II CR 205/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Majorowicz, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jana Wojciecha U. o zmianę postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku po Franciszku M. i jego żonie, Annie M., na skutek rewizji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Powiatowego w Jaśle z dnia 8 czerwca 1965 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Jaśle do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym postanowieniem z dnia 10 września 1964 r. Sąd Powiatowy w Jaśle stwierdził, że spadek po Franciszku i Annie M. przypada z mocy testamentu ich synom: Ludwikowi, Józefowi i Władysławowi M., każdemu z nich po 1/3 części - z wyłączeniem spadkowego gospodarstwa rolnego, które dziedziczą po połowie wyłącznie Józef i Władysław M. W postanowieniu tym Sąd ustalił, że Ludwik M. od 18 lat pracuje jako robotnik, że w 1963 r. nie prowadził gospodarstwa rolnego i że nie ma dzieci.Małoletni Jan Wojciech U., powołując się na prawomocny wyrok Sądu Powiatowego w Jaśle z dnia 24 września 1958 r., który ustalił, że jego ojcem jest Ludwik M., i zobowiązał Ludwika M. do jego alimentacji - domagał się zmiany postanowienia Sądu Powiatowego w Jaśle z dnia 10 września 1964 r. i stwierdzenia, że również gospodarstwo rolne po Franciszku i Annie małż. M. dziedziczą wszyscy ich trzej synowie: Władysław, Józef i Ludwik M., każdy z nich po 1/3 części. We wniosku tym Jan U. twierdził, że ojciec jego, Ludwik M., jedynie w celu uchylenia się od obowiązku alimentowania wnioskodawcy zataił okoliczności uzasadniające jego prawa do dziedziczenia spadkowego gospodarstwa rolnego.Sąd Powiatowy w Jaśle postanowieniem z dnia 4 czerwca 1965 r. oddalił wniosek Jana U. uznawszy, że wnioskodawca - jako nienależący do kręgu osób, które mogłyby dziedziczyć po Franciszku i Annie małż. M. - nie jest zainteresowany, w rozumieniu art. 510 k.p.c., w uchylaniu lub zmianie postanowienia o stwierdzeniu nabycia praw do dziedziczenia pozostawionego przez nich w spadku gospodarstwa rolnego.Postanowienie to zaskarżył rewizją wnioskodawca zarzucając, że Sąd Powiatowy błędnie przyjął brak legitymacji po stronie wnioskodawcy, gdyż ten, jako syn Ludwika M. legitymujący się prawem do alimentów, ma interes prawny w prawidłowym stwierdzeniu praw spadkowych swego ojca.Sąd Wojewódzki, rozpoznając rewizję wnioskodawcy, przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Jakie środki prawne ma wierzyciel wobec dłużnika, gdy ten ostatni w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku obejmującego gospodarstwo rolne, za pomocą niezgodnego z prawdą oświadczenia, że nie pracuje w gospodarstwie rolnym, jako uczestnik postępowania uzyskał - z wyraźnym zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela przy realizacji wierzytelności - postanowienie stwierdzające niezachowanie przez niego (dłużnika) prawa do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, a wierzyciel dowiedział się o tym dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia sądowego w tym przedmiocie? W szczególności czy wierzyciel może w tej sytuacji żądać w myśl art. 524 § 2 k.p.c. wznowienia postępowania, czy też może bronić się przeciwko nieuczciwemu dłużnikowi powództwem z art. 1024 k.c. (poprz. z art. 44 pr. spadk.)?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje:Obalenie domniemania prawnego związanego z orzeczeniem stwierdzającym nabycie spadku może nastąpić wyłącznie w postępowaniu określonym w art. 679 k.p.c. Wynika to w sposób nie budzący wątpliwości z treści tego przepisu, w którym wyraźnie zastrzeżono, że dowód obalający to domniemanie prawne może być przeprowadzony "tylko" w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, a więc w żadnym innym postępowaniu. Z tej też przyczyny niedopuszczalne są sposoby obalenia orzeczenia stwierdzającego nabycie praw spadkowych, wysunięte przez Sąd Wojewódzki w treści przedstawionego pytania prawnego.W przepisie art. 679 k.p.c. nie ograniczono legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o uchylenie bądź zmianę postanowienia stwierdzającego nabycie spadku tylko do spadkobierców, a więc osób bezpośrednio zainteresowanych, lecz przyjęto szeroki zasięg osób uprawnionych do wszczęcia takiego postępowania stanowiąc, że wnioskodawcą może być każdy zainteresowany. Będzie nim zatem każda osoba, nawet pośrednio zainteresowana w wyniku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, a więc również wierzyciel spadkobiercy.Takim zainteresowanym w niniejszej sprawie jest Jan U., jako syn Ludwika M., który ze względu na zasądzone na jego rzeczy alimenty jest zainteresowany w stwierdzeniu spadku na rzecz swego ojca-dłużnika, a tym samym jest uprawniony do domagania się w trybie określonym w art. 679 k.p.c. zmiany postanowienia odmawiającego Ludwikowi M. prawa do dziedziczenia pozostałego w spadku po jego rodzicach gospodarstwa rolnego.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 i art. 399 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Jaśle do ponownego rozpoznania, a zwłaszcza do wyjaśnienia, czy Ludwik M. zachował prawo do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.