III CZP 16/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa mieszkańców wsi P. przeciwko 1) Franciszkowi W. i 2) Józefowi W. o eksmisję z gruntu, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym z dnia 20 maja 1966 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach postanowieniem z dnia 16 listopada 1965 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy przepis art. 33 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o uporządkowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169) należy rozumieć w ten sposób, że zaliczająca do wspólnoty gruntowej sporną nieruchomość prawomocna decyzja właściwego do spraw rolnych i leśnych organu prezydium powiatowej rady narodowej, wydana na zasadzie przepisu art. 8 cyt. ustawy, nie wiąże sądu o tyle, żeby mógł przyjąć - przy rozstrzyganiu wytoczonego przed dniem 5 lipca 1963 r. (tj. przed dniem wejścia w życie ustawy) powództwa windykacyjnego mieszkańców wsi przeciwko posiadaczom o wydanie nieruchomości, jako należącej do wspólnoty gruntowej - że ta sporna nieruchomość nigdy nie stanowiła wspólnoty gruntowej albo że na skutek np. zasiedzenia prawa własności nabyli pozwani, albo też że wspomniana decyzja ma ten skutek, iż sąd nie mógł przyjąć powołanego wyżej stanu"?uchwalił:Ustalenie na podstawie art. 8 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169) przez organ do spraw rolnych i leśnych prezydium rady narodowej, jakie grunty wchodzą w skład wspólnoty gruntowej, wyłącza w sprawie windykacyjnej skuteczność zarzutu zasiedzenia także wtedy, gdy sprawa ta została wszczęta przed wejściem w życie wymienionej ustawy. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu przez Sąd Wojewódzki pytanie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego:Mieszkańcy wsi P. wytoczyli w roku 1959 przeciwko dwu pozwanym, także mieszkańcom tejże wsi, powództwo (wszczynające sprawę niniejszą) o wydanie działki leśnej stanowiącej, według twierdzeń pozwu, część składową wspólnoty gruntowej, należącej do powodów i dopozwanych. Żądając oddalenia powództwa, pozwani twierdzili, że własność spornej działki nabyli w drodze zasiedzenia. W toku procesu, po wydaniu przez Sąd I instancji wyroku uwzględniającego powództwo, a ściślej w dniu 14 maja 1964 r., Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. wydało na podstawie art. 8 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o uporządkowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. Nr 28, poz. 169) decyzję stwierdzającą, że kompleks gruntów zwany "K", w skład którego wchodzi - według ustaleń Sądu I instancji - także sporna działka, stanowi wymienioną wspólnotę gruntową.W związku z tym powstał problem, jakie znaczenie ma ta decyzja dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na tle przedstawionego wyżej stanu faktycznego wyłaniają się dwa zagadnienia: 1) pierwsze streszcza się w pytaniu, czy w razie wydania wymienionej wyżej decyzji zainteresowani mogą dowodzić w postępowaniu sądowym, że grunty zaliczone w decyzji administracyjnej do gruntów wspólnoty nabyli oni w drodze zasiedzenia, 2) a drugie w pytaniu, czy jest to dopuszczalne także wtedy, gdy powództwo zostało wytoczone przed wejściem w życie wymienionej wyżej ustawy.ad 1). Ustawodawca w art. 8 ust. 1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych zlecił właściwym do spraw rolnych i leśnych organom prezydiów powiatowych rad narodowych ustalenie, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową lub mienie gromadzkie. Bez bliższego wyjaśnienia przepis ten mógłby być rozumiany dwojako, a mianowicie albo w ten sposób, że wymienionym organom zlecono jedynie określenie, jakie grunty wchodzą lub wchodziły w skład wspólnot gruntowych ze względu na pierwotne przeznaczenie (nadanie w wyniku uwłaszczenia, wydzielenie tytułem wynagrodzenia za zniesione służebności itp.) bez prawa i obowiązku badania zmian, jakie w stanie własności tych gruntów nastąpiły później w obrocie cywilnoprawnym, albo też w ten sposób, że ustawodawca nakazał organom administracyjnym ustalenie aktualnego stanu własności wspólnot gruntowych, a więc z uwzględnieniem wszystkich późniejszych zmian.Wyjaśnienie powyższej wątpliwości - przynajmniej jeżeli chodzi o zmiany, jakie nastąpiły na skutek zasiedzenia znajduje się także w art. 8 ust. 1 wymienionej ustawy. Przepis ten stanowi bowiem, że ustalenie, które grunty wchodzą w skład wspólnot gruntowych, ma nastąpić w trybie administracyjnym "stosownie do przepisów art. 1 i 3". Pierwszy z tych dwu artykułów określa pierwotne źródła gruntów wspólnot gruntowych. Drugi natomiast zajmuje się niektórymi późniejszymi zmianami w zakresie własności tych gruntów oraz zmianami w faktycznym sposobie ich zagospodarowania. M.in. przepis ten przewiduje, że nie zalicza się do wspólnot gruntowych nieruchomości lub ich części, które wprawdzie pierwotnie wchodziły w skład tych wspólnot, ale następnie "uległy zasiedzeniu".Z przepisu więc art. 8 ust. 1 w związku z art. 3 wymienionej ustawy wynika, że organy administracyjne rozstrzygają przy wydawaniu decyzji, o których mowa, czy i jakie zmiany w stanie własności gruntów należących do wspólnot gruntowych nastąpiły w drodze zasiedzenia. Zainteresowani mogą więc, w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym wydanie powyższych decyzji, zgłaszać zarzut zasiedzenia. Z tego zaś z kolei wynika, że ustalenie przez organ administracyjny w trybie art. 8 wymienionej ustawy, jakie grunty wchodzą w skład wspólnoty gruntowej, przesądza - w sposób wiążący dla sądu - że grunty te nie zostały nabyte przez zasiedzenie przez osoby trzecie lub przez niektórych członków wspólnoty.ad 2). Druga wątpliwość powstaje na tle przejściowego przepisu zawartego w art. 33 ustawy, w myśl którego postępowanie w zakresie uporządkowania wspólnot gruntowych, wszczęte przed dniem wejścia w życie tej ustawy, powinno być zakończone w trybie przepisów dotychczasowych. Jeżeliby więc niniejsze postępowanie sądowe stanowiło w rozumieniu tego przepisu postępowanie "w zakresie uporządkowania wspólnot gruntowych", to fakt wydania w jego toku wymienionej wyżej decyzji administracyjnej nie powinien - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - mieć sam przez się wpływu na ocenę zarzutu pozwanych, iż zasiedzieli oni sporną działkę. Jednakże sprawa niniejsza nie jest sprawą o uporządkowanie wspólnoty gruntowej w rozumieniu dotychczasowych przepisów. Z przepisów tych, a mianowicie z art. 5 i następnych ustawy z dnia 4 maja 1938 r. o uporządkowaniu wspólnot gruntowych wynika (Dz. U. Nr 33, poz. 290), że postępowaniem mającym na celu takie właśnie uporządkowanie jest postępowanie w tych przepisach przewidziane, mające na celu generalne uregulowanie stosunków własności, takim postępowaniem zaś nie jest określona sprawa sądowa zmierzająca do rozstrzygnięcia indywidualnego sporu.Powyższe wyjaśnienia uzasadniają treść zawartej w sentencji uchwały.Dla informacji Sądu Wojewódzkiego, który będzie rozstrzygał rewizję pozwanych, należy wskazać, że w Sądzie Najwyższym twierdzili oni, iż wymienione wyżej orzeczenie administracyjne nie dotyczy w ogóle ich spornego gruntu, gdyż obejmuje grunty zwane "na Kobylińcu", a tymczasem sporna w procesie niniejszym działka jest jakoby położona na tzw. "Malińcu".