III CR 301/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jana i Pelagii małż. K. o zniesienie współwłasności, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 22 marca 1966 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Kolnie z dnia 31.XII.1965 r. i przekazał sprawę wymienionemu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneJan i Pelagia małż. K. żądali zniesienia współwłasności działki siedliskowej, położonej w K., o pow. 1432 m2. Działka ta stanowiła współwłasność Michała i Franciszka K. Wnioskodawca jest jednym ze spadkobierców Michała K. i na części spornej działki ma własne budynki. Oprócz wnioskodawców na działce tej mieszka Helena K., która jest jedną ze spadkobierców Franciszka K. Ma ona na części tej działki dom i piwnicę. Wnioskodawcy prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni przeszło 9 ha, a Helena K. o powierzchni przeszło 7 ha.Zarówno wnioskodawcy, jak i Helena K. są ludźmi w podeszłym wieku, przy czym Helena K. jest osobą samotną. Wnioskodawcy żądali przyznania im na własność całego siedliska. O to samo wniosła Helena K.Sąd Powiatowy w Kolnie postanowieniem z dnia 31.XII.1965 r. przyznał całą działkę na własność Janowi K., zasądzając na rzecz Heleny K. spłatę w kwocie 2.291 zł 20 gr. Jednocześnie Sąd ten nakazał Helenie K., aby do dnia 31.XII.1968 r. opuściła tę działkę i w tym terminie usunęła swój dom i piwnicę. Sąd podkreślił, że wobec niepodzielności działki, stwierdzonej przez wydział budownictwa, urbanistyki i architektury prezydium rady narodowej, wybrał rozwiązanie, które ze względów społeczno-gospodarczych jest bardziej uzasadnione i przyniesie mniej szkody stronie, która nie otrzymała udziału w naturze. Wartość bowiem budynków wnioskodawców jest znacznie większa od wartości budynków Heleny K., przy czym dom Heleny K. jest bardzo stary i przeznaczony do rozbiórki. Gospodarstwo Heleny K. również nie ma perspektywy rozwoju, gdyż jest ona osobą samotną i w podeszłym wieku, przez co jej możliwości właściwego gospodarowania są niewielkie i ulegną z biegiem czasu dalszemu zmniejszeniu. Z wnioskodawcami zaś zamieszkuje ich córka z rodziną.Rewizję uczestniczki Heleny K. Sąd Wojewódzki oddalił postanowieniem z dnia 22.III.1966 r.Od powyższego postanowienia wpłynęła w dniu 22.IX.1966 r. rewizja nadzwyczajna Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o uchylenie tego postanowienia wraz z postanowieniem Sądu Powiatowego w Kolnie z dnia 31 grudnia 1965 r. i o przekazanie sprawy wymienionemu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca naruszenie art. 212 § 2 k.c. oraz art. 316 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Z akt sprawy wynika, że od kilkudziesięciu lat trwa taki stan rzeczy, iż Jan K. posiada dom wraz z zabudowaniami gospodarczymi na części działki, oraz że na drugiej jej części posiada dom mieszkalny Helena K. Taki stan użytkowania nie wywołuje żadnych zakłóceń ani nieporozumień sąsiedzkich. Przemawia to za tym, żeby zniesienie współwłasności w miarę możności usankcjonowało ten stan faktyczny (który zresztą - być może - doprowadzi do nabycia tak posiadanych części przez zasiedzenie), zwłaszcza że oboje uczestnicy prowadzą gospodarstwa rolne, dla których sporna działka stanowi bazę mieszkalną i częściowo gospodarczą. Powyższe względy przemawiały za koniecznością szczególnie wnikliwego zbadania możliwości podziału działki.Tymczasem, jak trafnie zarzuca rewizja nadzwyczajna, sądy poprzestały na zasięgnięciu opinii właściwego wydziału prezydium rady narodowej w drodze korespondencyjnej zamiast tego, by zażądać formalnej decyzji w tym przedmiocie, wydanej stosownie do art. 5 i 8 ust. 1 ustawy z dnia 25.VI.1948 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 240), która to decyzja podlegałaby kontroli instancyjnej. O tym zaś, że negatywna opinia wydziału budownictwa, urbanistyki i architektury nie nosiła stanowczego charakteru, może świadczyć fakt, że przesłuchiwany w charakterze świadka kierownik tego wydziału stwierdził możliwość wyrażenia zgody na zabudowanie spornej działki zabudową bliźniaczą, co już w samym założeniu stanowi o możliwości podziału działki z ograniczeniem jedynie możliwości swobodnej zabudowy. Helena K. otrzymała zresztą w 1960 r. zezwolenie na wybudowanie nowego domku jednorodzinnego w miejsce domu dotychczas przez nią zajmowanego. Ponadto sądy nie miały na uwadze tego, że w piśmie prezydium powiatowej rady narodowej rozważano możliwość podzielenia przedmiotu współwłasności w poprzek.Wszystkie powyższe okoliczności powinny były skłonić sądy orzekające do zażądania formalnej decyzji administracyjnej w kwestii dopuszczalności podziału działki. Ponieważ powyższe uchybienie należy w okolicznościach sprawy uznać za rażące, a mogło ono mieć istotny wpływ na wynik postępowania, przeto już z tej przyczyny zaskarżone orzeczenia nie mogą być utrzymane w mocy.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy i w razie wydania przez właściwy organ administracyjny prawomocnej decyzji negatywnej, wyłączającej dopuszczalność podziału fizycznego działki, pozostałaby do rozwiązania przez Sąd kwestia celowości zniesienia współwłasności. Wymagałoby mianowicie rozważenia, czy - ze względu na niedopuszczalność podziału fizycznego i istniejący od wielu lat stan faktycznego podzielnego władania przez uczestników poszczególnymi częściami działki, na których to częściach mają oni własne budynki, oraz ze względu na wiek osób zainteresowanych i poważne trudności związane z koniecznością usunięcia budynków przez jednego z uczestników, który nie otrzymałby działki w naturze - społeczno-gospodarcze przeznaczenie działki nie sprzeciwia się przejściowo dokonaniu zniesienia współwłasności. W takim wypadku wniosek o zniesienie współwłasności, jako w aktualnie istniejącej sytuacji przedwczesny, ulegałby oddaleniu z mocy art. 5 k.c.Wspomnieć wreszcie należy, że jak wynika z akt, sporna działka stanowi współwłasność większej liczby osób. Osoby te powinny być wezwane do udziału w sprawie (art. 510 k.p.c.).Z tych przyczyn i na zasadzie art. 422 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.