III CO 64/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, B. Czyżewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława H. przeciwko Helenie H. o ustalenie prawa własności nieruchomości, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"1. Czy małżonek w czasie trwania małżeńskiej wspólności majątkowej może przenieść na drugiego małżonka uprawnienia z tytułu tej wspólności do poszczególnego przedmiotu majątkowego?2. Jeżeli tak, to czy przeniesienie to musi odpowiadać formie przewidzianej w art. 28 § 2 k.r., czy też wystarczy zachowanie formy przepisanej ze względu na przedmiot zbycia?"udzielił następujących odpowiedzi:"1. Małżonek może w czasie trwania wspólności majątkowej rozporządzić na rzecz drugiego małżonka przedmiotem należącym do wspólnego majątku.2. Rozporządzenie takie nie stanowi majątkowej umowy małżeńskiej; do jego ważności wystarczy zachowanie formy przepisanej dla danej czynności prawnej".Uzasadnienie faktyczneRozpoznając przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Na gruncie dotychczasowej judykatury oraz wypowiedzi w piśmiennictwie prawniczym nie ulega wątpliwości, że ani związek małżeński, ani istniejąca wspólność ustawowa nie stanowią przeszkody do dokonywania przez małżonków czynności prawnych pomiędzy sobą. Spośród takich czynności nie można też wyłączyć rozporządzania prawami, jakie w stosunku do poszczególnych przedmiotów wynikają ze wspólności ustawowej. Są to oczywiście czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, do których w myśl art. 22 kod. rodz. potrzebna jest zgoda drugiego małżonka. Skoro jednak małżonek ten jest kontrahentem, a nawet beneficjentem czynności, akceptując ją, tym samym wyraża swą zgodę i w związku z tym czynność tego rodzaju jest w świetle powyższego przepisu skuteczna.Art. 28 § 2 kod. rodz. zastrzega formę aktu notarialnego dla majątkowych umów małżeńskich, tj. dla umów, którymi małżonkowie przyjmują "wspólność majątkową w zakresie szerszym lub węższym niż wspólność ustawowa" albo regulują "zarząd majątku wspólnego inaczej, niż to jest przewidziane przy wspólności ustawowej" (art. 28 § 1 kod. rodz.). Jak z tego wynika, kodeks rodzinny zalicza do majątkowych umów małżeńskich tylko takie umowy, których treść zmierza do zmiany w samym systemie stosunków majątkowych między małżonkami co do zakresu wspólności lub sposobu zarządu wspólnym majątkiem, a więc które dotyczą zasad funkcjonowania wspólności majątkowej w stosunku do wszystkich lub określonych kategorii przedmiotów majątkowych, a nie tylko co do jednego lub poszczególnych przedmiotów. Czynność prawna, której treść sprowadza się do przeniesienia na rzecz drugiego małżonka uprawnień z tytułu wspólności ustawowej do poszczególnego przedmiotu objętego taką wspólnością, nie jest zatem majątkową umową małżeńską i z tego względu przepis art. 28 § 2 kod. rodz. do czynności takiej się nie stosuje.Nadmienić jednak należy, że prawo małżonków do dokonywania pomiędzy sobą czynności także co do majątku objętego wspólnością ustawową bynajmniej nie oznacza dowolności w określaniu przez nich przedmiotu wspólnego majątku. Art. 21 kod. rodz. zastrzega bowiem, że poza wyjątkami, o których mowa w paragrafie drugim tego przepisu, wspólnym majątkiem małżonków są wszelkie przedmioty nabyte przez któregokolwiek z nich w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek. Ponieważ więc z mocy tego przepisu wspólny majątek powstaje z samego prawa, nie można przypisywać decydującego znaczenia oświadczeniu małżonka stwierdzającemu, że dany przedmiot do takiego majątku nie należy albo że nabywa go tylko dla siebie lub tylko dla drugiego małżonka. Tym bardziej nie należy utożsamiać takiego oświadczenia z przeniesieniem na drugiego małżonka uprawnień do danego przedmiotu, wynikających ze wspólności ustawowej, ani też bez dalszych przesłanek przyjmować tego oświadczenia za dowód innej czynności, np. darowania współmałżonkowi funduszów przeznaczonych na pokrycie kosztów nabycia tego przedmiotu.Z tych zasad Sąd Najwyższy na przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienia prawne udzielił odpowiedzi wyrażonej w sentencji.