III CO 68/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, T. Szymanek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. o wpis hipoteki przymusowej, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu - Ośrodek w Kaliszu postanowieniem z dnia 15 października 1964 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy administracyjny tytuł wykonawczy wystawiony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wykonalnym tytułem egzekucyjnym w rozumieniu innych ustaw, o jakim mowa w części drugiej pierwszego zdania art. 23 prawa o księgach wieczystych, i czy w związku z tym stanowi on wystarczającą podstawę do wpisu hipoteki przymusowej, czy też dla dokonania wpisu takiej hipoteki tytuł wykonawczy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych musi być uprzednio zaopatrzony w sądową klauzulę wykonalności, aby stać się tytułem wykonawczym w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego, jak wymaga tego art. 23 pr. o ks. wiecz. w pierwszej części zdania pierwszego?"uchwalił:Do wpisu hipoteki przymusowej na podstawie prawomocnej decyzji w sprawie o zwrot świadczeń wchodzących w zakres powszechnego zaopatrzenia emerytalnego (art. 75 dekretu o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - tekst jednolity: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97) nie jest potrzebne nadanie tej decyzji klauzuli wykonalności przez sąd. Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w P. skierował do Sądu Powiatowego w Kępnie -Wydział Ksiąg Publicznych wniosek o wpis hipoteki przymusowej, załączając do wniosku wystawiony przez siebie tytuł wykonawczy. Postanowieniem z dnia 25 marca 1964 r. Sąd Powiatowy w Kępnie wniosek oddalił z tym uzasadnieniem, że złożony przez wnioskodawcę dokument nie może stanowić podstawy wpisu, gdyż nie jest zaopatrzony w klauzulę wykonalności w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego.Rozpoznając rewizję od powyższego postanowienia Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. pytanie prawne zmierzające do wyjaśnienia, czy wymieniony tytuł wykonawczy, wystawiony przez ZUS i nie zaopatrzony w klauzulę wykonalności, może stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej.W uzasadnieniu postanowienia o przekazaniu Sądowi Najwyższemu powyższego zagadnienia prawnego Sąd Wojewódzki podkreślił, że przeciwko uznaniu wymienionego tytułu wykonawczego za wystarczającą podstawę wpisu hipoteki przymusowej zdają się przemawiać następujące argumenty: Po pierwsze - istnieją akty prawne, w których wyraźnie powiedziano, że wydane na ich podstawie administracyjne tytuły wykonawcze stanowią podstawę wpisu hipoteki przymusowej, co byłoby zbędne, gdyby istniała taka generalna zasada. Po drugie - gdyby ustawodawca chciał generalnie nadać wszystkim wykonalnym administracyjnym tytułom egzekucyjnym rangę tytułów stanowiących podstawę do wpisu hipotek przymusowych, to uznałby te tytuły "za tytuły wykonawcze w egzekucji sądowej". Po trzecie wreszcie - skoro ustawodawca użył w określeniu zawartym w art. 23 pr. o ks. wiecz.: "w rozumieniu innych ustaw" słowa ustawa w liczbie mnogiej, to nie myślał o uregulowaniu tej kwestii generalnie jednym aktem prawnym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozstrzygające znaczenie dla wyjaśnienia przedstawionej przez Sąd Wojewódzki wątpliwości prawnej ma przepis art. 23 pr. o księg. wiecz., ten bowiem przepis reguluje w sposób generalny, jakie dokumenty mogą stanowić podstawę wpisu hipoteki przymusowej. W myśl tego przepisu wpis hipoteki przymusowej następuje albo na podstawie tytułu wykonawczego w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego, albo na podstawie wykonalnego tytułu egzekucyjnego w rozumieniu innych ustaw. Tym samym ustawodawca uznał, że do wpisu hipoteki przymusowej wystarcza, jeżeli wnioskodawca powołuje się na dokument będący tytułem wykonawczym w postępowaniu administracyjnym, choćby nawet dokument ten nie dawał sam przez się podstawy do wszczęcia egzekucji sądowej.Takie uregulowanie nie jest zresztą przypadkowe, z omawianego bowiem punktu widzenia istnieje istotna różnica między postępowaniem egzekucyjnym w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego a wpisem hipoteki przymusowej. Jeśli bowiem chodzi o postępowanie egzekucyjne, to wszczyna je i z reguły prowadzi do końca inny organ aniżeli sąd, a skoro tak, to uprzednia, tzn. dokonana przed wszczęciem takiego postępowania, kontrola sądowa w postaci nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności jest nieodzowna. Inaczej zaś przedstawia się ta kwestia w wypadku wpisu hipoteki przymusowej, o tym bowiem, czy wpis taki ma być dokonany, decyduje sąd prowadzący księgę wieczystą, a więc organ, który w tym stadium postępowania zbada, czy przedstawiony mu tytuł nie nasuwa takich zastrzeżeń, które nie pozwalają na dokonanie wpisu. Pomimo więc braku kontroli sądowej w stadium nadawania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności nie zachodzi obawa, że wpis zostanie dokonany na podstawie tytułu wadliwego. To tłumaczy, dlaczego ustawodawca jest bardziej ostrożny, gdy chodzi o tytuły uzasadniające prowadzenie egzekucji, a bardziej liberalny, gdy chodzi o tytuły dające podstawę do wpisu hipoteki przymusowej.W świetle tego, co powiedziano wyżej, tzn. w świetle zasady wypowiedzianej w art. 23 pr. o ks. wiecz., nie mogą prowadzić do odmiennych wniosków żadne argumenty podające w wątpliwość jej celowość. Należy jednak dodać, że argumenty, które przytoczył Sąd Wojewódzki, bynajmniej zasady tej nie podważają.Tak więc nie przeczy przedstawionej wyżej zasadzie fakt, że w niektórych ustawach szczególnych ustawodawca ponad potrzebę postanowił, iż określony akt wykonalny w postępowaniu administracyjnym stanowi podstawę wpisu hipoteki przymusowej. Przepis taki stanowi superfluum ustawowe i samej zasady wynikającej w sposób niewątpliwy z normy podstawowej, w danym wypadku z art. 23 pr. o ks. wiecz., w niczym nie podważa.Drugi argument zawarty w uzasadnieniu postanowienia Sądu Wojewódzkiego wypływa z mylnego założenia, że istnieje ścisły związek między podstawą wpisu hipoteki przymusowej a dokumentem uzasadniającym wszczęcie egzekucji sądowej. O tym, że tak nie jest, była już mowa wyżej. W tym miejscu należy jeszcze dodać, że wbrew sugestii Sądu Wojewódzkiego nie można identyfikować wpisu hipoteki przymusowej z egzekucją. Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale całej Izby Cywilnej z dnia 4 grudnia 1957 r. 1 CO 16/57 (CSN 1959, poz. 1), tytułami egzekucyjnymi są takie orzeczenia, które orzekają o obowiązku świadczenia jednej strony (uczestnika) na rzecz innej strony (uczestnika), o egzekucji więc w ścisłym tego słowa znaczeniu można mówić tylko wtedy, gdy określone postępowanie zmierza do przymusowego wykonania świadczenia. Takiego zaś skutku nie ma wpis hipoteki przymusowej, nie mają go też inne wpisy dokonywane na podstawie orzeczeń sądowych lub administracyjnych (jak np. wpis nowego właściciela na podstawie postępowania o stwierdzeniu praw do spadku).Wreszcie trzeci argument polega na mylnej interpretacji tekstu ustawy. Ustawodawca użył w art. 23 pr. o ks. wiecz. liczby mnogiej całkowicie prawidłowo i zgodnie z wypowiedzianą w nim zasadą. W przepisie tym postanowiono bowiem, że podstawą - poza tytułami wykonawczymi w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego - wpisu hipoteki przymusowej jest także każdy tytuł wykonalny w postępowaniu administracyjnym, o tym zaś, jaki dokument temu przymiotowi odpowiada, decydują szczególne akty normatywne. Ponieważ nie chodzi o jeden taki akt, ustawodawca musiał odesłać do "innych ustaw", a nie do innej ustawy.Jedną z takich ustaw jest dekret z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97), który w art. 75 stanowi, że prawomocne decyzje w sprawach o zwrot świadczeń podlegają wykonaniu w trybie egzekucji administracyjnej.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji niniejszej uchwały.