VI KO 26/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Majewski.Sędziowie: Z. Chełmicki (sprawozdawca), Z. Kapitaniak (współsprawozdawca), K. Wagner, J. Dziowgo, A. Kafarski, H. Dąbrowski.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana K. oskarżonego z art. 2 § 2 lit. b) ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) rozpoznał przedstawioną przez Sąd Wojewódzki w Opolu w trybie art. 390 § 1 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"I. Czy w warunkach określonych w art. 3311 k.p.k. należy zasądzić odszkodowanie od nieletnich, którzy popełnili przestępstwo z rozeznaniem przed ukończeniem lat 17, przeciwko którym wszczęto postępowanie karne przed ukończeniem lat 17, postępowanie zaś sądowe po ukończeniu lat 17?II. Czy można wytoczyć powództwo cywilne w sprawie przeciw oskarżonemu, który popełnił przestępstwo po ukończeniu lat 17, a w chwili rozprawy nie ma ukończonych lat 18?"i po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury postanowił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZgodnie z przepisami księgi XI rozdział drugi kodeksu postępowania karnego, normującymi postępowanie w sprawach nieletnich, pojęcie "nieletniego" odnosi się tylko do osób, które w chwili rozpoczęcia rozprawy głównej nie ukończyły lat 17 (art. 474 k.p.k.). W świetle zaś norm zawartych w przepisach art. 475, jak i w art. 3311 § 4 k.p.k. niedopuszczalne jest wniesienie w stosunku do tych osób powództwa cywilnego.Ze względu zatem na te przepisy postępowanie w stosunku do osób wymienionych w pytaniu pierwszym Sądu Wojewódzkiego, które popełniły z rozeznaniem czyn przestępny przed ukończeniem 17 lat, lecz wiek ten osiągnęły w chwili rozpoczęcia rozprawy głównej, odbywa się na zasadach ogólnych, nie przewidujących w tym względzie żadnych ograniczeń czy wyłączeń.Wypływa stąd wniosek, że od tych osób dopuszczalne jest zasądzenie odszkodowania w trybie art. 3311 k.p.k. Natomiast ograniczenia wynikające z norm zawartych w art. 57 k.p.c. w związku z art. 8 i 50 przepisów ogólnych prawa cywilnego, według których osoba nie mająca ukończonych 18 lat ma ograniczoną zdolność procesową, nie mogą mieć zastosowania w procesie karnym. Postępowanie bowiem adhezyjne, podobnie jak jego namiastka w postaci zasądzenia odszkodowania z urzędu, toczy się według zasad obowiązujących w procesie karnym, gdyż jest ono instytucją i częścią tegoż właśnie procesu.Zasada ta ma w szczególności zastosowanie w zakresie dotyczącym przepisu art. 3311 k.p.k., który wkłada na sąd obowiązek zasądzenia z urzędu odpowiedniego odszkodowania od sprawcy zagarnięcia mienia społecznego.Należy zatem stwierdzić, że w postępowaniu karnym wolno wprawdzie stosować posiłkowo zasady procesu cywilnego, lecz tylko w razie niewystarczalności przepisów kodeksu postępowania karnego.W zasadzie brak jest ustawowych przesłanek do udzielania odpowiedzi na pytanie drugie Sądu Wojewódzkiego, ponieważ dotyczy ono sytuacji nie występującej w niniejszej sprawie, a więc nie wywołującej kwestii prawnej przy rozpoznaniu rewizji (art. 399 § 1 k.p.k.). Jednakże udzielona odpowiedź na pytanie pierwsze daje tym samym odpowiedź na pytanie postawione przez Sąd Wojewódzki w punkcie drugim.