I CR 395/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki. Sędziowie: Z. Wiszniewski, J. Krajewski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eugenii P. przeciwko Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w K. o zapłatę i ustalenie nieistnienia należności, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 3 czerwca 1964 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneEugenia P. domagała się zasądzenia od Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych w K. kwoty 1.625 zł wpłaconej nienależnie z tytułu czynszu oraz ustalenia, że ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej z tego samego tytułu należność w kwocie 1.050 zł nie istnieje.W uzasadnieniu żądania powódka podała, że na skutek uszkodzenia urządzeń centralnego ogrzewania pozwany Zarząd, wbrew obowiązkowi wynikającemu z mocy najmu, praktycznie nie ogrzewał mieszkania, skoro temperatura w jej lokalu spadła do 11oC. Mimo to powódka zapłaciła dobrowolnie z tytułu opłat za ogrzewanie dochodzoną kwotę 1.625 zł w obawie przed przymusowym jej ściągnięciem.Wobec przedłużającego się uszkodzenia urządzeń centralnego ogrzewania powódka zaprzestała dokonywania dalszych wpłat. Zostały one jednak ściągnięte w drodze egzekucji administracyjnej.Sąd Powiatowy przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w trybie art. 111 k.p.c. i wysuwając wątpliwości, czy dłużnik, który zapłacił z tytułu czynszu należność, nie wytaczając powództwa na podstawie art. 3 ustawy z dnia 6.VI.1958 r. o ściąganie należności Państwa z tytułu najmu lokalu (Dz. U. Nr 35, poz. 156), może następnie dochodzić zwrotu spełnionego świadczenia na podstawie przepisów kodeksu zobowiązań o nienależnym świadczeniu.Po przejęciu sprawy do rozpoznania we własnym zakresie Sąd Wojewódzki powództwo oddalił.W stosunku do dochodzonej kwoty 1.625 zł Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że ustawa z dnia 6.VI.1958 r. nie stwarza podstaw do żądania zwrotu dobrowolnie wpłaconego komornego, choćby świadczenie w rzeczywistości nie istniało.Oddalenie powództwa co do kwoty 1.050,50 zł Sąd uzasadnił spóźnionym wniesieniem pozwu o ustalenie, że należność nie istnieje.W skardze rewizyjnej powódka domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 128 k.z. oraz błędność ustaleń co do nieterminowego wniesienia pozwu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pogląd, że przewidziane w art. 3 ustawy z dnia 6.VI.1958 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 156) środki obrony dla najemcy lokalu w budynkach pozostających w zarządzie organów prezydiów rad narodowych lub w zarządzie jednostek państwowych przed niesłusznym żądaniem czynszu wyłączają możliwość domagania się zwrotu nienależnie wpłaconego czynszu, nie jest uzasadniony.Przewidziane w art. 3 cytowanej ustawy powództwo stanowi jedynie środek obrony merytorycznej przed egzekucją należności czynszowych określonych wykazem zaległości. Jeżeli więc dłużnik twierdzi, że należność nie istnieje albo jest w rzeczywistości mniejsza lub ulega przedawnieniu, może żądać ustalenia treści przewidzianej powołanym przepisem.W tym zakresie powództwo to stanowi jedyny środek obrony i dlatego jego niewniesienie lub wniesienie po upływie terminu przewidzianego w art. 4 ustawy pozbawia najemcę jakichkolwiek innych środków obrony przed egzekucją, w tym również powództwa o zwrot nienależnie wpłaconego czynszu.Wyjątkowy charakter całej ustawy i wymienionego przepisu nie dopuszczają jednak wykładni rozszerzającej i tym samym moc cytowanego przepisu nie może rozciągać się na kwestie nim nie uregulowane.Jak wynika z materiału sprawy, kwota 1.625 zł została zapłacona dobrowolnie i nie była objęta wykazem zaległości.Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że powództwo przewidziane w art. 3 ustawy z dnia 6.VI.1958 r. o ściąganiu należności Państwa z tytułu najmu lokali (Dz. U. Nr 35, poz. 156) stanowi jedyny środek merytorycznej obrony najemcy przeciw egzekucji prowadzonej na podstawie wykazu zaległości sporządzonego przez wierzyciela, nie wyłącza jednak możności dochodzenia na podstawie art. 128 k.z. nienależnie wpłaconych innych kwot z tytułu czynszu nie objętych tym tytułem egzekucyjnym.Skoro więc Sąd Wojewódzki, wychodząc z odmiennych przesłanek, nie rozważył prawdziwości twierdzeń pozwu, to wyrok w zaskarżonej części ulega uchyleniu.Nie można również odmówić racji drugiemu zarzutowi rewizji.Oddalenie powództwa co do kwoty 1.050 zł uzasadnił Sąd Wojewódzki spóźnionym wniesieniem pozwu, przy czym ustalenie swoje w tym zakresie oparł na zeznaniu świadka B., że wykaz zaległości wrzuciła do skrzynki przeznaczonej do korespondencji. Trafnie podnosi rewizja, że kodeks postępowania administracyjnego nie wiąże z tego rodzaju doręczeniem skutków prawnych.W tych warunkach należy zająć stanowisko, że doręczenie nie miało miejsca, a tym samym przewidziany w art. 4 cytowanej ustawy termin miesięczny do wniesienia powództwa jest nadal otwarty.Ponieważ jednak Sąd Wojewódzki, wychodząc z odmiennych założeń, nie rozpoznał zasadności żądania, zaskarżony wyrok również w tej części ulega uchyleniu (art. 384 k.p.c.).