III CR 51/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa P. przeciwko Stefanowi K. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach - Ośrodek w Częstochowie z dnia 16 stycznia 1962 r.,zaskarżony wyrok zmienił i oddalił rewizję pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Zawierciu z dnia 16.I.1962 r.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 2 718 zł z tytułu uiszczonych podatków oraz "czynszu" należnego powodowi od pozwanego.Sąd Powiatowy w Zawierciu wyrokiem z dnia 16.I.1962 r. uwzględnił powództwo, ustalając następujący stan faktyczny:Między pozwanym a Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Z. doszło do zawarcia dwóch umów. Podstawą prawną tych umów były przepisy z dnia 9.II.1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 40). W ten sposób pozwany korzystał z 3,50 ha ziemi stanowiącej własność powoda. Jedna ze wspomnianych umów wygasła dnia 27.V.1956 r., a druga dnia 2.IV.1957 r. Po ekspirowaniu umów pozwany nadal korzystał z ziemi już bez żadnego tytułu prawnego, nie uiszczając przy tym od 1957 r. do 1959 r. ani podatków, ani danin publicznych. Podatki te za powyższy okres zapłacił powód w kwocie 2 520 zł. Pozostałej sumy 198 zł dochodzi powód z tytułu bezprawnego użytkowania przez pozwanego gruntu od 1957 r.Sąd Wojewódzki w Katowicach - Ośrodek w Częstochowie zaskarżony przez pozwanego wyrok zmienił i powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki uznał, że zasądzenie od pozwanego należności czynszowej nie znajdowało uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa, skoro między stronami nie było żadnego stosunku umownego, w takich zaś warunkach pozwany nie miał obowiązku płacenia czynszu dzierżawnego. Ponadto Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że zasądzenie przez Sąd Powiatowy należności z tytułu uiszczonych przez powoda podatków i danin "jest dowolne wobec twierdzenia pozwu i ustalenia przez Sąd, że pozwany użytkował ziemię bez tytułu prawnego".W rewizji nadzwyczajnej trafnie podniesiono, że wyrok Sądu Wojewódzkiego z dnia 16.VIII.1962 r. uznać należy za niesłuszny z następujących względów.Według prawidłowych ustaleń Sądu meriti, które zresztą akceptuje Sąd Wojewódzki, pozwany z ziemi stanowiącej własność powoda korzystał bez tytułu prawnego od 1957 r. do 1959 r. Pozwany wiedząc, że od 1957 r. wygasła zawarta między nim a Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Z. umowa dzierżawy, obowiązany był zwrócić grunt powodowi, a skoro tego nie uczynił, to pozwanego należy traktować od 1957 r. jako posiadacza w złej wierze. Zgodnie z art. 312 pr. rzecz. posiadanie w złej wierze nakłada na posiadacza obowiązek odszkodowania, które sprowadza się do wynagrodzenia za używanie rzeczy, zwrotu pożytków, których posiadacz w złej wierze nie zużył, oraz uiszczenia wartości tych pożytków, które zużył lub których wbrew zasadom prawidłowej gospodarki nie osiągnął. Z punktu widzenia zasadności żądań powoda jest przy tym zupełnie obojętne, w jaki sposób sformułował swą pretensję, a w szczególności, czy nazwał ją prawidłowo "odszkodowaniem" z powołaniem jako podstawy prawnej art. 312 pr. rzecz., czy też w mylnym przekonaniu określił ją jako "należność dzierżawną". Jeśli nadto weźmie się pod uwagę, że stan bezumownego użytkowania trwał od 1957 r. do 1959 r. i jeśli z tego tytułu Sąd Powiatowy zasądził na rzecz powoda zaledwie kwotę 198 zł, to bezzasadność zarzutów rewizyjnych pozwanego wydaje się niemal oczywista.Za błędny też uznać należy pogląd zaskarżonego wyroku, że skoro pozwany użytkował grunt bez tytułu prawnego, to nie miał on obowiązku uiszczenia podatków i danin publicznych. Sąd Wojewódzki pomija, że w świetle prawidłowej wykładni art. 312 pr. rzecz. przez "wynagrodzenie za używanie rzeczy" rozumieć należy nie tylko uiszczenie zapłaty za efektywne korzystanie z obiektu, lecz również zwrot przez posiadacza w złej wierze wszelkich wydatków i ciężarów, jakie w okresie tego posiadania zostały poniesione przez właściciela rzeczy. Do takich ciężarów zaliczyć trzeba między innymi podatki i daniny publiczne.Sąd Najwyższy zatem z mocy art. 386 w związku z art. 398 k.p.c. zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego zmienił i rewizję pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Zawierciu z dnia 16.I.1962 r. oddalił.