III CO 37/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: M. Grudziński, Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Skarbu Państwa (Wydział Finansowy Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w L.) o nadanie sądowej klauzuli wykonalności, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy może być nadana klauzula wykonalności wykazowi zaległości podatkowych, stanowiącemu administracyjny tytuł wykonawczy, w którym jako podatnicy wymienione zostały dwie osoby, podczas gdy podatnikiem jest tylko jedna z nich, a druga jest jej małżonkiem?"a w razie odpowiedzi przeczącej -"Czy administracyjnym tytułem wykonawczym mogącym uzyskać sadową klauzulę wykonalności w stosunku do małżonka podatnika jest tylko decyzja wydana w wypadkach przewidzianych w art. 16 dekretu z dnia 26.X.1950 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1960 r. Nr 51, poz. 330)?"udzielił następującej odpowiedzi:"Decyzja w sprawie odpowiedzialności członków rodziny podatnika za jego zobowiązania podatkowe, wydana na podstawie art. 16 dekretu z dnia 26 października 1950 roku o zobowiązaniach podatkowych (w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 16 listopada 1960 roku o zmianie powyższego dekretu - Dz. U. Nr 51, poz. 300), zaopatrzona w administracyjną klauzulę wykonalności, stanowi administracyjny tytuł wykonawczy konieczny do uzyskania sądowej klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi podatnika".Uzasadnienie faktyczneRozpoznając przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 23 dekretu z dnia 28 stycznia 1947 roku o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych tytułem egzekucyjnym egzekucji sądowej jest administracyjny tytuł wykonawczy. Administracyjnym zaś tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 19 ust. 2 cyt. dekretu).Odpowiedź na przedstawione przez Sąd Wojewódzki pytania zależy zatem od tego, czy wykaz zaległości podatkowych, w którym osoba odpowiedzialna za podatki, jako małżonek podatnika, została wymieniona jako podatnik, może być uznany za administracyjny tytuł wykonawczy w stosunku do takiej osoby.Przepis art. 21 (lit. c) dekretu wyjaśnia, że tytuł egzekucyjny musi zawierać m. in. "dokładne oznaczenie należności i jej podstawę prawną". Podobnie art. 22 ust. 2 dekretu wymaga, żeby administracyjna klauzula wykonalności (konieczna, jak to wskazano wyżej, do nadania wykazowi zaległości charakteru tytułu egzekucyjnego egzekucji sądowej) zawierała poświadczenie wierzyciela o tym, że tytuł jest wykonalny "z przytoczeniem podstawy prawnej".Wbrew temu wykaz zaległości podatkowych dołączony do wniosku Wydziału Finansowego Prezydium Rady Narodowej w L. ogranicza się do wymienienia obojga małżonków M. jako dłużników zaległości podatkowych oraz podaje sumę należności z ogólnikowym tylko stwierdzeniem, że stanowi ona podatek dochodowy i obrotowy za okres od 1948 r. do 1959 roku bądź. S.P.O. za rok okres od 1948 r. do 1949 r.Takie stwierdzenie nie spełnia warunku dokładnego oznaczenia należności (art. 21 lit. c ), do czego konieczne jest wykazanie nie tylko charakteru podatku, lecz także okresu, za jaki podatek się należy, a nadto wymienienie oddzielnie kwot należnych za podatki różnego rodzaju. W danym wypadku ujęcie zaległości podatkowych za lata od 1948 do 1959 w łącznej kwocie było jeszcze i z tego powodu niedopuszczalne, że stosownie do art. 2 ustawy z dnia 16 listopada 1960 r. o zmianie dekretu z dnia 26 października 1950 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. Nr 51, poz. 300) przepisy o odpowiedzialności solidarnej małżonka i innych członków rodziny podatnika mają zastosowanie tylko do zaległości powstałych po dniu 1 stycznia 1957 roku.Poza tym ani wykaz zaległości, ani też zamieszczona na nim administracyjna klauzula wykonalności - wbrew przytoczonym wyżej przepisom art. 21 lit. c oraz art. 22 ust. 2 dekretu o egzekucji administracyjnej - nie wskazują żadnej podstawy prawnej.Luka ta nie jest tylko brakiem formalnym, skoro - jak to wynika z treści przedstawionego pytania - chodzi w danym wypadku o odpowiedzialność małżonki za zaległość podatkową męża. Przepis bowiem art. 16 dekretu o zobowiązaniach podatkowych, wprowadzony powołaną wyżej nowelą z 16.XI.1960 r., uzależnia odpowiedzialność małżonków i członków rodziny od szeregu wymienionych w nim warunków i, jak to już poprzednio wzmiankowano, nie działa wstecz poza datę 1 stycznia 1957 r. Ponadto rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 3 grudnia 1960 r. w sprawie odpowiedzialności członków rodziny podatnika za jego zobowiązania podatkowe (Dz. U. Nr 55, poz. 317) konkretyzuje powyższe warunki, a nawet zezwala na zrezygnowanie z wydania decyzji o takiej odpowiedzialności, "gdy ze względów społecznych byłoby to niesłuszne" (§ 2 ust. 3).Ocena, czy istnieją przesłanki do obciążenia członka rodziny podatnika odpowiedzialnością za jego zobowiązania podatkowe, nie należy do sądu, lecz do powołanych do tego organów administracji finansowej. Niemniej jednak sąd, rozpoznając wniosek o nadanie klauzuli wykonalności w stosunku do osoby odpowiedzialnej w charakterze członka rodziny, obowiązany jest sprawdzić, czy co do odpowiedzialności takiej zapadła odpowiednia decyzja i czy decyzja ta jest wykonalna. Do tego zaś konieczne jest dołączenie do wniosku tej decyzji wraz z administracyjną klauzulą wykonalności, gdyż tylko takie postępowanie zapewnia, że o odpowiedzialności członka rodziny podatnika rozstrzygnął powołany do tego organ w trybie przepisanym, gwarantującym w sposób przez ustawę przewidziany prawa osób zainteresowanych.Z przytoczonych wyżej zasad Sąd Najwyższy na przedstawione do rozstrzygnięcia pytanie prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji.