4 CR 751/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: A. Meszorer, M. Godlewska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w P. przeciwko Irenie B. o zapłatę, na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 13 czerwca 1961 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla miasta Szczecina do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia wniosła pozew w postępowaniu nakazowym, żądając wydania nakazu zapłaty w stosunku do Ireny B., Adeli D. i Bogusława M. solidarnie na kwotę 30.992,30 zł z ustawowymi odsetkami i kosztami postępowania.Na podstawie wekslu wystawionego przez pozwaną B. a indosowanego przez pozwanych D. i M. Sąd Wojewódzki wydał w dniu 10.VIII.1959 r. przeciwko tym pozwanym nakaz zapłaty sumy 30.992,30 zł z 8%, od dnia 21.II.1959 r. i z kosztami procesu w kwocie 681,50 zł.Pozwana B. wniosła zarzuty przeciwko nakazowi zapłaty.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki uchylił nakaz zapłaty, oddalił powództwo i przyznał pozwanej od powódki zwrot kosztów sporu w kwocie 500 zł.Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny:Z początkiem lipca 1957 r. strony zawarły umowę o pracę, przy czym pozwana B. wystawiła weksel gwarancyjny in blanco i dnia 1.VII.1957 r. podpisała deklarację poręczycieli, nie wymieniając sumy zabezpieczenia. Deklaracja i weksel gwarancyjny zostały podpisane również przez poręczycieli i "miały stanowić zabezpieczenie szkody, jaka by powstała na skutek niewyliczenia się pozwanej z powierzonych jej pieczy do sprzedaży w sklepie Nr 32 towarów spożywczych". Pozwana B. była zatrudniona w tym sklepie do dnia 12.IV.1958 r., a wyliczenie nie wykazało niedoboru. W dniu 12.IV.1958 r. pozwana B. podpisała umowę o pracę na stanowisko kierowniczki sklepu tekstylnego Nr 36 w P. Umowa ta (§ 6) przewidywała złożenie przez pozwaną wekslu in blanco z poręczeniem osób majątkowo odpowiedzialnych oraz deklaracji wekslowej, która upoważniała powódkę do wypełnienia wekslu na sumę odpowiadającą wysokości ewentualnej szkody. Pozwana jednak nie wystawiła nowego wekslu ani nie złożyła nowej deklaracji wekslowej. Na stanowisku kierowniczki sklepu Nr 36 pozwana była zatrudniona do dnia 20.XI.1958 r., a wyliczenie obejmujące okres jej pracy w tym sklepie ujawniło niedobór w kwocie 30.992,30 zł. Na tę kwotę uzupełniła powódka weksel wystawiony przez pozwaną B. w związku z objęciem sklepu spożywczego Nr 32. Sąd Wojewódzki uznał, że powódka nie była do tego uprawniona. Wystawiony przez pozwaną weksel in blanco zabezpieczał bowiem tylko roszczenie powódki wobec pozwanej o odszkodowanie za niewykonanie umowy z lipca 1957 r., następna zaś umowa, którą zawarto 12.IV.1958 r., przewidywała wystawienie przez pozwaną nowego wekslu.Strona powodowa zaskarżyła powyższy wyrok rewizją, żądając uchylenia go w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania i uwzględnienia kosztów postępowania rewizyjnego.Pozwana Irena B. wniosła o "utrzymanie w mocy wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 13.VI.1961 r." i "zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania według norm przepisanych za obie instancje".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słuszne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że umowy o pracę zawartej przez strony w lipcu 1957 r. nie można "interpretować w ten sposób, że weksel gwarancyjny ma zabezpieczać wszelkie przyszłe pretensje powódki względem pozwanej". Sąd Wojewódzki nie rozważył jednak, jaka była wola stron co do zabezpieczenia wekslowego ewentualnej należności z drugiej umowy o pracę, zawartej dnia 12.IV.1958 r. Umowa ta przewidywała złożenie przez pozwaną wekslu z poręczeniem osób majątkowo odpowiedzialnych. Pozwana obowiązku tego nie dopełniła, nie żądała jednak zwrotu posiadanego przez powódkę wekslu i weksel ten nie został pozwanej zwrócony. W tych warunkach należało wyjaśnić, czy zgodnie z wolą stron weksel będący w posiadaniu strony powodowej miał zabezpieczać roszczenia powódki względem pozwanej, które by mogły wyniknąć z umowy z dnia 12.IV.1958 r. Strony nie mogłyby oczywiście ustanowić w ten sposób dalszej odpowiedzialności wekslowej indosantów, mogłyby jednak ustanowić taką odpowiedzialność pozwanej B. Sąd Wojewódzki nie dążył do wyjaśnienia tej kwestii, a w szczególności nie przesłuchał co do tego stron. W konsekwencji nie można sprawdzić, czy oddalenie powództwa nie nastąpiło z obrazą art. 104 w związku z art. 21 i nast. pr. wekslowego.Już z tej przyczyny zaskarżony wyrok stosownie do art. 384 k.p.c. ulega uchyleniu.W rewizji strona powodowa zarzuciła, że Sąd Wojewódzki nie rozpoznał sprawy "od strojny merytorycznych roszczeń powódki wobec pozwanej Ireny B., która odpowiada materialnie wobec powódki za spowodowane manka w czasie wykonywania przez nią obowiązków kierownika sklepu tekstylnego Nr 36 należącego do powodowej Spółdzielni".W związku z tym powstaje kwestia, czy po wniesieniu przez pozwanego zarzutów przeciwko wekslowemu nakazowi zapłaty powód może przejść od żądania zapłaty sumy wekslowej do żądania zaspokojenia roszczenia, na zabezpieczenie którego został wystawiony weksel.Posiadacz wekslu może domagać się zapłaty na podstawie wekslu albo dochodzić wierzytelności wynikającej ze stosunku prawnego, który był podstawą wręczenia wekslu. Jeżeli powód żądał w pozwie wydania nakazu zapłaty na podstawie wekslu, a w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przeciwko nakazowi zapłaty oparł swe żądanie także na stosunku zobowiązaniowym, który go łączy z pozwanym, to zachodzi zmiana prawnej i faktycznej podstawy żądania. Sąd Najwyższy uznał tę zmianę za dopuszczalną, gdyż postępowanie nakazowe stanowi odrębny tryb postępowania, w którym przepisy ogólne k.p.c. stosuje się z mocy art. 463 k.p.c. (w braku przepisów szczególnych). Przepisy zaś szczególne (art. 454-464 k.p.c.) nie wyłączają zmiany powództwa w postępowaniu nakazowym. Na skutek wszczęcia tego postępowania sąd rozpoznaje nie tylko roszczenie wekslowe, lecz także zarzuty przeciw nakazowi zapłaty wywodzące się z roszczenia powoda, które ma źródło w stosunku prawnym stanowiącym podstawę wręczenia wekslu. Skoro pozwany wniósł zarzuty przewidziane w art. 17 prawa wekslowego, to sąd rozpoznaje w postępowaniu nakazowym stosunek pozawekslowy. Rozpoznawanie tego stosunku wchodzi też w zakres kognicji sądu w związku ze zmianą powództwa, co czyni zadość względom ekonomii procesowej, gdyż pozwala uniknąć drugiego procesu między kontrahentami czynności prawnej będącej przyczyną wystawienia wekslu w wypadkach, w których na podstawie wekslu nie może być uwzględnione żądanie powoda. Rozwiązanie takie zapewnia też lepszą ochronę praw przysługujących przedsiębiorstwom państwowym i spółdzielczym w wypadkach, kiedy stosują zabezpieczenie wekslowe w handlu ratalnym oraz względem osób (pracowników i sprzedawców ajencyjnych), którym powierzają mienie.Skoro więc w związku z wniesieniem przez pozwaną B. zarzutów strona powodowa żądała uwzględnienia przysługującego jej względem tej pozwanej roszczenia o wyrównanie manka, to Sąd Powiatowy powinien rozpoznać to roszczenie, jeżeli okaże się nieuzasadniona odpowiedzialność pozwanej B. z weksla.