4 CR 246/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Formański.Sędziowie: B. Łubkowski (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Prez. GRN w K. przeciwko Janowi T. o przywrócenie utraconego posiadania, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Pleszewie z dnia 31 października 1961 r.,zmienił zaskarżony wyrok; zobowiązał pozwanego wraz z wszystkimi osobami jego prawa reprezentującymi do natychmiastowego przywrócenia powodowi posiadania mieszkania, składającego się z jednego pokoju i kuchni, położonego w domu powoda w K. nr 72 po stronie południowej.Uzasadnienie faktyczneWalenty Ł. na podstawie umowy najmu zajmował do dnia 25 maja 1961 r. mieszkanie w domu położonym w K., stanowiącym własność Skarbu Państwa. W dniu 23 maja 1961 r., w związku z wyprowadzeniem się Ł. z zajmowanego w domu powoda mieszkania, pozwany za zgodą Ł. wstawił do mieszkania dwa łóżka, a następnie w dniu 25.V.61 r. zajął to mieszkanie z chwilą wyprowadzenia się Ł.Powód w drodze powództwa z art. 451 k.p.c. domagał się usunięcia pozwanego z zajętego przez niego mieszkania.Sąd Powiatowy oddalił powództwo uznawszy, że powód jako właściciel domu miał jedynie prawo dysponowania mieszkaniem, ale po zadysponowaniu nim stracił posiadanie, natomiast posiadaczem i dysponentem mieszkania stał się od tej chwili lokator Ł. Pozwany zatem, wprowadzając się do mieszkania za zgodą Ł., nie naruszył posiadania powoda, nie będącego już posiadaczem mieszkania.Powód w rewizji zarzucił, że Sąd Powiatowy w zaskarżonym wyroku naruszył art. 296, 297 pr. rzecz. przez odmówienie powodowi praw wynikających z posiadania.Sąd Wojewódzki na podstawie art. 388 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:"Czy narusza posiadanie (zarządcy) domu mieszkalnego osoba, która bez zgody właściciela (zarządcy) wprowadza się do mieszkania, wynajętego przez lokatora, za zgodą tego ostatniego na krótko przed opuszczeniem mieszkania przez lokatora po to, by w mieszkaniu tym zamieszkać"?Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:W świetle art. 296 § 1 i 2 pr. rzecz. posiadanie jest faktycznym władztwem nad rzeczą. Treść faktycznego władztwa nad rzeczą może być różna. Jeżeli treść to jest najszersza i odpowiada władzy, jaka normalnie przysługuje właścicielowi, to posiadanie jest posiadaniem rzeczy - posiadaniem samoistnym (art. 296 § 1 pr. rzecz.); jeżeli treść ta jest węższa i odpowiada treści ograniczonych praw rzeczowych lub praw zobowiązaniowych (jak np. najmu, dzierżawy), to posiadanie jest posiadaniem prawa - posiadaniem zależnym (art. 296 § 2 pr. rzecz.).Cechą wspólną posiadania praw jest to, że łączy się z nimi faktyczna, choć ograniczona, niepełna władza nad rzeczą. Posiadanie praw jest swoistą kombinacją elementów posiadania i dzierżenia. Posiadacz prawa nie wykonuje bowiem tej pełnej władzy nad rzeczą, jaka przysługuje posiadaczowi rzeczy, lecz jedynie władzę w zakresie określonym granicami wykonywanego prawa. Posiadacz prawa będzie zatem spełniał cześć władztwa nad rzeczą dla siebie we własnym imieniu jako posiadacz prawa użytkowania, najmu, dzierżawy itp., a jednocześnie będzie spełniał władzę za posiadacza rzeczy, a więc w jego imieniu, jako dzierżyciel w zakresie przysługującym posiadaczowi rzeczy.Posiadanie rzeczy może być zatem realizowane nie tylko przez bezpośrednie fizyczne władanie rzeczą, lecz także przez powierzenie wykonywania tej władzy innej osobie (dzierżycielowi) z jednoczesnym pozostawieniem sobie niektórych tylko atrybutów tej władzy, a w szczególności prawa dysponowania rzeczą i uzyskiwania korzyści w używaniu rzeczy przez inną osobę (posiadacza prawa).Obowiązujące prawo rzeczowe łączy z posiadaniem szereg skutków prawnych. Do jednych z nich należy zakaz samowolnego naruszania posiadania. Posiadacz w związku z tym zakazem może uciec się do obrony koniecznej dla odparcia naruszenia, może użyć niezbędnej samopomocy celem przywrócenia stanu poprzedniego (art. 303 pr. rzecz.), może wreszcie poszukiwać ochrony posiadania przed sądem w drodze powództwa o przywrócenie posiadania i o zaniechanie dalszych naruszeń (art. 305 pr. rzecz.). Dzierżycielowi natomiast przysługuje jedynie prawo do obrony koniecznej i samopomocy w granicach przysługujących posiadaczowi.Naruszenie posiadania może nastąpić w postaci zakłócenia lub utraty posiadania (art. 451, 452 k.p.c.).Utrata posiadania polega na pozbawieniu posiadacza w całości lub części władztwa nad rzeczą w zakresie odpowiadającym treści jego posiadania. Każde inne naruszenie nie powoduje utraty posiadania, jest jego zakłóceniem. Naruszenie posiadania nie ogranicza ochrony posiadania do pewnych tylko typów aktów, lecz obejmuje najszerszy zakres naruszenia.Posiadacz prawa może naruszyć posiadanie posiadacza rzeczy, posiadacz rzeczy - na odwrót - może naruszyć posiadanie posiadacza prawa. Każdy z nich bowiem wykonuje władztwo faktyczne o innym zakresie.Jednym z atrybutów władztwa posiadacza rzeczy jest prawo dysponowania rzeczą, a więc również prawo jej wynajmowania w całości lub w części.Osoba, która korzysta z lokalu na podstawie umowy najmu jest posiadaczem prawa najmu, a jednocześnie dzierżycielem w zakresie prawa własności. We własnym imieniu i dla siebie wykonuje władztwo nad rzeczą tylko w granicach prawa najmu. Wszelkie samowolne przekroczenie tych granic narusza władztwo posiadacza rzeczy (wynajmującego, właściciela rzeczy). Odstąpienie zatem przez lokatora prawa najmu innej osobie wbrew woli posiadacza rzeczy narusza faktycznie jego władztwo. Skorzystanie z takiego odstąpienia przez osobę trzecią, mimo wyraźnego sprzeciwu ze strony posiadacza rzeczy, upoważnia do wytoczenia powództwa z art. 451 i 452 k.p.c.W niniejszej sprawie powód był właścicielem i posiadaczem nieruchomości (domu), w której Ł. na podstawie umowy najmu zajmował mieszkanie. Powód był zatem posiadaczem rzeczy, a więc domu z poszczególnymi lokalami, Ł. zaś posiadaczem prawa najmu jednego z lokali, przy czym jeśli umowa zawarta z powodem tego nie zabraniała, Ł. miał prawo jako lokator (art. 398 k.p.c. bądź art. 25 prawa lokalowego) odstąpić osobie trzeciej lecz tylko na czas trwania stosunku najmu, korzystanie z mieszkania w całości lub części. Odstąpienie korzystania z mieszkania na czas po zakończeniu stosunku najmu było samowolne i stanowiło naruszenie posiadania powoda, a w szczególności jego prawa dysponowania lokalem.Z prawidłowych ustaleń Sądu Powiatowego wynika, że stosunek najmu między Ł. a powodem kończył się z dniem 25 maja 1961 r. Odstąpienie zatem pozwanemu przez Ł. używania lokalu po tym terminie było bezprawne i naruszało posiadanie powoda jako posiadacza rzeczy.Z mocy art. 305 pr. rzecz. posiadacz może wystąpić z żądaniem ochrony posiadania nie tylko przeciwko temu, kto samowolnie dopuścił się naruszenia posiadania, lecz również przeciw osobie, na której rzecz naruszenia dokonano. Powodowi przysługiwało zatem powództwo posesoryjne zarówno przeciwko Ł., który naruszył posiadanie powoda, jak i przeciwko pozwanemu, na którego rzecz naruszenie to nastąpiło. Sposób zajęcia mieszkania opisany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazuje nadto, że również pozwany dopuścił się naruszenia posiadania powoda wspólnie z Ł. Dlatego też również z tej przyczyny przysługiwała powodowi przeciwko pozwanemu akcja posesoryjna.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 386, 388 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i uwzględnił powództwo, przyznając powodowi od pozwanego zwrot kosztów procesu (art. 97, 100 k.p.c.).