VI KO 20/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski.Sędziowie: M. Budzianowski, J. Dankowski, R. Kryże, T. Majewski, K. Wagner (współsprawozdawca), A. Kafarski (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Mariana B. oskarżonego z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w związku z art. 1 § 1 lit. a) ustawy z dnia 31 stycznia 1958 r. oraz Tadeusza C. oskarżonego z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez zwykły skład Sądu Najwyższego kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy, a mianowicie:"Czy zachodzi tożsamość czynu, w rozumieniu prawa procesowego, między przestępstwem określonym w art. 2 § 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171) a przestępstwem z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) w wypadku, gdy osoba pokrzywdzonego jest ta sama, identyczny sposób działania w obu wypadkach, a występuje jedynie różnica w zamiarze sprawcy i w przedmiocie ochrony karnej z obu przepisów? czy odpowiednie przepisy obu tych ustaw pozostają w zbiegu, o którym mówi art. 36 k.k., czy też przepisy ustawy "antyspekulacyjnej" są normami szczególnymi w stosunku do odpowiednich przepisów dekretu marcowego (Dz. U. Nr 17, poz. 68), jeśli zachodzi tożsamość tych czynów w rozumieniu wyżej wskazanym?"oraz po wysłuchaniu wniosku prokuratora, powiększony skład Sądu Najwyższego uchwalił:udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że sąd wtedy nie wychodzi poza ramy oskarżenia, gdy uwzględnia zachowanie się sprawcy w ramach tego samego zdarzenia faktycznego, które opisano w akcie oskarżenia. Sąd ustala zawsze samodzielnie konkretną sytuację faktyczną i na jej podstawie ocenia, jaką normę karną naruszyło działanie sprawcy.Przy nadawaniu czynowi przestępnemu kwalifikacji prawnej może się okazać, że czyn ustalony i oceniony przez sąd, godzi w inne dobro prawne w porównaniu z czynem zarzuconym i z przyjętą dla niego przez oskarżyciela kwalifikacją. Ustalenia w tym zakresie nie znoszą tożsamości czynu. Świadomość sprawcy, jakie konkretne dobro prawne on narusza, nie wchodzi w skład pojęcia winy i nie stanowi koniecznego elementu strony podmiotowej czynu. Ponadto obrona oskarżonego nie dozna uszczerbku, jeżeli sąd w wypadku, gdy w hierarchii tych dóbr naruszenie danego dobra zagrożone jest surowszą sankcją, uprzedzi o tym oskarżanego stosownie do art. 324 § 2 k.p.k. Uprzedzenie to następuje ze względu właśnie na tę sankcję, a nie ze względu na inny przedmiot ochrony prawnej aniżeli wynikający z kwalifikacji prawnej wskazanej w akcie oskarżenia.Kwestię zamiaru - jak by to wynikało z uzasadnienia postanowienia o przekazaniu kwestii prawnej - odniósł Sąd Najwyższy do ustalonego przez Sąd I instancji zamiaru popełnienia innego jakościowo przestępstwa. Jeżeli jednak zarówno według czynu zarzuconego, jak i według czynu przypisanego oskarżony działał w celu uzyskania bezprawnej korzyści materialnej kosztem jednostki gospodarki uspołecznionej, to przy jednoczesnym ustaleniu identyczności działania sprawcy w ramach tego samego zdarzenia faktycznego zachodzi tożsamość czynu mimo wyłaniającej się potrzeby zmiany kwalifikacji prawnej działania oskarżonego.II. Ustawa o zwalczaniu spekulacji nie czyni żadnej różnicy pomiędzy nabywcami, mogą więc nimi być obok osób fizycznych również podmioty gospodarki uspołecznionej. Jeżeli zatem następuje zbieg przepisu ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. z przepisem karnym chroniącym własność społeczną, to należy stosować przepis surowszy zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 36 k.k.