I CR 870/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Czarnecki (sprawozdawca). Sędziowie: S. Gross, A. Kalita.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysława S. przeciwko Zakładom Elektrotechnicznym Aparatury Morskiej w N. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 18 maja 1962 r.,zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o zasądzenie dalszych 14.150 zł z odsetkami oraz w części orzekającej o kosztach procesu i o opłatach sądowych uchylił i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń Sądu Wojewódzkiego, z galwanizerni pozwanych Zakładów ściekały zużyte płyny chemiczne na łąkę i grunt orny powoda. Wskutek tego zatruły się 2 krowy i 2 jałówki powoda, a poza tym powód poniósł straty w sianie z łąki i w zbiorach ziemniaków.Z tytułu odszkodowania za padłe zwierzęta Sąd Wojewódzki zasądził 31.520 zł, a jako wyrównanie strat w sianie - 4.150 zł i w ziemniakach - 730 zł, łącznie 36.400 zł z odsetkami. Żądania odszkodowania za utracone mleko za czas do momentu zapłaty odszkodowania Sąd Wojewódzki nie uwzględnił z tym uzasadnieniem, że "straty na mleku kompensują zasądzone na rzecz powoda odsetki".Wyrok ten powód zaskarżył rewizją w części oddalającej powództwo co do 14.150 zł, tj. 10.000 zł tytułem odszkodowania za utracone mleko, oraz 4.150 zł tytułem dalszego odszkodowania za straty w sianie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 86 § 1 k.z. wierzyciel może żądać odsetek od należnych mu sum pieniężnych tylko wówczas, gdy to wynika z umowy, zwyczaju lub ustawy. Ustawowy obowiązek zapłaty odsetek przewidziany jest zwłaszcza w art. 248 k.z. Według powołanego przepisu obowiązek zapłaty odsetek powstaje w razie opóźnienia w wykonaniu zobowiązania pieniężnego. Jeżeli takim zobowiązaniem jest odszkodowanie, wierzycielowi należą się odsetki od należności stanowiącej wyrównanie szkody jako odszkodowanie za samo opóźnienie (art. 248 § 1 k.z.), a zatem jako sui generis "kara" za wspomniane opóźnienie, choćby wierzyciel nie poniósł wskutek opóźnienia żadnej szkody (art. 248 § 2 k.z.). W tym właśnie wyczerpuje się funkcja odsetek za opóźnienie. W razie bowiem poniesienia przez wierzyciela szkody wskutek opóźnienia, wierzyciel może nadto żądać dodatkowego odszkodowania na zasadach ogólnych (art. 248 § 3 k.z.). Odsetki za opóźnienie od sumy odszkodowania są zatem świadczeniem ubocznym o określonej funkcji, a odszkodowanie - świadczeniem głównym. W konsekwencji odsetki te należą się obok odszkodowania i nie mogą odszkodowania "zastępować".W sprawie powód dochodził odszkodowania m. in. za stratę krów i jałówek (damnum emergens) oraz za nie uzyskane mleko (lucrum cessans). Sąd Wojewódzki zasądził odszkodowanie za utratę krów i jałówek z odsetkami za opóźnienie i uznał, że odsetki te "zastępują" odszkodowanie za nie uzyskane mleko. Gdyby jednak powód dochodził odszkodowania tylko za utratę krów i jałówek, to należałoby zasądzić odszkodowanie w tej samej wysokości, z tymi samymi odsetkami za opóźnienie. Wskazuje to na to, że w istocie Sąd Wojewódzki nie zasądził odszkodowania za nie uzyskane mleko. Gdyby zaś odsetki za opóźnienie miały "zastąpić" odszkodowanie za nie uzyskane mleko, to powód zostałby z kolei pozbawiony odsetek za opóźnienie, odsetki zaś te należą się powodowi od całej sumy odszkodowania zarówno z tytułu utraty krów i jałówek, jak i nie uzyskanego mleka.Skoro więc Sąd Wojewódzki w kwestii odszkodowania za nie uzyskane mleko - stosując niewłaściwie prawo materialne - nie poczynił już żadnych ustaleń, wyrok w tej części musi ulec uchyleniu.Co się tyczy odszkodowania za straty w sianie, to powód zakwestionował opinię biegłego, a Sąd Wojewódzki nie przeprowadził dalszych dowodów i w uzasadnieniu orzeczenia ograniczył się do stwierdzenia, że opiera się na opinii biegłego. W ten sposób Sąd naruszył art. 326 w związku z art. 242 § 1 k.p.c., nie da się bowiem wyłączyć, że gdyby sprawdził zarzuty powoda, to ocena wypadłaby inaczej.Z tego względu również w części oddalającej powództwo o dalsze odszkodowanie za straty w sianie wyrok nie może być utrzymany w mocy.