IV CR 68/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: Z. Wiszniewski, Z. Wasilkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w P. przeciwko Zenonowi R. o umorzenie egzekucji, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 22 września 1961 r., zmienił zaskarżony wyrok, o ile dotyczy on umorzenia egzekucji sumy wyższej od 22.500 zł (dwadzieścia dwa tysiące pięćset złotych), i w tej części powództwo oddalił; poza tym rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia wnosiła o umorzenie egzekucji wszczętej przez pozwanego na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 13.I.1961 r. C 29/60 twierdząc, że na podstawie pisemnego porozumienia z dnia 22.II.1961 r. pozwany ograniczył swe roszczenie do kwoty 4.000 zł, którą otrzymał, w zamian za co zobowiązał się nie egzekwować kwot zasądzonych wyrokiem z dnia 13.I.1961 r.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa podnosząc, że według treści porozumienia z dnia 22.II.1961 r. miał otrzymać kwotę 45.000 zł natychmiast (w dniu 23.II.1961 r.) i w gotówce do rąk własnych, w przeciwnym razie - według wyraźnego zastrzeżenia zawartego w porozumieniu - traciło ono moc prawną. Wbrew powyższemu powódka wypłaciła pozwanemu (z opóźnieniem) jedynie 22.500 zł, a pozostałą kwotę 22.500 zł przekazała Wydziałowi Finansowemu w Koszalinie na skutek dokonanego przez ten ostatni zajęcia.Powódka, wiedząc o zajęciu, nie powinna była zawierać porozumienia na warunkach w nim przewidzianych, bądź też powinna była uprzedzić o zajęciu pozwanego, który wówczas nie zawarłby porozumienia.Wyrokiem z dnia 22.IX.1961 r. Sąd Wojewódzki powództwo uwzględnił w całości.Sąd Wojewódzki ustalał, że na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 13.I.1961 r. zasądzono od powódki na rzecz pozwanego kwotę 55.138 zł z odsetkami i kosztami procesu. Przed uprawomocnieniem się powyższego wyroku strony na mocy pisemnego porozumienia z dnia 22.II.1961 r. uzgodniły, że powódka rezygnuje z przysługującego jej prawa rewizji i niezwłocznie, tj. w dniu 23.IX.1961 r., dokona przelewu na rzecz pozwanego, a ten ostatni ogranicza swą wierzytelność do kwoty 45.000 zł.Powódka faktycznie wypłaciła pozwanemu kwotę 22.500 zł. Pozostała część wierzytelności przekazana została Skarbowemu Urzędowi Komorniczemu, którego dłużnikiem był pozwany.W tych warunkach Sąd Wojewódzki uznał żądanie umorzenia egzekucji za uzasadnione na podstawie art. 573 § 1 pkt 2 k.p.c. Po powstaniu bowiem tytułu egzekucyjnego (wyroku z dnia 13.I.1961 r.) strony zawarły pisemne porozumienie wyłączające możliwość korzystania z tego tytułu, nastąpiło zatem "zdarzenie", wskutek którego w myśl art. 573 § 1 pkt 2 k.p.c. zobowiązanie nie może być egzekwowane.Zarzuty pozwanego Sąd Wojewódzki uznał za bezzasadne. Wprawdzie porozumienie zawiera klauzulę, według której niespełnienie któregokolwiek z jego warunków powoduje utratę mocy prawnej tegoż porozumienia, jednakże skoro powódka już w listopadzie 1960 r. otrzymała decyzję Skarbowego Urzędu Komorniczego, na mocy której zajęto wierzytelność pozwanego do sumy 35.644,58 zł, to miała ona możliwość wypłacenia pozwanemu jedynie kwoty 9.355,42 zł (45.000 zł - 35.644,58 zł). W rzeczywistości pozwany otrzymał, zresztą za zgodą Urzędu Komorniczego, sumę nawet wyższą, wobec czego przyjąć należy, że powódka zobowiązanie swe wykonała.W rewizji od powyższego wyroku pozwany wnosił o jego uchylenie i oddalenie powództwa, zarzucając mylną ocenę porozumienia z dnia 22.II.1961 r. i nietrafność wniosków wyciągniętych z własnych ustaleń Sądu Wojewódzkiego.W odpowiedzi na rewizję powódka wnosi o jej oddalenie, uważając stanowisko Sądu Wojewódzkiego za prawidłowe, a nadto podnosząc m. in., że pozwany ograniczył egzekucję jedynie do kwoty 22.500 zł jemu wypłaconej, ograniczenie to zatem nie dotyczy dalszej kwoty 22.500 zł przekazanej do Wydziału Finansowego w Koszalinie, wobec czego umorzenie egzekucji w części dotyczącej tej ostatniej kwoty jest w każdym razie uzasadnione.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z ustaleń Sądu Wojewódzkiego, a co znajduje potwierdzenie w tekście porozumienia z dnia 22.II.1961 r. załączonego do pozwu, istota powyższego porozumienia polegała na tym, że pozwany miał otrzymać - w zamian za zrzeczenie się dalszych roszczeń zasądzonych wyrokiem z dnia 13.I.1961 r. - kwotę 45.000 zł, płatną natychmiast i do rąk własnych. Porozumienie było opatrzone klauzulą zastrzeżoną przez pozwanego, że jeżeli powódka nie wykona powyższych warunków, porozumienie traci moc prawną. W świetle powyższych sformułowań porozumienia nie może nasuwać wątpliwości, że świadczenie powódki miało polegać na natychmiastowej wypłacie pozwanemu do jego rąk kwoty 45.000 zł.Takie jednak świadczenie było niemożliwe do wykonania, a nadto sprzeczne z prawem. Jak bowiem ustalił Sąd Wojewódzki, i co zgodne jest z dokumentem znajdującym się w aktach sprawy, przed datą porozumienia stron (gdyż jeszcze w dn. 19.XI.1960 r.) Skarbowy Urząd Komorniczy dokonał zajęcia wierzytelności pozwanego do powódki w trybie art. 101 dekretu z dnia 28.I.1947 r. o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych (Dz. U. Nr 21. poz. 84 z późn. zmianami). Istota zajęcia w myśl art. 101 i nast. dekretu z dnia 28.I.1947 r. polega na tym, że dłużnikowi egzekwowanemu nie wolno odebrać zajętej sumy lub świadczenia, a dłużnikowi wierzytelności nie wolno wypłacać należnej sumy dłużnikowi egzekwowanemu. Obojętne jest przy tym - z punktu widzenia obecnego procesu - czy pozwany, jak to twierdził, nie wiedział o dokonanym zajęciu, albowiem zgodnie z art. 101 pkt 3 powołanego dekretu z dnia 28.I.1947 r. zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania dłużnikowi zajętej wierzytelności lub prawa, powódce zaś odpowiednie wezwanie doręczono.W tych warunkach należało uznać, że umowa stron zmierzająca do wypłacenia pozwanemu do jego rąk kwoty 45.000 zł była nieważna (art. 55 i art. 56 k.z., art. 41 § 1 p.o.p.c.). Nieważność porozumienia z dnia 22.II.1961 r. wywołuje ten skutek, że nie może ono być uważane za zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie powódki wynikające z wyroku z dnia 13.I.1961 r. wygasło albo nie może być egzekwowane. Wbrew przeto stanowisku Sądu Wojewódzkiego nie zachodziła przesłanka przewidziana w art. 573 § 1 pkt 2 k.p.c. do umorzenia w całości egzekucji prowadzonej przez komornika na wniosek pozwanego na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 13.I.1961 r.Zasadny jest natomiast pogląd powódki, że pozwany nie może egzekwować kwoty 22.500 zł wypłaconej przez nią Skarbowemu Urzędowi Komorniczemu na skutek zajęcia dokonanego w trybie art. 101 i nast. dekretu z dnia 28.I.1947 r. Wypłata bowiem zajętej sumy na rzecz organu egzekucyjnego, który zajęcia dokonał, zwalnia dłużnika zajętej wierzytelności. W tych warunkach zobowiązanie powódki w części dotyczącej kwoty 22.500 zł przekazanej Skarbowemu Urzędowi Komorniczemu wygasło, a ponieważ powódka udowodniła powyższe zdarzenie dokumentem przelewu dołączonym do pozwu, przeto egzekucja wszczęta przez pozwanego powinna być w tej części umorzona na zasadzie art. 573 § 1 pkt 2 k.p.c.Twierdzenie pozwanego podniesione na rozprawie rewizyjnej, że jego zobowiązania podatkowe, z tytułu których nastąpiło zajęcie u powódki, zostały umorzone, należało pominąć już choćby z tego względu, że są one pozbawione znaczenia w sprawie niniejszej, w której rozstrzygającym momentem jest fakt zwolnienia się przez powódkę z zobowiązania wobec pozwanego przez wypłacenie zajętej sumy organowi egzekucyjnemu w wyniku prawidłowego zajęcia, dokonanego w trybie przepisów przewidzianych w dekrecie z dnia 28.I.1947 r.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy z mocy art. 386 k.p.c. zmienił odpowiednio zaskarżony wyrok, orzekając o kosztach procesu na podstawie art. 101 w związku z art. 110 k.p.c.