II CR 976/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: W. Bryl, K. Lipiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w D. przeciwko Stanisławowi W., Bazylemu M. i Eugeniuszowi A. o zapłatę, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 9 maja 1960 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz co do kosztów procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka uzyskała przeciwko pozwanym nakaz solidarnego zapłacenia 50.000 zł na podstawie weksla. Weksel ten wystawiony in blanco przez Stanisława W., a indosowany przez Bazylego M. i Eugeniusza A., został powódce wręczony na zabezpieczenie jej ewentualnych pretensji za szkody mogące powstać w związku z wykonywaniem przez W. obowiązków magazyniera powódki.Na skutek zarzutów złożonych przez wszystkich pozwanych Sąd Wojewódzki uchylił nakaz zapłaty, zasądził od pozwanych na rzecz powódki solidarnie 15.000 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki ustalił, że strony przy składaniu weksla umówiły się, iż może on być wypełniony najwyżej na sumę 15.000 zł. Wprawdzie w pisemnej deklaracji wekslowej widnieje kwota 50.000 zł, jednakże została ona dopisana już po podpisaniu deklaracji przez pozwanych.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powódki, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki wyszedł z założenia, że pozwani M. i A. odpowiadają z tytułu poręczenia za dług przyszły (art. 627 k.z.) i dlatego nie odpowiadaliby w ogóle, gdyby kwota poręczenia nie została z góry oznaczona, gdyż wtedy poręczenie byłoby nieważne. Założenie to jest mylne. W sprawie chodzi nie o odpowiedzialność z tytułu poręczenia, lecz o odpowiedzialność wekslową (choć deklaracja wekslowa zawiera również, być może, cechy umowy poręczenia).Dla ważności weksla in blanco i dla skuteczności wypełnienia go do pewnej sumy nie jest konieczne ani odebranie od osób wekslowo zobowiązanych "deklaracji wekslowej", ani określenie w tej deklaracji górnej granicy kwoty, do której weksel będzie mógł być wypełniony. Oczywiście istnienie deklaracji ułatwia sytuację dowodową posiadacza weksla, chociaż ciężar dowodu, że weksel wypełniono niezgodnie z porozumieniem (art. 10 i 17 prawa wekslowego), spoczywa na dłużniku wekslowym.Deklaracja wekslowa w niniejszej sprawie została przez pozwanych podpisana dwa razy. Pierwsza część deklaracji zawiera zgodę wystawcy i żyrantów na wypełnienie weksla do kwoty zadłużenia, bez oznaczenia górnej granicy tej kwoty. Dopiero druga część deklaracji, oddzielnie podpisana przez pozwanych, ogranicza prawo powódki w ten sposób, że weksel może być wypełniony tylko do kwoty 50.000 zł. Gdyby tej drugiej części deklaracji w ogóle nie było, to nie nasuwałaby żadnej wątpliwości odpowiedzialność pozwanych do kwoty 50.000 zł, na którą weksel wypełniono. Fakt bowiem powstania manka na sumę przeszło 50.000 zł nie jest sporny. Twierdzenie zaś, wbrew treści dokumentu, że określono górną granicę kwoty, na którą weksel może być wypełniony, nie mogłoby być dowodzone zeznaniami świadków (art. 256 k.p.c.).Ustalenie, że kwotę 50.000 zł dopisano dopiero po podpisaniu deklaracji, odnosi się oczywiście do drugiej części deklaracji. Jeżeli oznacza ono, że w chwili podpisania drugiej części deklaracji żadna kwota nie była w niej wymieniona, to trzeba przyjąć, że omawiana część deklaracji, mająca stanowić ograniczenie uprawnień strony powodowej, w rzeczywistości nie zawierała żadnej treści, że więc ograniczenie uprawnień strony powodowej wynikające z pierwszej części deklaracji, wskutek podpisania drugiej części deklaracji, nie nastąpiło.Niezależnie od tego, że ustalenie, iż strony wbrew temu, co wynika z pierwszej części deklaracji, ustnie umówiły się, że weksel nie będzie wypełniony na sumę przeszło 15.000 zł, narusza przepis art. 256 k.p.c., gdyż jest sprzeczne z dokumentem sporządzonym przez strony, oparte zaś na dowodzie z przesłuchania świadków i stron, narusza ponadto przepis art. 242 § 1 k.p.c. Świadek K., choć zmieniał zeznania, twierdził jednak konsekwentnie, że w każdym razie ustnie oświadczył pozwanym przed podpisaniem deklaracji, iż ich zobowiązanie dotyczy kwoty do 50.000 zł. Sąd wbrew temu zeznaniu dał wiarę pozwanym, którzy zeznali, iż K. ustnie wymieniał kwotę 15.000 zł.Taką ocenę dowodów motywował Sąd Wojewódzki tym, że kwota 50.000 zł jest w treści deklaracji wpisana innym atramentem. Argument ten nie jest przekonywający. Ewentualny bowiem fakt, że w chwili podpisywania deklaracji jej druga część nie zawierała żadnej kwoty, bynajmniej nie przemawia za tym, iż strony ustnie uzgodniły kwotę, do wysokości której weksel może być wypełniony.Wskazane uchybienia uzasadniają uchylenie zaskarżonej części wyroku (art. 384 k.p.c.).