I CR 429/59

SentencjaS. N. po rozpoznaniu rewizji powodów od wyroku S. Woj. w W. z 10 III 1959 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania S. Woj. w W.Uzasadnienie faktyczne50 członków Orkiestry Rozgłośni Centralnej Polskiego Radia domagało się zasądzenia od Wytwórni Filmów Dokumentalnych, Przedsiębiorstwa Państwowego, kwoty 200.000 zł w związku z korzystaniem przez Polską Kronikę Filmową z nagrań archiwalnych, dokonanych przez orkiestrę w ramach stosunku umownego, wiążącego orkiestrę z Polskim Radio.S. Woj. powództwo oddalił ustalając, że za dokonane nagrania powodowie, jako pracownicy Polskiego Radia, otrzymali od Polskiego Radia umówione wynagrodzenie. Rezultaty pracy powodów, jako odtwórców muzyki, nie znajdują się pod ochroną przepisów prawa autorskiego. Polskie Radio, jako pracodawca, mogło dysponować rezultatem pracy według swego uznania. Nie uchybiło przeto prawu przekazując nieodpłatnie nagrania powodów pozwanej Wytwórni Filmów Dokumentalnych, zwłaszcza że przemawiały za tym względy ogólnospołeczne, poruszone w piśmie Urzędu Rady Ministrów z 30 II 1952 r., OK-650/50. Pozwana Wytwórnia mogłaby z tytułu niesłusznego zbogacenia odpowiadać ewentualnie nie wobec powodów, lecz wobec Polskiego Radia, które jednakże roszczeń z tego tytułu do Wytwórni Filmów Dokumentalnych nie zgłasza.W rewizji, powodowie, zarzucając pogwałcenie art. 2, 218, 236, 238 § 2 i 336 § 2 k.z. oraz art. 123 i nast. k.z. domagają się uchylenia wyroku S. Woj. i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneS. N. zważył, co następuje:Rewizji nie można odmówić słuszności [...] (teza 1).Oddalenia powództwa nie może uzasadniać samo nieobjęcie odtwórców przepisami prawa autorskiego. Oddalenie powództwa opiera się jeszcze na dalszym założeniu, a mianowicie, że Polskie Radio, jako pracodawca powodów, mogło dysponować nagraniami, dokonanymi przez powodów, jako rezultatem ich pracy, według swego uznania, mogło zatem przekazać nagrania także Wytwórni Filmów Dokumentalnych.Założenie powyższe nie jest jednakże ani oczywiste, ani nie znajduje uzasadnienia w treści zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.Zakres, w jakim pracodawca (zleceniodawca, zamawiający dzieło) może korzystać z rezultatu pracy pracownika (zleceniobiorcy, przyjmującego zamówienie), zależy od treści wiążącego strony stosunku umownego i od charakteru wykonywanych czynności. W przeciwieństwie do umów o przeniesienie własności rzeczy, przy umowach o świadczenie usług nie ma zasady ogólnej, że uprawniony staje się właścicielem świadczonej usługi.Treścią usługi może być wykonanie czy dostarczenie rzeczy materialnej (np. stołu) i wówczas z reguły rezultat pracy pracownika (zleceniobiorcy, przyjmującego zamówienie) staje się własnością pracodawcy (zleceniodawcy, zamawiającego dzieło), bo taka jest najczęściej intencja stron i jest to możliwe z uwagi na materialny przedmiot świadczenia.Inna jest z reguły sytuacja w przypadkach, w których rezultat pracy pracownika (zleceniobiorcy, przyjmującego zamówienie) ma charakter niematerialny [...] (teza 2).Nie można bez rozważania treści konkretnego stosunku prawnego z samej tylko teoretycznej klasyfikacji prawnej tego stosunku wyprowadzić wniosku co do tego, czy pracodawca (zleceniodawca zamawiający dzieło) mógł bez ograniczeń rozporządzać rezultatem pracy pracownika (zleceniobiorcy, przyjmującego zamówienie) w taki sposób, jak może to czynić właściciel.Treścią zobowiązania powodów mogło być utrwalenie na taśmach dźwiękowych określonych utworów muzycznych i wydanie taśm na własność Polskiemu Radiu w tym celu, aby Polskie Radio korzystało z nich bez ograniczeń, z prawem kopiowania taśm, odtworzenia utrwalonych utworów dowolną ilość razy i w dowolnych środowiskach, utrwalenia na innych urządzeniach (np. na płytach), sprzedania, przekazywania osobom trzecim itd.W takim przypadku roszczenia powodów w stosunku do pozwanej Wytwórni Filmów Dokumentalnych - wbrew twierdzeniom rewizji - nie znajdowałyby uzasadnienia w treści art. 123 i nast. k.z., choćby pozwana Wytwórnia z korzystania z nagrań powodów odniosła korzyści. Korzyści te nie mogłyby bowiem być uznane za rezultat niesłusznego przesunięcia majątkowego między sferami majątkowymi powodów i pozwanej Wytwórni bez względu na to, czy Polskie Radio pozwanej Wytwórni taśmy wydało dobrowolnie, czy wskutek działania osób trzecich.Treścią zobowiązania powodów mogło być jednakże przekazanie Polskiemu Radiu taśm z nagraniami w celu wykorzystania nagrań w ograniczonym tylko zakresie. Ograniczenie mogło dotyczyć np. ilości odtworzeń, możności kopiowania taśm, przenoszenia nagrań na inne urządzenia itd. Mogły to być także ograniczenia, dotyczące sposobu odtwarzania nagrań, dokonanych przez powodów. Szczególne znaczenie mogłoby mieć zwłaszcza ograniczenie możności odtworzenia nagrań powodów do ram zwykłej działalności Polskiego Radia.Gdyby Wytwórnia Filmów Dokumentalnych wbrew tego rodzaju zastrzeżeniom znalazła się we władaniu nagrań, dokonanych przez powodów, [...] nagrania te z korzyścią dla siebie wykorzystała, mogłaby - niezależnie od ewent. roszczeń odszkodowawczych powodów przeciwko Polskiemu Radiu wzgl. osobom trzecim, a także wobec samej Wytwórni, w warunkach art. 134, [...] wzgl. 136 k.z. - być zobowiązana wobec powodów na zasadzie art. 123 i nast. k.z. do wydania wartości uzyskanej korzyści. Należałoby mieć przy tym na uwadze, że uzyskana korzyść w rozumieniu art. 123 i nast. k.z. może mieć nie tylko pozytywną postać i wyrażać się w przysporzeniu majątku zbogaconego, lecz także może mieć postać negatywną i wyrażać się w zaoszczędzeniu wydatków, czyli w uniknięciu uszczuplenia majątku.Realizacji roszczeń powodów w takim przypadku nie stałaby na przeszkodzie uchwała nr 529 Prezydium Rządu z 1 VIII 1951 r. w sprawie bezpłatnego transmitowania, nagrywania na taśmy magnetofonowe i odtwarzania przez radio utworów muzycznych, dramatycznych i innych, wykonywanych publicznie przez państwowe teatry, opery i filharmonie, na której oparta jest treść powołanego w zaskarżonym wyroku pisma Urzędu Rady Ministrów, sygn. Ok. - 650/30, z 30 XII 1952 r.; pozwana nie twierdzi bowiem ani że reprezentuje Centralny Urząd Radiofonii wzgl. jedno z podległych temu Urzędowi przedsiębiorstw, którym uchwała powyższa przyznała szczególne uprawnienia, ani że powodowie, nagrywając na taśmy określone utwory, działali publicznie, jako przedsiębiorstwo w rozumieniu pkt II cyt. uchwały.Skoro S. Woj., wychodząc z odmiennych założeń, bez wyczerpania dostępnego materiału dowodowego i poczynienia koniecznych ustaleń faktycznych, oddalił powództwo, zaskarżony wyrok należało na zasadzie art. 384 k.p.c. uchylić i sprawę przekazać sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy S. Woj. powinien przede wszystkim wyczerpać możliwości dokładnego ustalenia treści umowy stron, mając na uwadze nie tylko dosłowne jej brzmienie, lecz także zgodny zamiar stron i cel umowy (art. 47 § 2 p.o.p.c.), normy zwyczajowe (art. 40 p.o.p.c.) oraz treść art. 43 p.o.p.c.S. Woj. powinien w związku z tym przeprowadzić dowód z przesłuchania stron i zasięgnąć opinii znawcy zwyczajów, stosowanych przy zawieraniu umów, dot. odtwarzania utworów muzycznych, a także ustosunkować się do zeznań świadka Romana J., który zeznał m. in., że nagrania zespołów Polskiego Radia były przeznaczone wyłącznie dla użytku Polskiego Radia. Dla oceny zamiaru stron i celu ich umowy może mieć także znaczenie treść dekretu z 2 VIII 1951 r. o utworzeniu i zakresie działania Komitetu do Spraw Radiofonii "Polskie Radio" (Dz. U. nr 41, poz. 308) oraz uchwały nr 674 Rady Ministrów z 29 IX 1951 r. w sprawie tymczasowego statutu Komitetu do Spraw Radiofonii "Polskie Radio" (Mon. Pol. nr A-87, poz. 1197), a także pkt 4 rozdziału II zarządzenia nr 3/52 Komitetu do spraw Radiofonii Polskie Radio z 16 I 1952 r., dot. zasad wynagrodzenia pracowników twórczych i artystycznych w Przedsiębiorstwie Państwowym "Polskie Radio" i jeśliby okazało się, że zarządzenie to miało zastosowanie w stosunkach umownych stron. Okoliczność bowiem, że do zadań Polskiego Radia należy działalność radiofoniczna oraz że honorarium przewidziane umową wypłacone jest za prawo Polskiego Radia do rozpowszechniania utworów i związanych z nim usług odtwórców drogą radiofonii, może wskazywać na istnienie ograniczeń w dysponowaniu przez Polskie Radio rezultatem pracy powodów.Co do samej wysokości roszczeń powodów S. Woj. będzie miał na uwadze, że nie można, jak to czynią powodowie w pozwie, utożsamiać wartości zbogacenia się pozwanej z należnością, jaką płaci się za nagrania. Powodowie dokonali tylko raz nagrania i za to otrzymali wynagrodzenie od swego pracodawcy. Tę okoliczność należy uwzględnić przy ustalaniu wartości zbogacenia się pozwanej.