II CO 11/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii C. przeciwko Antoniemu J. o zapłatę po rozpoznaniu rewizji Stanisławy P. od wyroku Sądu Powiatowego w Nowej Soli z dnia 8 stycznia 1958 r. rewizję odrzucił.Uzasadnienie faktycznePowódka twierdziła, że pozwany, będąc chory na gruźlicę i zmuszony umieścić swoją żonę nieuleczalnie chorą w zakładzie, zgodził ją dnia 1 października 1953 r. do pracy w swoim gospodarstwie, zapewniając jej wynagrodzenie w tej samej wysokości, w jakiej otrzymywała je w poprzednim miejscu pracy, tj. 1.000 zł miesięcznie, że jednak podczas pracy u pozwanego nie otrzymała poza wyżywieniem o wartości 300 zł miesięcznie żadnego gotówkowego wynagrodzenia. Na tej podstawie pozwem wniesionym dnia 8 listopada 1957 r. żądała za czas do dnia 1 listopada 1957 r. zapłaty sumy 34.300 zł. W toku tego procesu dzieci zmarłej w międzyczasie żony pozwanego Stanisława P. i Józefy J. wystąpiły dnia 2 stycznia 1957 r. w Sądzie Powiatowym w Nowej Soli z powództwem nazwanym interwencją główną, w którym twierdząc, że powództwo w sprawie niniejszej jest sporne, a zmierza jedynie do tego, aby spadek po ich matce zagarnąć mogła powódka, żądali wydania bliżej określonych rzeczy stanowiących rzekomo spadek po ich matce. W sprawie niniejszej Antoni J. na rozprawie z dnia 3 stycznia 1958 r. uznał żądanie powódki, a Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 8 stycznia 1958 r. na podstawie tego uznania powództwo w całości uwzględnił.Od tego wyroku Stanisława P. wniosła rewizję, zarzucając, że na skutek jej powództwa przeciwko pozwanym, nazwanego interwencją główną, powinni oni być wezwani do udziału w sprawie, a skutkiem niewezwania ich zachodzi nieważność postępowania i pozew powinien być odrzucony. Pozwani wnieśli o odrzucenie rewizji. Na skutek zawiadomienia sądu, iż zachodzi podejrzenie prowadzenia przez powódkę fikcyjnego procesu celem pozbawienia skarżącej możliwości zrealizowania jej praw spadkowych po matce, prokurator zgłosił swój udział w sprawie, prostując rewizję skarżącej w ten sposób, że chodzi o interwencję uboczną na prawach współuczestnika samoistnego i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do I instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca aprobując to sprostowanie wyjaśniła, że wystąpiła w oddzielnej sprawie o podział majątku wspólnego po rodzicach. Powód zgłosił opozycję przeciwko interwencji ubocznej. Sąd Wojewódzki uznając interwencję uboczną za dopuszczalną przedstawił Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 388 k.p.c. do rozpoznania następujące zagadnienie prawne, budzące wątpliwości: "Czy na podstawie tytułu wykonawczego, uzyskanego przeciwko jednemu małżonkowi po ustaniu wspólności ustawowej na skutek śmierci drugiego małżonka, a dotyczącego długu, za który odpowiedzialni byli oboje małżonkowie - dopuszczalna jest egzekucja z całości przedmiotów, które były objęte wspólnością ustawową, czy też tylko z udziału w tych przedmiotach małżonka, przeciwko któremu opiewa tytuł?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejąwszy sprawę do rozpoznania zważył, co następuje:Słusznie Sąd Wojewódzki jest zdania, że skarżąca jako interwenientka główna nie może skarżyć wyroku Sądu Powiatowego, ponieważ nie brała żadnego udziału w sprawie niniejszej, a proces z interwencji głównej jest postępowaniem samodzielnym. Zresztą proces wytoczony przez skarżącą przeciwko stronom niniejszej sprawy nie jest żadnym sporem interwencyjnym dlatego, że przedmioty w jednym i drugim procesie są zupełnie różne. Słuszny jest też pogląd Sądu Wojewódzkiego, że wystąpienie skarżącej w niniejszym procesie oparte rzekomo na interwencji głównej należy w związku z art. 137 § 1 zd. 2 k.p.c. zakwalifikować jako działanie interwenienta ubocznego. Zgodzić należy się w dalszym ciągu i z zapatrywaniem Sądu Wojewódzkiego, że skarżąca popiera swoją interwencję pozwanego, skoro dąży do tego, aby sprawa została rozstrzygnięta na jego korzyść przez oddalenie powództwa. Natomiast nie można podzielić poglądu Sądu Wojewódzkiego, że w okolicznościach sprawy przypisać należy skarżącej rolę interwenienta o prawach współuczestnika samoistnego.Sąd Wojewódzki jest zdania, że zatrudnianie powódki przez pozwanego było sprawą zarządu majątkiem wspólnym, a nawet zwykłą sprawą rodziny, a zatem za zobowiązania z tego tytułu odpowiadają oboje małżonkowie wspólnie, a skutkiem tego wyrok zapadły pomiędzy stronami niniejszego procesu miałby, gdyby żona pozwanego jeszcze żyła, skutek również w stosunku pomiędzy nią a powódką. Wyprowadzenie ze wspólnej odpowiedzialności wniosku, że wyrok zapadły w procesie przeciwko jednemu z osób zobowiązanych jest skuteczny także względem osoby współodpowiedzialnej nie ma żadnej podstawy w obowiązującym prawie procesowym. Według art. 376 k.p.c. wyrok prawomocny ma powagę osądzonej tylko pomiędzy stronami procesu, a według art. 533 k.p.c. podstawą egzekucji jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Klauzuli zaś tej sąd udziela w myśl art. 542 § 1 k.p.c. przeciwko osobie, która jest wymieniona jako dłużnik w tytule egzekucyjnym, przeciwko zaś osobom innym tylko w wypadkach w ustawie szczególnie wymienionych (art. 541, 542 § 2 k.p.c.). Widoczne jest z tego, że wierzyciel, który uzyskał wyrok przeciwko jednemu małżonkowi nie może uzyskać nadania temu wyrokowi klauzuli wykonalności przeciwko drugiemu małżonkowi tylko na tej podstawie, że chodzi o zobowiązanie,) za które drugi małżonek odpowiada bądź to osobiście, bądź majątkiem wspólnym. Musiałby: w tym względzie istnieć szczególny przepis puszczający nadanie klauzuli. Wprowadzenie go jednak do kodeksu postępowania cywilnego byłoby połączone z oczywistą krzywdą małżonka, który w procesie przeciwko współmałżonkowi niej brał żadnego udziału. Małżonek ten bowiem zostałby w ten sposób pozbawiony wszelkiej obrony przeciwko roszczeniu wierzyciela, ku czemu nie ma żadnej usprawiedliwionej przyczyny. ma w szczególności żadnej pewności, że małżonek, przeciwko któremu toczył się proces, wyczerpał wszelkie środki obrony przeciwko dochodzonemu roszczeniu, a zwłaszcza w interesie swe współmałżonka. Przeciwnie, otwarta byłaby możliwość prowadzenia ze szkodą współmałżonka procesów fikcyjnych, aby bez zgody współmałżonka rozporządzać majątkiem wspólnym. Gdyby być innego zdania, należałoby tak samo tytuł przeciwko dłużnikowi głównemu uznać za starczający tytuł egzekucyjny przeciwko poręczycielowi, a z podobną koncepcją nikt nie występuje. Wreszcie i postępowanie przy nadań klauzuli wykonalności nie nadaje się do roztrząsania o tym, czy wierzytelność zasądzona powstała z czynności powoda wchodzących w zakres zwykłego zarządu lub zwykłych spraw rodzinnych.Skoro według wyjaśnień powyższych wyrok zapadły w sprawie niniejszej nie może być skuteczny także przeciwko skarżącej, interwencja uboczna byłaby dopuszczalna tylko jako zwykła. W tym zaś wypadku czynności skarżącej nie mogłyby stać w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami pozwanego. Tymczasem - jak zresztą Sąd Wojewódzki sam przyjmuje - wniesiona rewizja przez skarżącą nie da się pogodzić z uznaniem powództwa przez pozwanego. Z uwagi zatem na to, że sama czynność rewizji dokonana przez skarżącą jest niedopuszczalna i dlatego rewizja jej ulega odrzuceniu (art. 376 § 1 k.p.c.), przeto niedopuszczalna jest i interwencja uboczna sama, jako wniesiona po zapadnięciu prawomocnego wyroku. Tym samym bezprzedmiotowe jest udzielenie odpowiedzi na przedstawione pytanie, jak i rozstrzygnięcie opozycji powódki i dlatego bez rozważenia pierwszego i drugiego należało orzec jak w sentencji.