VI KO 91/59

SentencjaSąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym w składzie siedmiu sędziów, po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Wojewódzki Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego, przedstawionego następnie przez Sąd Najwyższy powiększonemu składowi tegoż Sądu:I. "Czy brak podpisów członków składu sądzącego na uzasadnieniu wyroku, uzupełniony wzmianką przewodniczącego w myśl art. 340 § 3 k.p.k. musi być uzasadniany ważną przyczyną",II. Czy istnienie tej ważnej przyczyny podlega kontroli instancji rewizyjnej,III. Czy brak podpisu członka składu sądzącego na uzasadnieniu wyroku, nie usprawiedliwiony niemożnością uzyskania podpisu, lecz tylko trudnością, skutkuje uchylenie wyroku jako nieważnego,IV. Czy brak podpisu ławnika na uzasadnieniu wyroku, w przypadku wymienionym w art. 340 § 2 k.p.k., jest brakiem formalnym, który da się usunąć przez zwrot akt sądowi pierwszej instancji, czy też bezwzględnie skutkuje uchylenie zaskarżonego wyroku do ponownego rozpoznania", - uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW uzasadnieniu Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z art. 340 § 1 k.p.k., podpisanie uzasadnienia wyroku przez sędziów, którzy wyrok wydali, nie wyłączając sędziego przegłosowanego, stanowi regułę. Od reguły tej ustawa przewiduje w zdaniu pierwszym art. 340 § 2 k.p.k. wyjątek dla spraw rozpoznawanych z udziałem ławników ludowych; w sprawach tych uzasadnienie podpisuje tylko przewodniczący. Jednakowoż w razie złożenia zdania odrębnego wyjątek ten nie ma miejsca i ma zastosowanie reguła, że wyrok z uzasadnieniem podpisują ci, którzy wyrok wydali, tj. w tym wypadku, przewodniczący wraz z ławnikami ludowymi (art. 340 § 2 in. f. k.p.k.). Przepis art. 340 § 3 k.p.k. normuje sytuację, kiedy zaistniała niemożność uzyskania podpisu "sędziego" (w liczbie pojedynczej), dotycząca niewątpliwie również i ławnika ludowego; w wypadku tym przewodniczący lub jeden z członków składu sądzącego czyni o tym wzmiankę na wyroku z uzasadnieniem.Z uregulowania tego zagadnienia wynika, iż kwestia podpisania uzasadnienia wyroku, wzgl. wyroku z uzasadnieniem, nie jest kwestią li tylko formalną, lecz posiada swą głęboką treść materialną, jako stwierdzenie w zasadzie zgodności pisemnego uzasadnienia wyroku z motywami, które były decydujące i którymi kierowali się sędziowie przy jego wydaniu. Dlatego też i sędzia przegłosowany, aczkolwiek nie zgadza się z treścią wyroku i jego motywami, uzasadnienie to podpisuje. Pisemne uzasadnienie wyroku staje się na skutek tego aktem kolegialnym sądu, albowiem może ono być wynikiem dyskusji członków składu sądzącego, wprowadzającej odpowiednie zmiany w treści uzasadnienia napisanego przez przewodniczącego względnie sprawozdawcę. I tylko "niemożność" uzyskania podpisu sędziego pod wyrokiem z uzasadnieniem powoduje niepodpisanie wyroku z uzasadnieniem przez wszystkie osoby, które brały udział w wydaniu wyroku - ograniczając kolegialność przy uzasadnieniu wyroku do podpisu pozostałych osób, które brały udział w wydaniu wyroku. Dlatego ustawa żąda uczynienia wzmianki dlaczego jedna z osób, które brały udział w wydaniu wyroku, nie podpisuje wyroku z uzasadnieniem, stanowiąc zarazem, że niepodpisanie wyroku z uzasadnieniem może nastąpić tylko w razie niemożności uzyskania podpisu. Jeśli ta "niemożność" nie istnieje, a stronom doręczono wyrok z tym uzasadnieniem, nie podpisanym przez wszystkie osoby, które brały udział w wydaniu wyroku, to nie ma pewności, czy uzasadnienie to odpowiada motywom, którymi kierował się skład sądzący przy wydaniu wyroku i dlatego ten akt procesowy dotknięty jest wadliwością. Z tych to powodów stwierdzenie we wzmiance z art. 340 § 3 k.p.k. niemożności uzyskania podpisu sędziego - jako istotne pod względem swej treści materialnej, wymaga uzasadnienia poważnymi trudnościami, wskazującymi na niemożność uzyskania podpisu sędziego i jako takie podlega kontroli rewizyjnej.Dalszym zagadnieniem jest kwestia skutków braku wymaganych podpisów lub wymaganego podpisu sędziego wchodzącego w skład zespołu sądzącego, - aczkolwiek nie istniała "niemożność" uzyskania podpisu na wyroku z uzasadnieniem, a zatem kwestia naruszenia art. 340 § 3 w związku z art. 340 § 2 in f. k.p.k. Czy powoduje to nieważność wyroku lub, czy stanowi absolutną podstawą uchylenia wyroku?Zauważyć należy, że k.p.k. rozróżnia między sentencją wyroku a jego uzasadnieniem na piśmie. Tak np. w art. 325, 326, 327, 328, 329, 330, 3301), 334, 335 k.p.k. mowa jest o sentencji wyroku. W szczególności m.in. art. 325 § 2 k.p.k. stanowi, że "sentencję wyroku podpisują wszyscy sędziowie, którzy brali udział w wydaniu wyroku, nie wyłączając przegłosowanego", który - w myśl art. 326 k.p.k. - ma prawo zaznaczyć swe odrębne zdanie przy podpisywaniu sentencji wyroku, a może złożyć je na piśmie do czasu podpisania uzasadnienia wyroku. Przewodniczący ogłasza publicznie sentencję wyroku (art. 334 k.p.k.), a po jej ogłoszeniu "przytacza ustnie najważniejsze powody wyroku" (art. 335 k.p.k.), z wyjątkiem wypadku przewidzianego w art. 281 § 2 k.p.k. - Art. 281 § 1 k.p.k. mówi o ogłoszeniu wyroku - którym to określeniem obejmuje zarówno ogłoszenie sentencji wyroku, jak przytoczenie powodów wyroku. Tak więc ogłoszenie wyroku, tj. ogłoszenie publiczne przez przewodniczącego w obecności składu sądzącego sentencji wyroku, podpisanej przez wszystkich członków składu sądzącego, którzy brali udział w jego wydaniu, wraz z przytoczeniem po ogłoszeniu sentencji ustnie najważniejszych powodów wyroku - czyni zadość wymogom ustawy, dotyczącym wydania wyroku i wyrok taki jest ważny - a o ile nie zostaje zaskarżony, - staje się prawomocny i wykonalny oraz może stać się przedmiotem kontroli jedynie w trybie rewizji nadzwyczajnej. Sam fakt, iż już po wydaniu tego ważnego wyroku nastąpiły wadliwości przy pisemnym jego uzasadnieniu na skutek niepodpisania bez należytego uzasadnienia przez wszystkie osoby, które brały udział w jego wydaniu, nie pozbawia wydanego i należycie ogłoszonego wyroku - ważności. Fakt ten nie stanowi też absolutnej podstawy (art. 378 § 1 k.p.k.) uchylenia tego wyroku, który mimo to może podlegać kontroli rewizyjnej w ramach art. 383-387 k.p.k. Obraza przepisu art. 340 § 2 i 3 k.p.k. nie jest jednak dla oceny sprawy obojętną, podważa bowiem zasadę kolegialności przy pisemnym uzasadnieniu wyroku, na skutek czego powstać mogą wątpliwości co do powodów, jakimi kierował się Sąd przy jego wydaniu. Dlatego też przed wydaniem wyroku w instancji rewizyjnej należy przesłać akta sądowi I instancji do uzupełnienia braku. Dopiero od wyników tego uzupełnienia braku, który, jak wspomniano, nie jest aktem tylko czysto formalnym, polegającym na uzyskaniu brakującego podpisu, zależeć będzie w znacznej mierze wynik postępowania rewizyjnego jako kontroli działalności sądu I instancji w zakresie orzekania. Wówczas bowiem będzie można ustalić czy przy sporządzeniu uzasadnienia wyroku zaszło uchybienie, które mogło mieć wpływ na jego treść (art. 383 pkt 3 k.p.k.).