2 CO 7/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Resich (sprawozdawca). Sędziowie: M. Kenigsberg, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Edwarda Z. przeciwko Marianowi B. oraz Skarbowi Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Finansowy w N. S.) o zwolnienie od egzekucji, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze postanowieniem z dnia 7 maja 1958 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy powzięta w oparciu o § 2 ust. 3 uchwały Nr 294 Rady Ministrów z dnia 2 czerwca 1954 r. (Mon. Pol. Nr A-55, poz. 752) uchwała prezydium wojewódzkiej rady narodowej, zarządzająca objęcie zastępstwa sądowego prezydiów rad narodowych niższego stopnia przez właściwe ze względu na przedmiot sporu wydziały prezydium woj. rady narodowej, jest równoznaczna z przejęciem przez te wydziały funkcji pełnomocnika procesowego?"postanowił udzielić odpowiedzi negatywnej.Uzasadnienie faktyczneZ art. 78 k.p.c. wynika, że strona może działać w procesie osobiście lub przez pełnomocnika, jeżeli, naturalnie, nie działa przez przedstawiciela ustawowego. Jeśli więc stroną jest osoba prawna, może w procesie działać albo przez swój właściwy organ, albo przez pełnomocnika. Zgodnie zaś z treścią art. 79 k.p.c. pełnomocnikiem może być tylko konkretna osoba, jak adwokat, współuczestnik, zarządca, w szczególności zaś pełnomocnikiem organu państwowego może być także jego pracownik lub pracownik organu nadrzędnego. Wynika więc z powyższego, że w każdym razie pełnomocnikiem nie może być żaden urząd.Art. 79 k.p.c. ostatecznie swoje brzmienie otrzymuje na podstawie art. 4 dekretu z dnia 2 czerwca 1954 r. o zastępstwie sądowym władz, urzędów, instytucji i przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. Nr 25, poz. 93) i z pozostałymi postanowieniami tegoż dekretu został zharmonizowany. Art. 2 dekretu znosi organy zastępstwa prawnego, art. zaś 1 stanowi, że "władze, urzędy itd. działają w sprawach cywilnych przed sądami przez swoich kierowników albo przez pełnomocników ustanowionych przez tych kierowników lub przez organy nadrzędne". Jeżeli więc w procesie dany urząd lub władza działa bezpośrednio przez swój organ, to organem tym jest kierownik, a jeżeli działa przez pełnomocnika, to tym pełnomocnikiem może być bądź osoba ustanowiona przez kierownika, bądź też przez organ nadrzędny. Dekret z dnia 2 czerwca 1954 r. nie przewiduje więc również sytuacji, w której organ terenowej władzy mógłby być zastępowany przez jakiś urząd, przeciwnie, właśnie znosi organy zastępstwa prawnego, które taki charakter miały.Przy takim wyraźnym unormowaniu ustawowym sytuacji tej nie mogło zmienić pismo okólne Nr 255 Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 października 1954 r. (Monitor Polski Nr 101, poz. 1276), które określa wypadki, w których zainteresowane jednostki powinny działać przez organy nadrzędne. Postanowienia te mają charakter wewnętrznoorganizacyjny i dają wskazówkę, w jakich wypadkach o zastępstwie w procesie powinny zadecydować organy nadrzędne i skorzystać z możliwości powierzenia zastępstwa w sprawie wykwalifikowanym pracownikom organu nadrzędnego. Powyższe pismo okólne do niczego więcej upoważnić nie mogło, oparte bowiem zostało na art. 5 cyt. wyż. dekretu, który jedynie zalecił w określonym terminie przekazanie przez organy zastępstwa prawnego prowadzonych przez siebie spraw zainteresowanym władzom, urzędom itp.Tej sytuacji prawnej nie mogła też zmienić uchwała Nr 294 Rady Ministrów z dnia 2 czerwca 1954 r. (Mon. Pol. Nr A-55, poz. 752), która w § 2 pkt 3 stanowi, że prezydium wojewódzkiej rady narodowej może zarządzić objęcie sprawy zastępstwa sądowego prezydiów rad narodowych niższego stopnia przez właściwe wydziały prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Przepis ten nie może być inaczej rozumiany aniżeli w ten sposób, że określa jedynie organ, który może zarządzić objęcie sprawy zastępstwa sądowego jako organ nadrzędny nad prezydiami rad narodowych niższego stopnia. Tym organem ma być prezydium wojewódzkiej rady narodowej. Powyższa uchwała oparta została na podstawie art. 20 i 24 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 130), a więc aktu ustawodawczego wcześniejszego od dekretu z dnia 2 czerwca 1954 r., nie może zatem być tłumaczona w sposób sprzeczny z tymże dekretem.W tej sytuacji należy przyjąć, że uchwała prezydium wojewódzkiej rady narodowej zarządzająca objęcie zastępstwa sądowego rad narodowych niższego stopnia przez właściwe - ze względu na przedmiot sporu - wydziały prezydium wojewódzkiej rady narodowej ma znaczenie wewnętrznego organizacyjnego zarządzenia o charakterze ogólnym i nie może być uznana za równoznaczną z powołaniem do konkretnej sprawy konkretnego pełnomocnika procesowego oraz nie może do zastępstwa sądowego w charakterze pełnomocnika powoływać poszczególnych wydziałów jako takich.W tym stanie rzeczy na postawione Sądowi Najwyższemu pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej.