1 CO 127/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Resich. Sędziowie: W. Święcicki, M. Lisiewski, B. Dobrzański, S. Gross, Z. Wiszniewski (sprawozdawca), F. Błahuta.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznawał na posiedzeniu jawnym w dniu 3 marca 1959 r. przedstawione do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów pytanie prawne wynikłe z powództwa Salomei B. przeciwko Józefowi P. o wydanie nieruchomości:"Czy do postępowania z rewizji nadzwyczajnej mają zastosowanie przepisy o obowiązku zwrotu kosztów procesu?"Sąd Najwyższy uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"Do postępowania z rewizji nadzwyczajnej nie mają zastosowania przepisy o obowiązku zwrotu kosztów procesu."Uzasadnienie faktyczneW uchwale z dnia 3 czerwca 1955 r. (OSN III/1957, poz. 63) powziętej w składzie siedmiu sędziów zostało wyjaśnione, że Sąd Najwyższy, rozpoznając rewizję nadzwyczajną, nie działa jako instancja, a postępowanie z rewizji nadzwyczajnej nie jest kontrolą instancyjną. Jest ono natomiast pozainstancyjną kontrolą orzeczeń prawomocnych, jest szczególnym środkiem nadzoru wykonywanego przez Sąd Najwyższy (art. 51 Konstytucji, art. 28 u.s.p.). Stąd też wynikają istotne odrębności postępowania z rewizji nadzwyczajnej.Postępowanie sporne w pierwszej instancji wszczyna powód albo prokurator, postępowanie w drugiej instancji - powód, pozwany, interwenient uboczny albo prokurator. Jeżeli jednak postępowanie w danej instancji wszczął prokurator, to w myśl art. 107 k.p.c. żadna ze stron nie może żądać zwrotu kosztów procesu. U podłoża art. 107 tkwi przeto zasada, że strona nie może żądać zwrotu kosztów procesu, jeżeli postępowanie nie zostało wszczęte ani przez powoda, ani przez pozwanego, ani przez interwenienta ubocznego.Postępowanie z rewizji nadzwyczajnej jest właśnie takim postępowaniem, którego nie wszczyna żaden z tych podmiotów. Aczkolwiek bowiem wniesienie rewizji nadzwyczajnej może być następstwem złożenia przez strony podania (art. 3961 k.p.c.) i wówczas rewizja nadzwyczajna jest wniesiona "na skutek podania" i "w interesie strony" (art. 111 p. o k.s.), to jednak okoliczność ta nie zmienia faktu, że podanie strony dotyczy stadium, które poprzedza ewentualne postępowanie z rewizji nadzwyczajnej, że zatem na skutek podania strony zostaje wszczęte odpowiednie postępowanie administracyjne, podczas gdy postępowanie przed Sądem Najwyższym zostaje wszczęte nie na skutek podania strony, lecz na skutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej.Nowela do k.p.c. z 28.III.1958 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 75) nie zmieniła dotychczasowego charakteru rewizji nadzwyczajnej. Zarówno przed tą nowelą, jak i po wejściu jej w życie każda rewizja nadzwyczajna jest wniesiona z urzędu. Jest czynnością dokonaną z urzędu także wówczas, gdy zostaje wniesiona na skutek złożenia przez strony podania, o którym mowa w art. 1961 k.p.c. Takie podanie jest jedynie prośbą strony o podjecie czynności z urzędu. Postępowania nadzwyczajno-rewizyjnego nigdy nie wszczyna strona, wszczyna je natomiast Minister Sprawiedliwości, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego albo Prokurator Generalny PRL przez wniesienie rewizji nadzwyczajnej. Ewentualne koszty postępowania z rewizji nadzwyczajnej są więc kosztami, jakie spowodowane zostały czynnością jednego z tych organów, wobec czego - zgodnie z wyłuszczoną wyżej zasadą - nie podlegają zwrotowi bez względu na to, czy i jaki skutek odniosła rewizja nadzwyczajna, i bez względu na to, czy jej wniesienie nastąpiło na skutek podania strony.Pogląd ten znajduje również potwierdzenie w art. 111 p. o k.s., przewidującym ściągnięcie wpisu od rewizji nadzwyczajnej. Przepis ten czyni bowiem ściągnięcie z urzędu wpisu od rewizji nadzwyczajnej niezależnym od wyniku procesu. Wpis ten zostaje ściągnięty od strony, na skutek podania której została wniesiona rewizja nadzwyczajna, choćby nawet zapadło już orzeczenie ostateczne korzystne dla tej strony i zasądzające na jej rzecz koszty procesu (art. 100 k.p.c.).Z powyższego nie wynika, jakoby w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej przepis art. 109 § 1 k.p.c. nie miał zastosowania. Jeżeli na skutek rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy wydaje orzeczenie ostateczne, może ono zawierać zasądzenie zwrotu kosztów procesu i o tyle art. 109 § 1 k.p.c. ma tu analogiczne zastosowanie. W pytaniu przedstawionym składowi siedmiu sędziów nie chodzi jednak o to, czy orzeczenie wydane przez Sąd Najwyższy na skutek rewizji nadzwyczajnej może uwzględnić zwrot kosztów procesu, lecz o to, czy przepisy o zwrocie kosztów procesu mają zastosowanie także do kosztów postępowania nadzwyczajno-rewizyjnego, czy zatem zasądzając koszty procesu, należy uwzględnić także i te koszty. Odpowiedź przecząca wynika już z motywów wyżej wyłuszczonych. Przepisy art. 93 i nast. k.p.c. nie obejmują kosztów, jakie strony poniosły w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej. Nie podlegają one zwrotowi w żadnym wypadku. Jeżeli więc w wyniku postępowania nadzwyczajno-rewizyjnego Sąd Najwyższy orzeka również o zwrocie kosztów procesu, to nie uwzględnia kosztów postępowania z rewizji nadzwyczajnej. Jeżeli na skutek rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy uchyli zaskarżone orzeczenie i sprawa ulega ponownemu rozpoznaniu, to w skład ewentualnie zasądzonych następnie kosztów procesu nie wejdą koszty postępowania przed Sądem Najwyższym z rewizji nadzwyczajnej ani tym bardziej koszty podania o wniesienie rewizji nadzwyczajnej. Koszty te nie są w żadnym razie "kosztami procesu" w rozumieniu art. 90 i nast. k.p.c. Tę właśnie myśl wypowiada zasada prawna wyrażona w sentencji.