III CO 38/55

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Stalinogrodzie postanowieniem z dnia 6 października 1955 r. wydanym w sprawie wniosku Adolfa L. i Stefana Albina L. o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienia prawnego:"Czy dopuszczalne jest stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, jeżeli:a)żądający stwierdzenia ich praw z tego tytułu są równocześnie współwłaścicielami nieruchomości w częściach idealnych z mocy umów i spadkobrania, a przedmiotem żądania są części nieruchomości, co do których nastąpił faktyczny podział do użytkowania;b)stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie nie doprowadza w przypadku do równoczesnego wyjścia z niepodzielności istniejącej nadal zarówno w stosunku między samymi wnioskodawcami, jak i w stosunku do współwłaścicieli pozostałych części nieruchomości?"udzielił następującej odpowiedzi:"Okoliczność, że pewna nieruchomość była w okresie wymaganym do zasiedzenia przedmiotem współwłasności kilku współwłaścicieli w częściach idealnych, nie stoi na przeszkodzie zasiedzeniu przez jednego lub niektórych z nich wspólnie fizycznej części tej nieruchomości. Stwierdzenie zatem nabycia własności przez zasiedzenie jest również i w tym przypadku dopuszczalne.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki, jak należy wnosić z jego postanowienia, miał po pierwsze wątpliwości w tym względzie, czy współwłaściciel w części idealnej nieruchomości może nabyć przez zasiedzenie własność tej fizycznej części wspólnej nieruchomości, którą objął na mocy umowy "o podział do użytkowania" zawartej z pozostałymi współwłaścicielami.W związku z tymi wątpliwościami Sąd Najwyższy wyjaśnia, że zawarta pomiędzy współwłaścicielami umowa o podział wspólnej nieruchomości jedynie do użytkowania nie wyłącza sama przez się prawa stron do żądania każdego czasu zniesienia współwłasności. Jeżeli zgodnie z tą umową każdy współwłaściciel użytkuje wyłącznie przyznaną mu część fizyczną do użytkowania, to choćby ten stan rzeczy trwał przez okres wystarczający do zasiedzenia, nabycie przez dotychczasowego współwłaściciela użytkowanej przez niego części na wyłączną własność w drodze zasiedzenia nie byłoby możliwe, o ile nie nastąpiła żadna zmiana w dotychczasowym tytule użytkowania. Do nabycia bowiem własności przez zasiedzenie potrzebne jest w myśl przepisów prawa rzeczowego (art. 50 pr. rzecz.), jak i przepisów kodeksu Napoleona (art. 2229), które by mogły mieć w sprawie zastosowanie, przede wszystkim posiadanie rzeczy, tj. władanie nią jak właściciel. Współwłaściciel użytkujący część przedmiotu współwłasności, choć wyłącznie, nie jest z mocy umowy o podział do użytkowania posiadaczem (w powyższym rozumieniu) użytkowanej części. Jest on nadal współposiadaczem całości rzeczy oraz posiadaczem prawa użytkowania określonej części fizycznej.Należy jednak mieć na uwadze, że po zawarciu przez współwłaścicieli umowy o podział nieruchomości do użytkowania mogą nastąpić tego rodzaju zdarzenia, w wyniku których współwłaściciel części objętej do użytkowania stanie się jej posiadaczem o kwalifikacjach uprawniających do nabycia własności tej części przez zasiedzenie. Takiej zmiany nie wyklucza uprzednia umowa o podział użytkowania (np. współwłaściciele mogą później nieformalną, ale w dobrej wierze zawartą umową znieść współwłasność).Nie może również stanąć na przeszkodzie zasiedzeniu sama okoliczność, że posiadacz jest równocześnie współwłaścicielem całości w częściach idealnych. Ma on, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, tytuł własności, co mogłoby przemawiać za zbędnością zasiedzenia. O zbędności względnie niedopuszczalności zasiedzenia nie może być z tego powodu mowy. Tytuł współwłasności bowiem dotyczy całej nieruchomości, nie wystarcza zatem sam przez się do nabycia wyłącznej własności fizycznej części nieruchomości. Do takiego nabycia dojść może bądź w drodze zniesienia współwłasności, bądź w drodze takiej np. czynności prawnej, jak nabycie tej części w drodze umowy od wszystkich współwłaścicieli, bądź wreszcie w drodze zasiedzenia.Nie wyłącza również możliwości zasiedzenia fakt, że część fizyczna nieruchomości będącej jako całość przedmiotem współwłasności kilku osób (tj. więcej niż dwu) znajduje się w posiadaniu zdatnym do zasiedzenia więcej niż jednego współwłaściciela. Zasiedzenie w stosunku do pozostałych współwłaścicieli jest w tym przypadku dopuszczalne. Podobnie bowiem jak każde nabycie praw rzeczowych w drodze czynności prawnej, tak i nabycie w drodze zasiedzenia dozwolone jest na rzecz kilku podmiotów wspólnie. Przepisy o zasiedzeniu nie wprowadzają w tym względzie żadnego wyjątku, ani nie wynika nic przeciwnego z istoty zasiedzenia.Jeżeli w okresie biegu zasiedzenia w miejscu pierwotnego lub pierwotnych posiadaczy fizycznej części nieruchomości wejdą z mocy dziedziczenia po nich lub umów z nimi zawartych, choćby nawet opiewających jeszcze na idealne części całej nieruchomości, następcy prawni, zasiedzenie przez tych następców prawnych nie jest wyłączone (art. 57 pr. rzecz., art. 2235 k.c.N.), o ile tylko są posiadaczami fizycznej części.Wniosek o stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie nie ulega oddaleniu z tego powodu, że mimo zasiedzenia przedmiot jego pozostaje we współwłasności osób, na rzecz których zasiedzenie nastąpiło. Jak bowiem już wyżej wspomniano, nabycie własności przez zasiedzenie może być wspólne. Jeżeli tymi nabywcami przez zasiedzenie są współwłaściciele w częściach idealnych całej nieruchomości, z której pochodzi przedmiot zasiedzenia, to w wyniku zasiedzenia wygasają zawsze udziały pozostałych współwłaścicieli co do przedmiotu zasiedzenia. Równocześnie gasną udziały nabywców przez zasiedzenie odnośnie reszty poprzednio wspólnej nieruchomości, chyba że zasiedzenie nie pozostaje w związku ze stosunkiem dawnej współwłasności, lecz jest wynikiem innych zdarzeń.Zasiedzenie zatem w sytuacjach, jakie ma na myśli w swym pytaniu Sąd Wojewódzki, doprowadza zawsze w większym lub mniejszym zakresie do zniesienia dawnej współwłasności, czemu należy dać odpowiedni wyraz w sentencji postanowienia o stwierdzeniu nabycia własności przez zasiedzenie.Okoliczność zaś, że nie doprowadza to do zupełnego zniesienia współwłasności, nie uzasadnia oddalenia wniosku.