II CO 90/54

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy Ośrodek w Toruniu postanowieniem z dnia 23 lipca 1954 r. wydanym w sprawie z powództwa Zofii L. przeciwko Janowi K. i Zofii K. o złożenie oświadczenia woli do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienia prawnego:"Czy zatajenie ceny kupna nieruchomości w akcie notarialnym powoduje nieważność całego aktu?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:"Zatajenie części ceny kupna nieruchomości w umowie notarialnej nie powoduje nieważności tej umowy."Uzasadnienie faktycznePowódka żądała zobowiązania pozwanych do złożenia oświadczenia, że aktem notarialnym z dnia 21 lipca 1952 r. sprzedała im parcelę 287/61, a nie pomyłkowo wymienioną w tym akcie także parcelę 288/61. Dlatego powódka żądała, aby pozwani wnieśli o ujawnienie ich prawa własności jedynie do parceli 287/61.Sąd Powiatowy powództwo uwzględnił na podstawie art. 72 i 76 przep. og. pr. cyw.W ponownym postępowaniu rewizyjnym pozwani (skarżący) ofiarowali dowody na okoliczność, iż przed zawarciem cytowanego aktu notarialnego za parcele nabyte tym aktem zapłacili powódce 21.000 zł, poza ceną 9.000 zł wymienioną w tymże akcie. Skarżący przedłożyli oświadczenie pozwanego złożone w formie notarialnej, że cena kupna parcel 287/61 i 288/61 objętych umową notarialną z dnia 21 lipca 1952 r. wynosiła 30.000 zł. W związku z tym skarżący uiścili podatek od nabycia praw majątkowych i opłaty notarialne od sumy 30.000 zł.Powódka zaprzeczyła, aby otrzymała 21.000 zł poza ceną wymienioną w cytowanej umowie z dnia 21 lipca 1952 r.Sąd Wojewódzki przekazał w myśl art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne ujęte w postaci pytania, czy zatajenie ceny kupna nieruchomości w akcie notarialnym powoduje nieważność całego aktu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy udzielił odpowiedzi przeczącej na powyższe pytanie z następujących względów:Nabycie praw objętych umową kupna nieruchomości podlega podatkowi od nabycia praw majątkowych (art. 1 dekretu z dnia 3 lutego 1947 r. - Dz. U. z 1951 r. Nr 9, poz. 74). Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą zawarcia wymienionej umowy (art. 6 cytowanego dekretu), a podstawę opodatkowania stanowi wartość kupionej nieruchomości, przy czym przyjmuje się wartość podaną przez kontrahentów (art. 7 ust. 1 i 3 cytowanego dekretu). Jeżeli wartość ta, zdaniem władzy podatkowej, nie odpowiada wartości sprzedażnej nieruchomości, władza podatkowa żąda wyjaśnień, w razie zaś niezłożenia ich lub uznania ich za niemiarodajne, ustala wartość sprzedażną dla ściągnięcia uzupełniającego podatku (art. 7 ust. 4 cytowanego dekretu). Dotyczy to odpowiednio zatajonej przez kontrahentów części ceny kupna. Gdyby umowa w zakresie zatajonej części ceny kupna była nieważna, lub gdyby cała umowa na skutek zatajenia części ceny kupna była nieważna, to nie istniałaby podstawa do opodatkowania od nabycia praw majątkowych. Nie byłoby bowiem tu nabycia tych praw. Dekret o podatku od nabycia praw majątkowych zakłada więc uznawanie ważności umów, mimo zatajenia w nich części ceny kupna. Notariusze zaś przy sporządzaniu umów kupna nieruchomości - w myśl § 2 i 39 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 12 października 1951 r. w sprawie wykonania dekretu o podatku od nabycia praw majątkowych (Dz. U. z 1952 r. Nr 7, poz. 43) - uprzedzają o powyższych skutkach podatkowych oraz o skutkach z art. 1311 Prawa karnego skarbowego (Dz. U. z 1950 r. Nr 12, poz. 116) zatajenia części ceny, a nie o nieważności całej umowy bądź jej części w razie zatajenia części ceny (por. dr W. Natanson, Zarys prawa o notariacie, Warszawa 1953, Wydawnictwo Prawnicze, s. 147).