C 119/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr J. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Gałecki, dr K. Karakulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej o wpis wszczęcia egzekucji z nieruchomości na skutek rewizji Karoliny M. od postanowienia Sądu Powiatowego w Przeworsku z dnia 14 listopada 1951 r.zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Przeworsku do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktycznePrezydium Powiatowej Rady Narodowej w Przeworsku załączając wykaz zaległych zobowiązań podatkowych Stanisława M. zaopatrzony w klauzulę wykonalności Sądu Grodzkiego w Przeworsku złożyło wniosek o wszczęcie egzekucji z nieruchomości Karoliny M. podając, że jest ona żoną Stanisława M., a nieruchomości swe nabyła już po zamążpójściu w 1946 r., tak iż stanowią one majątek dorobkowy małżonków.Komornik Sądu Powiatowego w Ł. wszczął żądaną egzekucję i złożył wniosek w Sądzie Powiatowym w Przeworsku o dokonanie w wykazach hipotecznych wpisu o wszczętej egzekucji. Sąd Powiatowy w Przeworsku postanowił urządzić ciąg dalszy wspomnianych wykazów hipotecznych w postaci nowych ksiąg wieczystych nr 1060 i nr 1061 i dokonać w nich żądanych wpisów o wszczęciu egzekucji.Postanowienie Sądu Powiatowego w Przeworsku zaskarżyła rewizją, mylnie nazwaną zażaleniem, Karolina M. wnosząc o uchylenie go i wykreślenie dokonanych na jego podstawie wpisów oraz o przyznanie jej kosztów postępowania rewizyjnego. Zdaniem skarżącej, skoro tytuł wykonawczy dotyczy Stanisława M., a nie skarżącej, brak było podstaw prawnych do wszczęcia egzekucji z jej nieruchomości i dokonania wpisu tego wszczęcia.Sąd Wojewódzki w Rzeszowie Ośrodek w Przemyślu przekazał rozpoznanie sprawy z mocy art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu wskazując na wymagające wyjaśnienia zagadnienia:1)czy tytuł egzekucyjny uzyskany przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Finansowy przeciw dłużnikowi za zaległości podatkowe jest sam przez się skuteczny jako tytuł egzekucyjny do egzekucji z nieruchomości dorobkowych wpisanych w księdze wieczystej wyłącznie na nazwisko małżonka dłużnika, a w razie odpowiedzi przeczącej,2)kto ma zawnioskować, a kto ustalić i wpisać w tytule egzekucyjnym dla egzekucji z nieruchomości, że tytuł niniejszy jest skuteczny również przeciw małżonkowi dłużnika R.N. odnośnie nieruchomości objętych księgą wieczystą numer (...) powiatu (...) nabytych w czasie trwania małżeństwa z dłużnikiem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Z art. 21 § 1 prawa o księgach wieczystych wynika zasada, że wpis w księdze wieczystej dotykający praw osoby wpisanej w tej księdze może być dokonany tylko za jej zgodą wyrażoną na piśmie. Z art. 834 k.p.c. wynika, że prawomocne orzeczenie sądu zobowiązujące dłużnika do oświadczenia zgody na wpis zastępuje oświadczenie dłużnika. W przypadku niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym z mocy art. 22 prawa o księgach wieczystych i art. 835 k.p.c. tytuł wykonawczy stwierdzający nabycie prawa przez wierzyciela zastępuje oświadczenie dłużnika potrzebne do dokonania wpisu. Zgodnie z tą zasadą wpisanie hipoteki przymusowej (art. 23 prawa o księgach wieczystych) może nastąpić tylko na prawie osoby wymienionej w tytule wykonawczym jako dłużnik. Konsekwentnie art. 665 § 1 k.p.c. stanowi, że jeżeli w księdze wieczystej znajdują się wpisy stanowiące przeszkodę do wpisu o wszczętej egzekucji do księgi wieczystej, sąd prowadzący księgę wieczystą wyznaczając termin do usunięcia przeszkody zawiadamia o tym wierzyciela i komornika.W rozpoznawanej sprawie zachodził właśnie przypadek przeszkód do dokonania wpisu w księdze wieczystej, albowiem tytuł wykonawczy wymieniał jako dłużnika Stanisława M., a wpisaną właścicielką nieruchomości była Karolina M. Wprawdzie art. 23 § 1 pr. rodz. dopuszcza egzekucję z majątku objętego wspólnością ustawową celem zrealizowania wierzytelności w stosunku do jednego z małżonków, jednak z ogólnych zasad prawa o księgach wieczystych wynika, że wpis o wszczęciu egzekucji w księdze wieczystej jednego z małżonków na podstawie tytułu wymieniającego jako dłużnika drugiego małżonka byłby dopuszczalny tylko w tym przypadku, jeśliby przymiot majątku dorobkowego wynikał z treści wpisu w księdze wieczystej. Brak jest bowiem przepisu ustanawiającego domniemanie prawne, że majątek małżonka, choćby nabyty po ślubie, jest majątkiem dorobkowym. Art. 18 § 1 pr. rzecz. zaś ustanawia domniemanie, że majątek wpisany na małżonka bez dodatku, że jest to majątek dorobkowy, jest majątkiem nie objętym wspólnością dorobkową.Jeżeli w danym przypadku nie było wzmianki w księdze wieczystej, że sporne nieruchomości są wspólnym majątkiem dorobkowym dłużnika i skarżącej, należało uznać, że istnieje przeszkoda do wpisu wszczęcia egzekucji, i zakreślić wierzycielowi termin do usunięcia przeszkody do wpisu, co mogłoby nastąpić przez uzyskanie orzeczenia sądowego ustalającego, że sporna nieruchomość jest wspólnym majątkiem dorobkowym. Z mocy art. 665 § 2 k.p.c. powództwo nie byłoby usprawiedliwione art. 3 k.p.c. w przypadku, gdyby skarżąca nie odpowiadała za długi męża majątkiem dorobkowym z powodów szczególnych (np. art. 23 § 2 kod. rodz.). Byłoby jednak ono usprawiedliwione, jeśliby zachodził np. przypadek określony w art. 288 k.z.O ile chodzi o drugie pytanie Sądu Wojewódzkiego, Sąd Najwyższy nie widzi w art. 538 i nast. k.p.c. podstawy do nadania tytułowi egzekucyjnemu wymieniającemu jako dłużnika jednego z małżonków klauzuli wykonalności umożliwiającej zrealizowanie wierzytelności z majątku nieruchomego wpisanego na drugiego z małżonków bez wzmianki o dorobkowej wspólnocie ustawowej. Jeżeli zaś jest taka wzmianka, wystarczy do wszczęcia egzekucji tytuł wykonawczy opiewający na któregokolwiek z małżonków.Z tych powodów Sąd Najwyższy zaskarżone orzeczenie uchylił z mocy art. 384 k.p.c.