III SA 1377/85

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Tomasza P. na orzeczenie Głównego Urzędu Ceł z dnia 6 sierpnia 1985 r. w przedmiocie niedopuszczalności odwołania pochodzącego od osoby nie będącej stroną i na podstawie art. 207 par. 3 Kpa stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji , a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Głównego Urzędu Ceł kwotę złotych sześćset tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego. Urząd Celny Pocztowy w Warszawie decyzją z dnia 10 czerwca 1985 r. nr 44-1220/85, wydaną na podstawie art. 13 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 26 marca 1975 r. - Prawo celne /Dz.U. 1984 nr 57 poz. 290/, orzekł przepadek 3 sztuk kaset magnetofonowych oraz licznych publikacji wymienionych w postanowieniu Prokuratury Wojewódzkiej w W. z dnia 21 listopada 1984 r. nr II Ds 136/83 o wyłączeniu materiałów z akt śledztwa. W uzasadnieniu swojej decyzji Urząd Celny podkreślił, że orzeczono o przepadku, gdyż wskazane nagrania i publikacje zostały przywiezione do Polski przez osoby nieznane z pominięciem kontroli celnej. Zdaniem organu celnego I instancji, publikacje te - nawet w razie ich zgłoszenia do odprawy celnej - nie mogły być wwiezione na polski obszar celny ze względu na ich treści. Decyzja ta była adresowana do Prokuratury Wojewódzkiej w W. i dana do wiadomości Tomasza P. z informacją o nieuznaniu go za stronę w niniejszym postępowaniu. Od decyzji organu I instancji odwołanie do Głównego Urzędu Ceł złożył Tomasz P., wnosząc o jej uchylenie i zwrot 113 książek i 3 kaset magnetofonowych. W uzasadnieniu odwołania podał, że teza o niedokonaniu odprawy celnej jest dowolna, albowiem w latach 1970-1980 graniczne urzędy celne nie kwestionowały wwozu literatury wydanej w Paryżu i Londynie, dotyczącej polskich spraw politycznych lub wojskowych, która zresztą stanowi źródło wielu krajowych publikacji. Skoro znajdowały się one w normalnym obiegu w tamtym okresie historycznym, to nie można w okresie, gdy "pryncypia polityczne zaostrzyły się", wydawać decyzji działających wstecz. Podnosił także, że niektóre z zakwestionowanych publikacji są nadal w obiegu: na przykład książki Jędrzeja Giertycha, Bora-Komorowskiego, Hemara i innych. Książki te kupował na aukcjach i wyprzedażach, ponieważ jest bibliofilem. Ponadto zarzucał organowi brak uzasadnienia dla odmowy przyznania mu prawa strony, ponieważ książki były jego własnością i jemu zostały zabrane. Główny Urząd Ceł postanowieniem z dnia 6 sierpnia 1985 r. nr KC.III-44-770/85 stwierdził, że odwołanie Tomasza P. od decyzji Urzędu Celnego Pocztowego w Warszawie z dnia 12 czerwca 1985 r. /błędnie wskazana data postanowienia organu I instancji/ jest niedopuszczalne, ponieważ zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną ani pełnomocnikiem strony i w związku z tym odwołanie pozostawiono bez rozpatrzenia. Jako podstawę prawną takiego rozstrzygnięcia Główny Urząd Ceł powołał art. 134 Kpa oraz art. 34 pkt 1 ustawy z dnia 26 marca 1975 r. - Prawo celne /Dz.U. 1984 nr 57 poz. 290/ w związku z par. 26 ust. 1 pkt 2 lit. "d" rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego z dnia 4 grudnia 1984 r. w sprawie kontroli celnej i postępowania celnego /Dz.U. nr 57 poz. 291/. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że stroną w postępowaniu jest osoba, która była uprawniona do zgłoszenia przywożonych towarów do odprawy celnej przywozowej. Natomiast w niniejszej sprawie osoby, które przywiozły zakwestionowane towary do kraju i były uprawnione do zgłoszenia ich do odprawy celnej, nie są znane. W rozumieniu powołanych przepisów Tomasz P. nie jest stroną w sprawie, a ponadto nie przedstawił pełnomocnictwa strony na piśmie, co - zdaniem Głównego Urzędu Ceł - jest oczywiste, skoro nie jest znana strona. Na powyższe postanowienie Głównego Urzędu Ceł Tomasz P. - uznając, że jest to decyzja - wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze podnosił zarzut wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, to jest art. 28 Kpa, przez stwierdzenie, że stroną w sprawie są osoby nieznane, które tych książek nie zgłosiły do odprawy celnej. Twierdził, że książki były jego własnością, jak również własnością jego ojca. Ich wartość dla bibliofila jest bezcenna, a "materialna sięga wielu setek tysięcy złotych". W konsekwencji domagał się przywrócenia mu uprawnień strony, co - jak twierdzi - zmusi organ celny do merytorycznego rozważenia jego zarzutów. Główny Urząd Ceł w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie lub odrzucenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i wyjaśniając, że decyzja organu I instancji nie była skierowana do konkretnej osoby, ponieważ z wyjaśnień Tomasza P. wynikało, iż publikacje te nie były przywiezione z zagranicy. Z tych przyczyn Tomasz P. nie był traktowany jako strona w postępowaniu celnym, dotyczącym przepadku tych materiałów, wobec czego odwołanie pozostawiono bez rozpatrzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim należy rozstrzygnąć kwestię właściwości Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozpoznania skargi, ponieważ jej przedmiotem jest akt administracyjny nazwany postanowieniem i wydany w trybie odwoławczym z powołaniem podstawy prawnej w postaci art. 134 Kpa. O charakterze prawnym rozstrzygnięcia decyduje nie jego nazwa, lecz treść. Z uzasadnienia rozstrzygnięcia Głównego Urzędu Ceł wynika, że organ ten odmówił uznania skarżącego za stronę w postępowaniu celnym, w którym wydana została decyzja organu I instancji o orzeczeniu przepadku publikacji na podstawie art. 13 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 26 marca 1975 t. - Prawo celne /Dz.U. 1984 nr 57 poz. 290/. Powołany w podstawie prawnej decyzji Głównego Urzędu Ceł art. 134 Kpa nie daje podstaw do rozstrzygania o odmowie uznania za stronę. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Niedopuszczalność odwołania może wynikać albo z ustawy, na przykład gdy ustawa przewiduje dla danego typu spraw tylko jednoinstancyjne postępowanie, albo z tego, że tok postępowania został w sprawie już wyczerpany lub odwołanie zostało złożone po terminie czternastodniowym /Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Warszawa 1985, str. 210/. W niniejszej sprawie żadna z tych przesłanek nie występowała. Nie można także podzielić stanowiska Głównego Urzędu Ceł, że Tomasz P. nie mógł być stroną postępowania administracyjnego, ponieważ nie był osobą uprawnioną do zgłoszenia tych publikacji do odprawy celnej przywozowej w rozumieniu art. 34 pkt 1 cytowanej ustawy i par. 26 ust. 1 pkt. 2 lit. "d" rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego, powołanego w decyzji ostatecznej. W myśl bowiem art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie. Z materiałów dowodowych w niniejszej sprawie wynika, że publikacje i kasety magnetofonowe, objęte przepadkiem na mocy decyzji organu celnego I instancji, zostały zatrzymane w wyniku przeszukania mieszkania Tomasza P., dokonanego przez organa Milicji Obywatelskiej w dniu 19 listopada 1983 r., zatwierdzonego przez Prokuratora Wojewódzkiego w W. postanowieniem z dnia 21 listopada 1983 r. Tomasz P. zatem miał interes prawny w sprawie administracyjnej i organ administracji celnej, do którego te publikacje zostały przekazane po wyłączeniu ich z akt śledztwa postanowieniem Prokuratury Wojewódzkiej w W. z dnia 21 listopada 1984 r., miał obowiązek traktować skarżącego jako stronę w postępowaniu celnym. Skarżącemu bowiem - jako właścicielowi - nie jest obojętna sprawa orzeczenia w trybie art. 13 ust. 1 i 3 prawa celnego przepadku zajętych u niego kaset i publikacji. Nie stanowił również podstawy do wydania decyzji odmawiającej uznania Tomasza P. za stronę w postępowaniu celnym powołany przepis art. 34 pkt 1 prawa celnego. Przepis ten normuje możliwość zgłaszania towaru do odprawy celnej przez osobę, w której posiadaniu towar się znajduje, lub osobę, która wykaże swoje prawo rozporządzania tym towarem. Jest tu zatem zawarte pojęcie osoby uprawnionej do zgłoszenia do odprawy celnej towaru dostarczonego do urzędu celnego, w związku z obowiązkiem takiego zgłoszenia określonym w art. 33 ust. 1 tej ustawy. Na takie rozumienie przepisu wskazuje również par. 26 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego, zamieszczony w rozdziale 6 "Zgłoszenia towaru do odprawy celnej", który w ust. 1 wymienia osoby uprawnione do zgłoszenia towaru w przywozie z zagranicy i w wywozie za granicę w niehandlowym obrocie towarowym z zagranicą. Omówione przepisy nie mogły stanowić podstawy do odmowy uznania za stronę w postępowaniu administracyjnym, normują one bowiem pojęcie osoby uprawnionej do zgłoszenia towaru do odprawy celnej. Natomiast w rozpatrywanej sytuacji skarżącemu przysługuje uczestnictwo w postępowaniu celnym w charakterze strony w myśl art. 28 Kpa. Postanowienie organu odwoławczego, stwierdzające na podstawie art. 134 Kpa niedopuszczalność odwołania wniesionego przez osobę, której organ ten z naruszeniem art. 28 Kpa nie uznał za stronę postępowania administracyjnego, dotyczącego przepadku - na podstawie art. 13 ust. 1 i 3 prawa celnego - kaset i publikacji, będących własnością tej osoby, należy uznać za decyzję administracyjną jednoznaczną w skutkach z umorzeniem postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 par. 1 pkt 3 Kpa. Organ II instancji stwierdził, że stroną w postępowaniu celnym jest osoba, która była uprawniona do zgłoszenia przywiezionych towarów, jednakże ta w niniejszej sprawie nie jest znana. Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje możliwości wydania decyzji dotyczącej osoby nieznanej /nie ustalonej z imienia i nazwiska/. Może to być co najwyżej osoba nieobecna lub niezdolna do czynności prawnych /art. 134 Kpa/. Jak długo nie ma strony /konkretnego podmiotu praw i obowiązków/, tak długo nie ma sprawy indywidualnej, którą należałoby rozstrzygnąć. Zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej, a więc obarczona była przesłanką nieważności, określoną w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, Naczelny Sąd Administracyjny zatem był zobowiązany do stwierdzenia nieważności tej decyzji w myśl art. 207 par. 3 Kpa. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w myśl art. 208 Kpa. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy należy rozważyć, czy objęte przepadkiem kasety i publikacje mogą być obecnie uważane za towar celny w rozumieniu art. 5 i art. 13 ust. 3 prawa celnego. Od powyższego ustalenia bowiem zależy kwestia właściwości rzeczowej organu celnego.