I SA 500/88

postanawia umorzyć postępowanie sądowe ze skargi Redakcji "Tygodnika Polskiego" na nieudzielenie przez Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa odpowiedzi na krytykę prasową. Redakcja "Tygodnika Polskiego" wniosła skargę z dnia 28 grudnia 1987 r. na nieudzielenie przez Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa odpowiedzi na krytykę prasową zawartą w artykule red. Ewy G. pt. "Wielka płyta czy mała Apokalipsa" zamieszczonym w 42 numerze tego czasopisma z dnia 1 listopada 1987 r. W powyższym artykule poddano krytyce m.in. brak normatywów określających trwałość budynków mieszkalnych wznoszonych technologią wielkopłytową, jak też brak koncepcji przyszłych remontów generalnych tych budynków. Publikacja, o której mowa, została - jak podano w skardze - przekazana Ministerstwu Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa w dniu 3 listopada 1987 r., po czym Redakcja dwukrotnie telefonicznie przypominała rzecznikowi prasowemu Ministra o obowiązku terminowej odpowiedzi na krytykę prasową. Do dnia 24 grudnia 1987 r. Redakcja "Tygodnika Polskiego" nie otrzymała żadnego wyjaśnienia. Po wniesieniu powyższej skargi organ administracji państwowej pismem z dnia 19 stycznia 1988 r. udzielił odpowiedzi Redakcji "Tygodnika Polskiego" na krytykę prasową, o której mowa wyżej. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił się do Redakcji "Tygodnika Polskiego" z zapytaniem, czy nadal popiera skargę z dnia 28 grudnia 1987 r. Redakcja podtrzymała skargę z powodu nieudzielenia odpowiedzi na krytykę prasową w terminie oraz z tego względu, że jej zdaniem "wyjaśnienia udzielone przez resort budownictwa są niewystarczające". W odpowiedzi na skargę organ administracji państwowej wniósł o jej oddalenie wywodząc, że zarzut opieszałego działania jest nieuzasadniony. Po ukazaniu się artykułu prasowego podjęto odpowiednie działanie oraz dokonano szeregu ustaleń z ekspertami po czym udzielono odpowiedzi pismem z dnia 19 stycznia 1988 r. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut, że wyjaśnienia udzielone przez resort budownictwa są niewystarczające. Wyjaśnienia te zostały poprzedzone konsultacjami z ekspertami jak również z placówkami naukowo-badawczymi w zakresie budownictwa wielkopłytowego po dokonaniu których Ministerstwo podjęło stosowne kroki dla usunięcia występujących w tym zakresie niedociągnięć oraz udzieliło Redakcji "Tygodnika Polskiego" obiektywnej i wyczerpującej odpowiedzi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe /Dz.U. nr 5 poz. 24/ stanowi, iż organy państwowe, przedsiębiorstwa państwowe i inne państwowe jednostki organizacyjne oraz organizacje spółdzielcze są obowiązane do udzielenia odpowiedzi na przekazaną im krytykę prasową bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu miesiąca. Oznacza to, że obowiązek udzielenia odpowiedzi na krytykę prasową powstaje z chwilą przekazania jej krytykowanemu organowi, bądź innej wymienionej w przytoczonym przepisie jednostce. Przepis nie mówi w jakiej formie ma nastąpić "przekazanie" krytyki prasowej i że przekazania winna dokonać redakcja czasopisma, w którym krytyczny materiał został opublikowany. Przyjąć zatem należy, że dopuszczalna jest każda forma "przekazania" krytyki prasowej, byle tylko pozwalała na ustalenie, że krytyka ta została krytykowanemu doręczona i w jakiej dacie. Stawianie wymogu pisemnego przekazania krytyki prasowej byłoby zbytnim formalizowaniem sprawy i zawężałoby - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - ustawowe uregulowanie. Ponieważ odpowiedź na krytykę prasową ma być udzielona redakcji czasopisma, które krytykę tę zamieściło, dlatego przepis art. 6 ust. 2 prawa prasowego należy rozumieć w ten sposób, iż tylko przekazanie krytyki przez redakcję danego czasopisma rodzi obowiązek udzielenia odpowiedzi. Obowiązek udzielenia odpowiedzi na krytykę prasową wynika z mocy ustawy i dlatego nie zachodzi potrzeba dodatkowego jej żądania przez redakcję przy przekazaniu skargi. Przepis nie przewiduje też możliwości odmowy udzielenia odpowiedzi na krytykę prasową, w przeciwieństwie do udzielenia prasie informacji /zob. art. 4 prawa prasowego/. Odpowiedź na krytykę prasową nie jest decyzją administracyjną, gdyż nie rozstrzyga co do istoty sprawy indywidualnej, ani nie kończy jej w danej instancji /zob. art. 1 par. 1 pkt 1 oraz art. 104 Kpa/. Stąd też odpowiedzi na krytykę prasową nie można zaskarżyć do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jako że w myśl art. 16 par. 2 i art. 196 par. 1 Kpa do Sądu tego mogą być zaskarżone decyzje organów administracji państwowej, i to z powodu niezgodności z prawem. Ocena, czy odpowiedź na krytykę prasową jest wyczerpująca i w pełni odnosi się do zarzutów, nie byłaby zaś oceną jej zgodności z prawem i wykraczałaby poza zakres sądowej kontroli decyzji administracyjnych. Skoro odpowiedź na krytykę prasową nie jest decyzją administracyjną, to z treści przepisu art. 6 ust. 2 prawa prasowego nie można wywieść wprost, iż w razie nieudzielenia odpowiedzi na krytykę w ciągu miesiąca redakcji czasopisma, w którym była ona zamieszczona, służy skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 216 par. 1 Kpa. Przepis ten mówi bowiem, że do sądu administracyjnego można wnieść skargę, gdy w ustalonym w przepisach prawa terminie organ administracji państwowej nie wydał decyzji w postępowaniu w pierwszej instancji lub w postępowaniu odwoławczym i to w sprawach, które poddane zostały kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wówczas więc gdy sprawa nie jest - z mocy prawa - załatwiona w drodze decyzji, nie można wnieść skargi do sądu administracyjnego na niezałatwienie jej w terminie. Mając jednak na względzie, że "obowiązek udzielenia odpowiedzi na przekazaną krytykę prasową jest (...) obowiązkiem udzielenia informacji, o jakiej mowa w art. 4 ust. 3 ustawy". Sąd Najwyższy w Składzie Siedmiu Sędziów w dniu 19 sierpnia 1987 r. III AZP 2/87 podjął uchwałę, iż "brak odpowiedzi na krytykę prasową przewidzianą w art. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe /Dz.U. nr 5 poz. 24/, mimo upływu miesięcznego terminu od przekazania jej adresatowi przez redaktora naczelnego z żądaniem ustosunkowaniu się, jest w rozumieniu art. 4 ust. 3 równoznaczny z odmową udzielenia informacji, na którą służy skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego /art. 4 ust. 4/". Uchwała ta pozwala więc na przyjęcie, że w razie nieudzielenia odpowiedzi na krytykę prasową w terminie określonym w art. 6 ust. 2 prawa prasowego służy skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego tak jak w przypadku niezachowania wymogów /m.in. co do terminu/ dotyczących udzielenia prasie informacji /zob. art. 4 ust. 4 prawa prasowego/. Informacja udzielona prasie - stosownie do przepisu art. 4 ust. 1 prawa prasowego - podobnie jak i odpowiedź na krytykę prasową nie jest decyzją administracyjną i nie służy na nią skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Decyzją administracyjną jest natomiast - jak wynika z uregulowania art. 4 ust. 3 i 4 - odmowa udzielenia informacji sporządzona w formie pisemnej i na decyzję tę służy skarga do sądu administracyjnego w trybie określonym w art. 196 par. 1 Kpa. Na podstawie art. 4 ust. 3 i 4 prawa prasowego oraz art. 216 par. 1 i 3 Kpa może być wniesiona również skarga na nie wydanie w ustalonym terminie decyzji, o której mowa w art. 4 ust. 3 prawa prasowego. Przytoczoną wyżej uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego należy zatem rozumieć tylko w ten sposób, że w razie nieudzielenia odpowiedzi na krytykę prasową w ciągu miesiąca, zainteresowanej redakcji służy skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie art. 216 par. 1 i 3 Kpa Wskazuje zresztą na to uzasadnienie uchwały, w której mówi się, iż w razie braku pisma, o którym mowa w art. 4 ust. 3 prawa prasowego, w oznaczonym terminie "skarga do sądu administracyjnego będzie dotyczyć milczenia organu", a "sytuacja ta wykazuje wiele podobieństwa do skargi z art. 216 par. 1 Kpc". Dalej zaś w uzasadnieniu podano wprost, że na milczenie "organu w sprawie przekazanej krytyki prasowej służy skarga do sądu administracyjnego, po upływie miesiąca od daty przekazania krytyki". Skarga ta może być - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - kierowana do Sądu i rozpoznawana tylko na podstawie przepisów art. 216 Kpa. Nie można bowiem omawianej uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego odczytywać w ten sposób, że nieudzielenie odpowiedzi na krytykę prasową w ustalonym w przepisie prawa terminie jest równoznaczne z decyzją o odmowie udzielenia odpowiedzi /notabene ustawa nie przewiduje możliwości odmowy odpowiedzi na krytykę prasową/, która po zaskarżeniu mogłaby być oceniana z punktu widzenia zgodności z prawem. W rzeczywistości wszak decyzja taka nie egzystuje w znaczeniu prawnym, a nawet faktycznym, bowiem nieudzielenie odpowiedzi na krytykę prasową w ustawowym terminie wcale jeszcze nie znaczy, że krytykowany odmawia odpowiedzi /ustawa zresztą nie przewiduje, jak podano wyżej, takiej możliwości/, lecz po prostu może działać przewlekle. Kodeks postępowania administracyjnego w art. 109 przewiduje, że decyzję doręcza się stronom na piśmie, a w wyjątkowych przypadkach, wymienionych w art. 14 par. 2, może być im ogłoszona ustnie, przy czym wówczas treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez strony adnotacji. W razie nie zachowania powyższych wymogów nie możemy mówić o istnieniu decyzji oraz o jej zaskarżeniu do sądu administracyjnego i ocenie z punktu widzenia zgodności z prawem. Jakże bowiem miałaby wyglądać ocena zgodności z prawem czegoś co nie istnieje? W rozpoznanej sprawie krytyka prasowa została przekazana Ministerstwu Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa w dniu 3 listopada 1987 r., po czym Redakcja dwukrotnie telefonicznie przypominała rzecznikowi prasowemu Ministra o obowiązku terminowej odpowiedzi na krytykę, a ponieważ odpowiedzi tej w ustawowym terminie nie udzielono, istniały przesłanki do wniesienia skargi na podstawie art. 216 par. 1 i 3 Kpa. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę mógł tylko - w myśl art. 216 par. 4 Kpa - zobowiązać organ administracji państwowej do udzielenia odpowiedzi na krytykę prasową w określonym terminie. Po wniesieniu skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a przed rozpoznaniem jej przez ten Sąd organ administracji państwowej udzielił odpowiedzi na krytykę prasową Redakcji "Tygodnika Polskiego". Rozpoznając zatem sprawę Sąd nie mógł zobowiązać organu do udzielenia odpowiedzi na krytykę prasową, a więc wydanie wyroku stało się zbędne i na podstawie art. 355 par. 1 i art. 393 par. 1 Kpc w zw. z art. 211 Kpa należało umorzyć postępowanie sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny nie miał natomiast podstaw, z przyczyn wskazanych wyżej, do oceny treści udzielonej odpowiedzi na krytykę prasową pod kątem jej pełności i rzeczowości. Przepisy dotyczące sądownictwa administracyjnego nie przewidują również możliwości orzekania wyłącznie co do kwestii załatwienia sprawy po terminie, jeżeli sprawa przed rozpoznaniem skargi przez sąd została załatwiona. W związku z powyższym zarzuty zawarte w piśmie podtrzymującym skargę /pismo bez daty, data wpływu do NSA 18 marca 1988 r./ nie mogły być uwzględnione. W świetle powyższego należało orzec jak w sentencji.