III SA 38/92

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Ł. na postanowienie Izby Skarbowej w Ł. z dnia 31 października 1991 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżone postanowienie, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Izby Skarbowej w Ł. kwotę złotych dwadzieścia tysięcy tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego. Urząd Skarbowy w Ł. otrzymał z Zakładu Energetycznego w Ł., Rejon Energetyczny P., wniosek o wszczęcie egzekucji należności Zakładu w wysokości 1 434 000 zł wraz z odsetkami za zwłokę od dnia 14 września 1989 r. od Wojewódzkiego Zarządu Inwestycji Rolniczych w Ł. ul. Z. C. nr 10, za nielegalny pobór energii w lipcu 1989 r. Tytuł wykonawczy nosi datę 23 października 1990 r.; wierzyciel dołączył do niego odpis upomnienia /drugiego/. Dnia 4 marca 1991 r. Urząd Skarbowy dokonał zajęcia rachunku Wojewódzkiego Zarządu Inwestycji Rolniczych w Banku Gospodarki Żywnościowej, Oddział w Ł., do wysokości zobowiązania: 1434 000 zł, powiększonego o odsetki - 517 700 zł i koszty egzekucyjne - 117100 zł, łącznie 2 068 800 zł, zawiadamiając o tym dłużnika w sposób określony w art. 32 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. nr 24 poz. 151 ze zm./. Zawiadomienie zostało doręczone 4 marca 1991 r., a 14 marca tego roku wpłynął do Urzędu Skarbowego zarzut z dnia 8 marca 1991 r. w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, nadany przez Wojewódzki Zarząd Inwestycji Rolniczych w Ł. w Urzędzie Pocztowym Ł. 38 w dniu 11 marca 1991 r., a więc w terminie określonym w art. 31 par. 1 powyższej ustawy. Zarząd domagał się zaniechania egzekucji, albowiem dochodzenie należności jest przedawnione, a ponadto to nie Zarząd korzystał z prądu, o czym mowa w nakazie egzekucyjnym. Były to zarzuty przewidziane w art. 32 pkt 1 /przedawnienie/ i art. 32 pkt 4 /błąd co do osoby/ ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pismo to zostało przez Urząd Skarbowy przesłane 18 marca 1991 r. Zakładowi Energetycznemu w Ł., Rejon Energetyczny P., w celu ustosunkowania się. Pismem z dnia 19 sierpnia 1991 r. Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych - następca prawny Wojewódzkiego Zarządu Inwestycji Rolniczych - ponaglił Urząd Skarbowy do załatwienia sprawy /rozpatrzenia zarzutów/. Ten pismem z dnia 30 sierpnia poinformował ponaglającego o przekazaniu pierwszego pisma wierzycielowi. Mimo to w dniu 8 marca 1991 r. z rachunku bankowego została pobrana cała egzekwowana suma 2 068 800 zł. Kolejne pismo Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych z dnia 11 września 1991 r. zarzuca Urzędowi Skarbowemu naruszenie postanowień art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/. Wówczas Urząd Skarbowy postanowieniem z dnia 26 września 1991 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na wniosek Zakładu Energetycznego, ponieważ należność została przekazana organowi egzekucyjnemu przez Bank w dniu 8 marca 1991 r., a zarzuty dłużnika wpłynęły do Urzędu dopiero 14 marca. Wyegzekwowana należność została przekazana wierzycielowi 22 marca i tym samym zobowiązanie wygasło. Jako podstawę prawną umorzenia Urząd Skarbowy wskazał art. 59 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. Zażalenie na to postanowienie zostało nadane w Urzędzie Pocztowym dnia 8 października 1991 r. Postanowieniem z dnia 31 października 1991 r., doręczonym skarżącemu w dniu 5 listopada 1991 r., Izba Skarbowa w Ł. utrzymała zaskarżone postanowienie Urzędu Skarbowego w mocy. W skardze na postanowienie wydane w II instancji Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych wnosi o uchylenie postanowień Urzędu Skarbowego w Ł. z dnia 26 września 1991 r. i Izby Skarbowej, jako wydanych z rażącym naruszeniem przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (...). Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie w zasadzie prowadzone było zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/. Z art. 29 par. 1 tej ustawy jednoznacznie wynika, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W konsekwencji art. 34 par. 1 tej ustawy stanowi, że zarzuty zgłoszone na podstawie wskazanej w jej art. 33 pkt 1-6, co miało miejsce w niniejszej sprawie, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela. Wniesienie przez zobowiązanego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego nie wstrzymuje wykonania czynności egzekucyjnych. Organ egzekucyjny nie mógł wykorzystać uprawnień z art. 35 par. 1 zdanie drugie ustawy, ponieważ zarzuty otrzymał dnia 14 marca, a więc już po pobraniu z Banku egzekwowanej należności, co nastąpiło w dniu 8 marca. Jednakże wydanie w konkretnej sprawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nastąpiło z naruszeniem powołanego w nim art. 59 / 1 pkt 2 omawianej ustawy. Postępowanie egzekucyjne w administracji kończy się przez wykonanie egzekucji - realizację tytułu wykonawczego lub orzeczenia sądowego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Organ egzekucyjny nie wydaje w tym względzie żadnego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania na podstawie art. 59 par. 1 pkt 2 tej ustawy może nastąpić jedynie w sytuacji opisanej w jej art., 34 par. 2, to znaczy w wypadku uznania za uzasadnione zarzutów zgłoszonych w toku postępowania egzekucyjnego. Jest oczywiste, że w niniejszej sprawie organ egzekucyjny całkowicie zlekceważył wynikający z art. 34 par. 1 omawianej ustawy obowiązek rozpatrzenia zarzutów zgłoszonych przez dłużnika we właściwym czasie i trybie, nie wykazując żadnej inicjatywy w celu uzyskania wypowiedzi wierzyciela. Cała późniejsza korespondencja ze strony dłużnika zawierała w istocie ponaglenia do załatwienia sprawy zarzutów. Zażalenie wniesione do Izby Skarbowej na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego powinno być potraktowane w konkretnej sytuacji jak skarga na naruszenie przez Urząd Skarbowy art. 35 par. 3 Kpa /w sprawie rozpatrzenia zarzutów/. Faktyczne zakończenie czynności egzekucyjnych nie sankcjonuje nieprawidłowo popełnionych w toku postępowania. Ani organy egzekucyjne, ani skarżący nie zwrócili uwagi na wynikające z art. 60 cytowanej ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. konsekwencje umorzenia postępowania egzekucyjnego. Były one niekorzystne dla obu stron. Poza konsekwencjami dla organu egzekucyjnego, wynikającymi z literalnego brzmienia tego przepisu, pozbawiały dłużnika, od którego należność już została wyegzekwowana, możliwości wyjaśnienia zasadności całego postępowania przed organem egzekucyjnym i przenosiły dochodzenie jego praw na drogę sądowego postępowania cywilnego. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż wydanie przez Izbę Skarbową w Ł. zaskarżonego postanowienia było wynikiem niewłaściwej interpretacji postanowień art. 59 powyższej ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Izba Skarbowa bezzasadnie usankcjonowała przeniesienie na grunt postępowania egzekucyjnego zasad ogólnego postępowania administracyjnego i ustawy o zobowiązaniach podatkowych. To art. 26 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./ stanowi, że zobowiązanie podatkowe wygasa m.in. przez zapłacenie. Przepis ten nie ma analogii w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Uprawnienia określone w art. 37 par. 2 Kpa w związku z art. 35 par. 3 Kpa pozwalają Izbie Skarbowej w Ł. na usunięcie stwierdzonych przez Sąd uchybień, popełnionych w sprawie przez organ egzekucyjny. Z tych wszystkich względów na podstawie art. 207 par. 2 pkt 3 Kpa Sąd orzekł jak w sentencji.