SA/Wr 2073/93

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Tomasza Z. na decyzję Rektora Akademii Medycznej w W. z dnia 13 września 1993 r. nr RD-521/93 w przedmiocie nieprzyjęcia na studia w roku akademickim 1993/94 i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej z dnia 8 lipca 1993 r. oraz zgodnie z art. 208 Kpa zasądził od Akademii Medycznej w W. na rzecz skarżącego Tomasza Z. kwotę 5.130.000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Tomasz Z. ubiegał się w 1993 r. o przyjęcie na studia w Akademii Medycznej w W. na Wydziale Lekarskim i został dopuszczony do egzaminu wstępnego, przeprowadzonego w formie pisemnego testu. W wyniku oceny tego egzaminu uzyskał 105 punktów i decyzją Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej z 8 lipca 1993 r. nie został przyjęty na pierwszy rok studiów, gdyż minimalna liczba punktów kwalifikująca do przyjęcia wynosiła 106. Na skutek odwołania Tomasza Z. Rektor Akademii Medycznej w W. decyzją z dnia 13 września 1993 r. nr RD-521/93, wydaną na podstawie ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385/ i par. 98 statutu Akademii Medycznej w W. z dnia 26 czerwca 1991 r., zgodnie z wnioskiem Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej utrzymał w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej. Tomasz Z. złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Rektora Akademii Medycznej w W., wnosząc o jej uchylenie. W postępowaniu odwoławczym i w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący podniósł następujące zarzuty: 1. Krajowa Rada Egzaminów Medycznych już po zakończeniu egzaminów wycofała dwa pytania z powodu błędów edytorskich i w związku z tym wszystkim zdającym dodano po dwa punkty. Na jedno z tych pytań, nr 50 wersji drugiej z biologii, skarżący udzielił prawidłowej odpowiedzi i w wyniku tego został pozbawiony jednego punktu w porównaniu z innymi kandydatami, którzy na pytanie to nie udzielili żadnej odpowiedzi. 2. Zadanie 13 wersji drugiej z biologii wykraczało poza treść programu nauczania w szkole średniej. Oprócz prawidłowej odpowiedzi pod literą "o" w zadaniu tym posłużono się oznaczeniami, które nie były znane uczniom szkół średnich, i to spowodowało trudności w udzieleniu prawidłowej odpowiedzi. 3. Pytanie nr 16 wersji drugiej z biologii dotknięte było błędem edytorskim, wobec czego pytanie to nie powinno być podstawą oceny zdającego. Podobnie wadliwie sformułowane było zadanie nr 23 wersji drugiej z biologii, na które każda z przewidzianych w tekście odpowiedzi nie była właściwa. 4. Na pytanie nr 39 dwie odpowiedzi są poprawne, a mianowicie oznaczone literami "b" i "d". Skarżący wskazał odpowiedź oznaczoną literą "b" i odpowiedź ta powinna być oceniona pozytywnie, mimo że jako prawidłową przewidziano w założeniu odpowiedź pod literą "d". W odpowiedzi na skargę Akademia Medyczna wniosła o jej oddalenie i wyjaśniła co następuje: Ad 1/ Wycofanie pytania z fizyki /36 wersji I i 10 wersji II/ i biologii /59 wersji I i 50 wersji II/ spowodowane było błędami w ich treści. Stosownie do opinii Zespołu Organizacyjnego Krajowej Rady Egzaminów Medycznych z dnia 12 sierpnia 1993 r. wycofanie pytań nastąpiło zgodnie z regulaminem przyjętym przez Kolegium Rektorów w dniu 15 grudnia 1993 r. Skarżący został zaznajomiony z jego treścią, co potwierdził w swoim oświadczeniu z 1 lipca 1993 r. Postanowienie ust. 9 tego regulaminu dopuszczało możliwość wycofania pytania i uznania go za niebyłe po przeprowadzeniu egzaminu, lecz przed jego ogłoszeniem, w wypadku wadliwego lub nieczytelnego druku, nie wykrytego błędu edytorskiego, powodującego niejednoznaczności pytania w opinii ekspertów KREM, oraz każdej innej wady technicznej lub przeoczenia Komisji Recenzentów, naruszających jednolitość lub obiektywność warunków i czasu egzaminu. Zdaniem Akademii Medycznej, wadliwość wycofanych pytań była tego rodzaju, że uniemożliwiała udzielenie na nie poprawnej odpowiedzi. Ad 2/ Według wyjaśnienia Krajowej Rady Egzaminów Medycznych zagadnienie budowy włókna mięsnego oraz fizjologia skurczu mięśnia, objęte pytaniem nr 13 wersji II /19 wersja I/, omówione jest dokładnie w podręczniku W. Wiśniewskiego "Biologia" dla klasy III, Warszawa 1989, na str. 254-257. Wprawdzie w podręczniku brak jest oznaczeń literowych A /prążek anizotropowy/, I /prążek izotropowy/ i H, które powinny być wprowadzone na lekcji. Przy dokładnej znajomości sarkometru jako jednostki czynnościowej brak znajomości oznaczeń symboli literowych nie stanowi przeszkody do udzielenia prawidłowej odpowiedzi. Program nauczania w szkole średniej obejmuje zresztą wiedzę nie tylko podręcznikową, ale także materiał objęty literaturą uzupełniającą do użytku szkolnego, wpisaną do zestawu książek pomocniczych, zatwierdzonego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Ad 3/ Błąd w pytaniu 16 wersji II /13 wersji I/ polegał na tym, że suma procentów wykraczała poza liczbę 100. Według opinii recenzenta, kierownika Katedry Biologii i Parazytologii Lekarskiej AM w P., błąd był rozpoznawalny przez zdających, a istota zagadnienia tkwiła w znajomości proporcji kategorii gamet, a nie w dokładnym, procentowym ich oznaczeniu. Zadanie polegało na określeniu sprzężenia i lokalizacji /locus/ genów. Natomiast w pytaniu 23 wersji II /29 wersji I/ błąd polegał na wydrukowaniu na załączonym schemacie oznaczenia "C2" zamiast "O2". Kandydaci mieli wpisać oznaczenia pod literami X, Y, Z. Żadna z tych liter nie dotyczyła błędnego oznaczenia, w konsekwencji czego wybór właściwej drogi nie był uzależniony od błędu edytorskiego. Opinię taką wyraził również prof. dr W.K. Ad 4/ Według opinii recenzentów KREM w zadaniu 39 wersji II /42 wersji I/ "Na2O2" nie można zaliczyć do reduktorów i wersja odpowiedzi "D" jest prawdziwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W dotychczasowym orzecznictwie sądu administracyjnego wypowiedziana i zaaprobowana została zasada, że ocena wiadomości kandydata zdającego egzamin wstępny na studia wyższe nie jest sprawą administracyjną, a sprawdzanie i ustalanie oceny egzaminu nie jest czynnością z zakresu postępowania administracyjnego. Według art. 196 par. 1 Kpa zakres rozpoznawania przez sąd administracyjny skarg na decyzje administracyjne ograniczony jest do kontroli zgodności tych decyzji z prawem, zarówno pod względem materialnym, jak i formalnym. W sprawach ze skarg na decyzje rektorów szkół wyższych w przedmiocie nieprzyjęcia na studia ocena rozstrzygnięć tych decyzji i czynności poprzedzających ich wydanie przez Naczelny Sąd Administracyjny następuje na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./, a w szczególności art. 140 i art. 141 tej ustawy, na podstawie postanowień statutu szkoły wyższej - w niniejszej sprawie par. 97 i par. 98 statutu Akademii Medycznej - i regulaminu egzaminu wstępnego, a ponadto pod względem formalnym na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Z przepisów wyżej powołanych aktów normatywnych, zważywszy na treść podniesionych w skardze zarzutów, wyprowadzić należy następujące uogólnienia: 1. Według art. 141 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym senat jest organem ustanawiającym zasady i tryb przyjmowania na studia wyższe i określającym zakres egzaminu wstępnego. Zasada ta została powtórzona i skonkretyzowana w par. 97 i 98 statutu Akademii Medycznej w W. Ze względu na autonomię uczelni wyższych, sformułowaną najwyraźniej w art. 7 i 8 ustawy o szkolnictwie wyższym, oraz na ich samorządność, uprawnienia senatu w ogóle, a uprawnienia w zakresie ustalania zasad i trybu przyjmowania na studia wyższe i regulaminu egzaminu wstępnego w szczególności, nie mogą być ani przejmowane, ani przekazywane innym organom. Oznacza to, że powołana przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w trybie aktu wewnętrznego Krajowa Rada Egzaminów Medycznych nie może ustalać żadnych reguł w kwestii zasad przyjmowania na studia wyższe i rozstrzygać wątpliwości w przedmiocie regulaminu egzaminu wstępnego na studia wyższe. Rada ta, jak podkreślono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 1993 r. SA/Wr 1287/92, wykonuje jedynie na zlecenie uczelni usługi organizacyjno-techniczne w zakresie postępowania rekrutacyjnego na studia, nie może natomiast zastępować organów tych uczelni w czynnościach, od których uzależnione jest wydanie decyzji o przyjęciu na studia. 2. Z przepisów art. 141 ust. 1 ustawy o szkolnictwie wyższym i powołanych wyżej postanowień statutu Akademii Medycznej wynika ponadto, że skoro uprawnienia do określania zasad i trybu przyjmowania na studia i przeprowadzania egzaminów wstępnych zastrzeżone zostały na rzecz senatu, to niedopuszczalne jest ustalanie regulaminu egzaminu wstępnego przez inny organ tej samej uczelni. Senat Akademii Medycznej w W., realizując swoje zadanie w tym przedmiocie, na posiedzeniu w dniu 23 listopada 1992 r. przyjął przedstawione przez dziekanów wydziałów formy, tryb i zasady rekrutacji na studia w Akademii Medycznej w roku akademickim 1993/94, w tym uchwałę Rady Wydziału Lekarskiego Akademii z dnia 20 listopada 1992 r. W uchwale tej ustalono m.in., że egzamin wstępny na Wydział Lekarski i Oddział Stomatologiczny będzie miał charakter konkursowy, a o przyjęciu na studia decydować będzie wyłącznie wynik testu egzaminacyjnego. Brak jest natomiast w tej uchwale regulacji dotyczącej dopuszczalności i warunków wycofywania pytań z przedstawionych kandydatom zestawów zadań i doliczania punktów za wycofane pytania. Warunki takie wprowadzone zostały dopiero w zatwierdzonym przez Rektora Akademii Medycznej i przyjętym wcześniej przez Kolegium Rektorów Akademii Medycznej regulaminie, który w dniu 1 lipca 1993 r., przed egzaminem wstępnym podpisał skarżący. Zatwierdzenie takiego regulaminu nie mieściło się w sferze władztwa Rektora Akademii Medycznej i wobec tego regulamin podpisany przez skarżącego nie może stanowić podstawy do oceny zasadności jego zarzutów. 3. Nie można oczywiście wykluczyć pomyłki w sformułowaniu pytania egzaminacyjnego, wprowadzonego do zestawu testowego zadań, a także błędu, który uniemożliwi w ogóle udzielenie poprawnej odpowiedzi, przewidzianej w teście. Wobec braku w treści uchwały Rady Wydziału Lekarskiego z dnia 20 listopada 1992 r. i w treści postanowienia Senatu Akademii Medycznej z dnia 23 listopada 1992 r. zatwierdzającej tę uchwałę, szczegółowych regulacji dotyczących wycofania oczywiście wadliwych pytań, powstające wątpliwości powinny być wyjaśnione według zasad postępowania wyjaśniającego przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego. Ocena wadliwie sformułowanego pytania będzie wymagać na ogół wiadomości specjalnych i w razie powstania tego rodzaju zastrzeżeń niezbędne będzie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z biegłego. Biegłym może być recenzent Krajowej Rady Egzaminów Medycznych, jeżeli nie uczestniczył w czynnościach opracowania i zatwierdzania zestawów testowych pytań egzaminacyjnych i brak jest również innych szczególnych zastrzeżeń co do jego obiektywizmu. 4. W uchwale Rady Wydziału Lekarskiego z dnia 20 listopada 1992 przyjętej przez Senat Akademii Medycznej, ustalono wyraźnie że pytania testowe obejmować będą program nauczania w szkole średniej włącznie z programem przewidzianym dla klas specjalistycznych i za każdą prawidłową odpowiedź kandydat otrzyma jeden punkt. Zasada ta ma moc regulaminu i wiąże zarówno zdającego jak i organy uczelni. Przedstawione wyżej uogólnienia pozwalają na dokonanie szczegółowej oceny zarzutów zgłoszonych przez skarżącego. Wyżej ustalono, że zatwierdzone 23 listopada 1992 r. przez Senat Akademii Medycznej w W. zasady rekrutacji na studia medyczne w roku akademickim 1993/94 nie przewidywały dopuszczalności wycofywania pytań po przeprowadzeniu egzaminu wstępnego oraz że decyzji w tym przedmiocie nie mogła podejmować Krajowa Rada Egzaminów Medycznych. Okoliczność zatem, czy wadliwość wycofanych pytań była tego rodzaju, że uniemożliwiała w ogóle udzielenie poprawnej odpowiedzi wymaga dokładnego wyjaśnienia w drodze zasięgnięcia opinii biegłego. W opinii tej w szczególności należy rozważyć, czy opierając się na przedstawionych w pytaniach założeniach i danych zdający mógł przystąpić do rozwiązywania zadania, chociażby częściowo, i czy w takich granicach, w jakich to było możliwe, odpowiedź skarżącego należy ocenić jako poprawną. Tylko w razie stwierdzenia, że błąd pytania wykluczał jakiekolwiek rozwiązanie zadania, za dopuszczalne można uznać wycofanie pytania i zaniechanie oceny udzielonej odpowiedzi. Przy ocenie rozpoznawalności błędu pytania powinny być stosowane metody logicznego rozumowania. W dotychczasowym postępowaniu przed organami Akademii Medycznej sprawa wadliwości i rozpoznawalności wadliwości wycofanych pytań nie była w ogóle wyjaśniana; odwołano się w tym przedmiocie wyłącznie do ogólnie sformułowanego poglądu Krajowej Rady Egzaminów Medycznych, według którego na pytania te udzielenie poprawnej odpowiedzi nie było możliwe. Organy Akademii Medycznej nie wyjaśniły również w sposób wyczerpujący i szczegółowy zarzutu skarżącego, że pytanie nr 16 wersji II z biologii wykraczało poza treść programu nauczania w szkole średniej. Jeśli, zdaniem Akademii Medycznej, pytanie to mieściło się w takim programie, należało w sposób skonkretyzowany wskazać na odnośne tematy programu nauczania, podręcznika lub zatwierdzonej dla szkół średnich lektury. Gdy udzielenie tego rodzaju jednoznacznego wyjaśnienia nie będzie możliwe bądź gdy treść wyjaśnienia nie będzie oczywista, wówczas powstałe wątpliwości należy tłumaczyć na korzyść skarżącego. Zważywszy, że w przedstawionych wyżej wywodach Sąd zgodził się z sugestiami skarżącego co do rozpoznawalności co najmniej jednego z wycofanych pytań i możliwości udzielenia na nie w miarę poprawnej odpowiedzi, brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że inne pytania /16 i 23 z biologii/ na skutek podobnych błędów edytorskich nie mogły być poprawnie rozwiązane, zwłaszcza że za możliwością udzielenia na te pytania prawidłowej odpowiedzi opowiedział się w swojej opinii prof. dr W. K., a zasadność tej opinii nie została w toku postępowania podważona. We wstępnej części wywodów Sąd wskazał na utrwalony już pogląd, że ustalenie oceny egzaminu wstępnego nie mieści się w zakresie rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatni zarzut skarżącego sprowadza się do twierdzenia, że treść pytania nr 39 umożliwiała udzielenie dwóch poprawnych odpowiedzi wskazanych w treści pod lit. "b" i lit. "d". W opinii wydanej dnia 20 sierpnia 1993 r. przez prof. dr hab. E. S., kierownika Katedry i Zakładu Chemii Nieorganicznej Analitycznej AM w L., wyrażony został natomiast odmienny pogląd, że tylko wersja "d" odpowiedzi jest prawdziwa. Opinia ta nie została w toku postępowania dostatecznie podważona. Przy ocenie jednak wydanych w sprawie opinii recenzentów Krajowej Rady Egzaminów Medycznych i wykorzystaniu tych opinii jako dowodu należy wyjaśnić, czy wydający je recenzenci uczestniczyli w czynnościach opracowywania lub zatwierdzania pytań egzaminacyjnych, które są kwestionowane przez skarżącego. W treści regulaminu egzaminu, który każdy ze zdających podpisał w dniu 1 lipca 1993 r., zdaje się wynikać, że recenzenci KREM zatwierdzali zestawy pytań i odpowiedzi. Wniosek taki nasuwa się na podstawie treści postanowienia ust. 9 lit. "c" regulaminu. W takim wypadku wyjaśnienie wątpliwości co do prawidłowego sformułowania pytań egzaminacyjnych na podstawie opinii recenzenta Krajowej Rady Egzaminów Medycznych, który uczestniczył w zatwierdzaniu tych pytań, nie może być oceniona jako zgodna z zasadą prawdy obiektywnej, określoną w art. 7 Kpa. Wyjaśnienie zatem tych zarzutów wymagać będzie dowodu z biegłego, który nie uczestniczył w czynnościach opracowywania i zatwierdzania kwestionowanych przez skarżącego pytań. Opinii biegłego spoza kręgu recenzentów KREM wymaga również zarzut skarżącego, że pytanie nr 13 wersji II z biologii wykraczało poza treść programu nauczania, a w szczególności że wprowadzone do tego pytania oznaczenia literowe, nie używane w podręczniku szkoły średniej, nie miały wpływu na udzielenie poprawnej odpowiedzi. Opinie te, stosownie do art. 84 par. 1, art. 75 par. 1 i art. 77 par. 1 Kpa, powinny być wyczerpujące i wszechstronne, aby umożliwiały dokładne wyjaśnienie sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej /art. 7 Kpa/. Wobec powyższego zaskarżoną decyzję i decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej należało uchylić na zasadzie art. 207 par. 2 pkt 1 i 3 Kpa. Orzeczenie o kosztach oparte jest na art. 208 Kpa.