V SA 2700/93

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Polskich Linii Lotniczych "LOT" na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 28 kwietnia 1993 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia od cła i na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję, a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Prezesa Głównego Urzędu Ceł sto trzydzieści dziewięć tysięcy złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej. Decyzją z dnia 24 sierpnia 1992 r. Dyrektor Urzędu Celnego w W. wymierzył Polskim Liniom Lotniczym "LOT" cło w wysokości 3 455 000 zł za sprowadzony do kraju przekaźnik do samolotu A.T.R.- 72. W złożonym w dniu 3 września 1992 r. od tej decyzji odwołaniu P.L.L. "LOT", domagając się jej uchylenia, wniosły o likwidację odprawy czasowej wywozowej tego towaru, dokonanej według jednolitego dokumentu administracyjnego SAD nr 150216/00387 z dnia 27 kwietnia 1992 r. Odwołanie to zostało rozpoznane przez Dyrektora Urzędu Celnego w W., który decyzją z dnia 6 października 1992 r. "odmówił uznania powrotnego przywozu towaru w postaci 1 szt. przekaźnika do samolotu A.T.R.-72 odprawionego w wywozie wg dowodu odprawy celnej czasowej z dnia 27 kwietnia 1992 r.". W złożonym od tej decyzji odwołaniu P.L.L. "LOT", domagając się uchylenia tej decyzji, podniosły, że przekaźnik został wysłany do Francji w celu dokonania naprawy gwarancyjnej i odprawiony w dniu 27 kwietnia 1992 r. według odprawy celnej czasowej wywozowej nr 150216/00387. W fakturze nr 92003579 z dnia 6 sierpnia 1992 r., będącej załącznikiem do zgłoszenia celnego z dnia 24 sierpnia 1992 r., kontrahent francuski zaznaczył, że przekaźnik S/N 991 nie kwalifikuje się do naprawy, wobec czego w zamian za ten przekaźnik przesyła, w ramach gwarancji, przekaźnik S/N 1229. Przekaźnik ten został przekazany bezpłatnie i ma taki sam numer katalogowy. Zdaniem P.L.L. "LOT", ponieważ "naprawy gwarancyjne nie podlegają ocleniu", wnosi o uchylenie decyzji. Decyzją z dnia 18 kwietnia 1993 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu odwołania, uchylił w całości decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 6 października 1992 r. i utrzymał w mocy decyzję wydaną przez ten organ, zawartą w jednolitym dokumencie administracyjnym SAD nr 150211/006415 z dnia 24 sierpnia 1992 r. W uzasadnieniu decyzji - w części dotyczącej uchylenia decyzji z dnia 6 października 1992 r. - wyjaśniono, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości; zgodnie bowiem z art. 127 par. 2 Kpa właściwy do rozpatrzenia odwołania z dnia 3 września 1992 r. był organ wyższego stopnia. W odniesieniu do decyzji z dnia 24 sierpnia 1992 r., wymierzającej cło, Prezes Głównego Urzędu Ceł stwierdził, że skoro przekaźnik nosi inny numer fabryczny niż ten, który wysłano do naprawy gwarancyjnej, brak było podstaw do odstąpienia od wymierzenia cła. Przepis art. 14 ust. 1 ustawy - Prawo celne ściśle określa sytuacje, w których są udzielane zwolnienia od cła. W sprawie tego rodzaju przypadek nie występuje. Na powyższą decyzję ze skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpiły P.L.L. "LOT", domagając się jej uchylenia. Zarzuciły one kwestionowanej decyzji błędną interpretację przepisów art. 20 ust. 1 prawa celnego. Zdaniem skarżącego przedsiębiorstwa, nadesłany zamiennie w ramach naprawy gwarancyjnej przekaźnik, o tym samym numerze katalogowym co wysłany do naprawy, jest identyczny z wysłanym a zatem "tożsamość" towaru została zachowana. Ponadto przedsiębiorstwo powołało się na art. 14 ust. 1 pkt 11 prawa celnego, twierdząc, że cytowany wyżej przepis powinien obejmować również przypadki wymiany towaru w ramach umowy gwarancyjnej. Wskazując również par. 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 lipca 1991 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 67 poz. 288/, przedsiębiorstwo stwierdziło, że także i ten przepis nie uzasadnia wymierzenia cła, albowiem wartość przekaźnika w momencie wywozu za granicę i zwrotu z zagranicy była taka sama. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Prezesa Głównego Urzędu Ceł, skoro przekaźnik nosi inny numer fabryczny niż przekaźnik wysłany w ramach odprawy celnej czasowej, to nie ma podstaw do uznania, iż jest tożsamym towarem, a więc do zastosowania przepisów art. 20 ust. 1 prawa celnego. Towar ten nie kwalifikuje się do zwolnień od cła również na podstawie art. 14 prawa celnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. Prawo celne /Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ wolny od cła jest powrotny przywóz towaru do kraju, jeżeli tożsamość tego towaru została uslalona w sposób nie budzący wątpliwości na podstawie przedstawionych dokumentów odprawy celnej. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1 pkt 1 tej ustawy przedmiotem czasowego wywozu mogą być rzeczy przeznaczone między innymi do naprawienia. W takim też celu został wywieziony za granicę przekaźnik, stanowiący, jeżeli nie część składową, to przynależność /art. 47 i art. 51 Kc/ samolotu A.T.R.-72, sprowadzonego wcześniej na polski obszar celny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwaliła się zasada, że "tożsamość towaru" w rozumieniu przytoczonego przepisu oznacza ten sam, a nie taki sam towar, i to w znaczeniu fizycznym. Zasada ta odpowiada gramatycznej wykładni art. 20 ust. 1 cytowanej ustawy. U podstaw tego rodzaju wykładni leży przekonanie o umiejętności normodawcy precyzyjnego formułowania myśli, przybierającej kształt przepisu prawnego. Jednakże stosowanie tych reguł może okazać się niewystarczające w sytuacjach, w których do rozpatrywanego stanu faktycznego nie można zastosować żadnego przepisu /luka prawna/ lub gdy wynik wykładni prowadziłby do sprzeczności między normą interpretowaną a jakąkolwiek z norm należących do tego samego systemu prawa. Znaczenie interpretowanej normy należy wówczas ustalić w taki sposób, by było ono najbardziej harmonijne w stosunku do innych norm tej części systemu prawa, do którego interpretowana norma należy /J. Wróblewski: Teoria państwa i prawa, Warszawa 1979, str. 402/. Przy interpretowaniu danej normy należy mieć również na względzie cel, któremu ona służy. Pomocne w takich wypadkach będą dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej /celowościowej/. Jak wynika z niespornych w sprawie ustaleń faktycznych, wadliwy przekaźnik, wywieziony w ramach umowy gwarancyjnej, został, wobec niemożności dokonania naprawy, zastąpiony innym - takim samym. Tego rodzaju wymiana rzeczy stanowi istotę umów gwarancyjnych. Gwarancja, która jest prawną formą zabezpieczenia interesów kupującego w razie wystąpienia wad fizycznych nabytej rzeczy, polega na naprawie rzeczy, ewentualnie na jej wymianie na taką samą rzecz wolną od wad /System prawa cywilnego, t. III, cz. 2, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, str. 151/. Przy tej drugiej możliwości mamy do czynienia z sytuacją, w której na miejsce jednego - usuniętego - składnika majątkowego wchodzi inny, będący surogatem usuniętego. W sensie fizycznym jest to taki sam, ale nie ten sam przedmiot /towar. Wskazane wyżej dyrektywy wykładni językowej zatem prowadziłyby do wniosku, że art. 20 ust. 1 prawa celnego nie ma tu zastosowania. Do odmiennej konkluzji jednak prowadzą dyrektywy wykładni systemowej. Prawo celne bowiem zawiera przepisy, które chronią interesy nabywcy wadliwego towaru, zamierzającego korzystać z przysługujących mu uprawnień. W szczególności art. 14 ust. 1 pkt 11 tej ustawy stanowi, że wolne od cła są towary przyłączone za granicą do rzeczy wywiezionych z Polski przy naprawie w ramach umowy gwarancyjnej. A zatem gdyby ten sam samolot został przetransportowany za granicę w celu dokonania naprawy polegającej na wymianie przekaźnika, organ celny nie miałby wątpliwości, że cła pobierać nie należy. Jeżeli natomiast z przyczyn technicznych bądź ekonomicznych do naprawy wywozi się jedynie wadliwy element, następnie wymieniony na niewadliwy, to przy powrotnym przywozie miałby wystąpić obowiązek zapłaty cła. Dla takiego różnicowania identycznych pod względem prawnym sytuacji brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Nie można przecież przypisać ustawodawcy zamiaru odmiennego potraktowania podmiotów, które naprawiają za granicą zakupioną tam rzecz, i podmiotów, które dokonują za granicą wymiany wadliwej rzeczy lub któregokolwiek z jej elementów. Wręcz przeciwnie, z przepisów ustawy /na przykład art. 14 ust. 1 pkt 23/ wynika, że ustawodawca dostrzega potrzebę zwolnienia od cła "surogatu" wywiezionego towaru, gdy wymaga tego ochrona słusznego interesu podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą. Gdyby Sąd podzielił pogląd prawny organów celnych co do interpretacji art. 20 ust. 1 prawa celnego, wówczas podjąłby jednocześnie działania zmierzające do spowodowania wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego w celu uznania tego przepisu za naruszający konstytucyjną zasadę równości wobec prawa. Taka potrzeba jednak nie zachodzi. Skład orzekający, wykorzystując wykładnię systemową, wyraża pogląd, że gdy towar wywieziony za granicę na czas oznaczony w celu jego naprawienia /art. 17 ust. 1 pkt 1/ będzie w ramach umowy gwarancyjnej wymieniony na inny taki sam towar wolny od wad, co zostanie wykazane odpowiednimi dokumentami przy odprawie celnej, wówczas należy uznać, że zachodzi tożsamość towaru w rozumieniu art. 20 ust. 1 prawa celnego, a tym samym jego powrotny przywóz jest wolny od cła. Należy przypomnieć, że taka była linia orzecznictwa NSA w okresie obowiązywania prawa celnego z 1975 r. /wyrok z dnia 13 października 1987 r. III SA 543/87/. Linia ta spotkała się z pełną aprobatą w piśmiennictwie /glosa W. Wójtowicz do wymienionego wyżej wyroku, OSPiKA 1990, z. 4 poz. 208/. Nie ma podstaw do twierdzenia, że zmiana stanu prawnego spowodowała tak daleko idące ograniczenie praw nabywcy realizującego za granicą swoje uprawnienia wynikające z umowy gwarancyjnej, jak to przyjęły organy celne w tej sprawie. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 par. 2 pkt 1 i art. 208 Kpa orzekł jak w sentencji.