I SA/Po 509/96

Właściwym do stwierdzenia, czy w określonej miejscowości wystąpiła klęska żywiołowa /gradobicie/ wydaje się być przede wszystkim Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, zaś organy samorządowe winny rozstrzygnąć, czy wywoła ona istotne szkody w ziemiopłodach. Prokurator Rejonowy w Ś. zaskarżył do naczelnego Sądu Administracyjnego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z 26 października 1995 r. mocą którego umorzono Kombinatowi Rolniczo-Przemysłowemu w M. podatek rolny za III kwartał 1995 r. oraz zaniechano podatek rolny za IV kwartał 1995 r. Decyzją tą Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Wójta Gminy B. z 15 września 1995 r. wydaną w zw. z podaniem Kombinatu Rolniczo-Przemysłowego w M. o umorzenie III i IV raty podatku rolnego za rok 1995 wobec zniszczenia przez ulewę i gradobicie części upraw rzepaku /ok. 70 procent/ na obszarze 95 ha oraz części upraw pszenicy zasianej na obszarze 350 ha /około 20 procent/. Wójt Gminy B. rozstrzygając wspomniane podanie na podstawie art. 13c ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, uznając, że nie miały miejsca w sprawie warunki pozwalające stwierdzić, że zaistniała klęska żywiołowa, czyli zdarzenie żywiołowe, zagrażające bezpieczeństwu życia lub mienia większej ilości osób, albo mogące wywołać poważne zakłócenia w gospodarce narodowej, dla zwalczania których konieczne jest zorganizowanie akcji społecznej. Nadto organ samorządowy I instancji stwierdził, że szkody poniesione w ziemiopłodach pokrywane być winny z ubezpieczenia ustawowego, a umorzenie zaległości podatkowej w trybie art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych mogłoby nastąpić w przypadku znacznego obniżenia zdolności płatniczej dłużnika na skutek wypadków losowych bądź wtedy, gdyby zapłata należności w istotny sposób wpłynęła na warunki egzystencji podatnika lub spowodowała upadek gospodarstwa lub zakładu. Okoliczności te nie miały jednak miejsca, tym bardziej że spółka w 1995 r. otrzymała z Urzędu Gminy ulgi inwestycyjne w podatku rolnym, co przyczyniło się do poprawy jej kondycji gospodarczej. W odwołaniu od tej decyzji Kombinatu W. stwierdził, że podstawą wniesienia wniosku o umorzenie rat podatku rolnego był art. 13c ustawy o podatku rolnym i fakt zniszczenia plantacji przez gradobicie, które, zdaniem Wójta, nie stanowi klęski żywiołowej. Tymczasem utrata przez spółkę wpływów w wysokości 240.000 zł zagraża kontynuowaniu przez nią działalności gospodarczej. Kolegium Odwoławcze, opierając się na dołączonych do akt sprawy protokołach z komisyjnego oszacowania poniesionych przez Kombinat strat uznało, że w rozpatrywanej sprawie ma zastosowanie przepis art. 13c ustawy o podatku rolnym, ponieważ gradobicie wyrządzające tak znaczne szkody, ma charakter klęski żywiołowej. W sytuacji, kiedy ubezpieczenie ziemiopłodów jest już nieobowiązkowe, a strona nie wyjaśnia, czy była ubezpieczona od skutków klęski żywiołowej, uznać należy, że wobec udokumentowania straty, zgodnie z ww. art. 13c, uzasadnione jest zwolnienie odwołującej się Spółki od podatku rolnego za III i IV kwartał 1995 r. w wysokości 114.000 zł, skoro wysokość niekwestionowanych przez organ I instancji strat Kombinatu mieści się w kwocie podatku. Prokurator Rejonowy zarzuca tejże decyzji naruszenie prawa materialnego tj. art. 13c ustawy o podatku rolnym oraz art. 75 Kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego, przyjęcie przez organ odwoławczy, że ustalone protokolarnie straty w uprawach przesądzają o uznanie gradobicia za klęskę żywiołową nie jest uzasadnione. Pomocniczą definicję klęski żywiołowej znaleźć można w art. 1 dekretu z dnia 23 kwietnia 1953 r. o świadczeniach w celu zwalczania klęski żywiołowej /Dz.U. nr 23 poz. 93/, wobec czego za klęskę żywiołową uznać można wszelkiego rodzaju zdarzenia żywiołowe zagrażające bezpieczeństwu życia lub mienia większej ilości osób albo też mogące wywołać poważne zagrożenie gospodarki narodowej, dla której zwalczenia konieczna jest zorganizowana akcja społeczna. Cech tych jednak nie miało gradobicie, stanowiące podstawę umorzenia podatku rolnego Kombinatowi w M. Decyzja w tej sprawie była też przedwczesna, skoro nie ustalono od jakiego areału wymierzono podatek temu podmiotowi, ani jakie zyski z tego areału osiągnięto i jakie faktycznie były straty spowodowane gradobiciem. Dopiero ustalenie tych okoliczności mogłoby ewentualnie - przy przyjęciu, że art. 13c ustawy o podatku rolnym ma w tej sprawie zastosowanie - na ewentualne zaniechanie poboru podatku bądź wnioskowanie jego umorzenia. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę kwestionuje zasadność wywodów skargi i podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 13c ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym /Dz.U. 1993 nr 94 poz. 431/ przewiduje zaniechanie ustalania lub poboru podatku rolnego podatnikom w razie wystąpienia klęski żywiołowej, która spowodowała istotne szkody m.in. w ziemiopłodach. Przyznanie wspomnianej ulgi ma więc charakter obligatoryjny, o ile zaistniały przewidziane w omawianym przepisie okoliczności, tj. po pierwsze wystąpiła klęska żywiołowa, a po drugie spowodowała ona istotne szkody np. w ziemiopłodach. Kombinat w M. Spółka z o. o. w swoim wniosku z 17.09.1995 r. wystąpiła o umorzenie mu III i IV raty podatku rolnego za 1995 r. Organ samorządowy I instancji potraktował zaś ten wniosek, bez stosownego wyjaśnienia tej kwestii, jako podanie o zaniechanie ustalania poboru tych rat podatku rolnego i rozpatrzył go w trybie art. 13 c ustawy o podatku rolnym. Nadmienić też trzeba, że zgodnie z art. 6a ustawy o podatku rolnym osoba prawna, a taką jest Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, obowiązana jest bez wezwania obliczać i odprowadzać podatek rolny na rachunek właściwej gminy. W tej sytuacji nawet, gdyby organ samorządowy wydał decyzję w sprawie wymiaru podatku rolnego, to decyzja ta - zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych - miałaby charakter decyzji określającej a nie ustalającej. Wobec tego do tego rodzaju decyzji nie ma zastosowanie zaniechanie ustalania podatku. Zauważyć przy tym należy, że umorzenie, o którym mowa w art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, dotyczyć może jedynie zaległości podatkowych, a więc - zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych - nie uiszczonego w terminie płatności podatku. Natomiast art. 13 c ustawy o podatku rolnym zezwala na zaniechanie ustalania np. w stosunku do osób fizycznych lub poboru podatku - czyli odnosi się do uregulować art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych - lecz w sytuacjach szczególnych, określonych w tym przepisie /art. 13c/. Wobec odmiennej regulacji prawnej umorzenia zaległości podatkowej i zaniechania ustalania bądź poboru podatku, za niedopuszczalne uznać należy utożsamianie tych różnych form ulg w spłacie podatku /bądź zaległości podatkowej/. przepis art. 13c ustawy o podatku rolnym jako przepis szczególny, mający zastosowanie jedynie do podatników podatku rolnego, jak to wyżej wspomniano, określa sytuacje, w których znajduje zastosowanie. Obowiązkiem organów samorządowych było więc zastosowanie w niniejszej sprawie przede wszystkim tego właśnie przepisu i przed rozstrzygnięciem sprawy - zgodnie z wymogami art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa - ustalenie z urzędu w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy oraz przede wszystkim wyjaśnienie, czy gradobicie miało charakter klęski żywiołowej. Zdaniem Sądu brak jednak podstaw prawnych, by odnosić pojęcie "klęski żywiołowej", o której mowa w art. 13c ww. ustawy do definicji zawartej w przepisie z 1953 r., o którym mowa w skardze, skoro ustawa o podatku rolnym nie odwołuje się do żadnej definicji tego pojęcia, kładąc nacisk na zaistnienie określonych skutków klęski żywiołowej. W rozpatrywanej sprawie organy samorządowe obu instancji, dysponując jedynie schematycznymi protokołami z wizji lokalnej rozstrzygnęły sprawę, przy czym każdy z nich inaczej, mimo iż oba powołały się na ten sam przepis art. 13c ustawy o podatku rolnym. Całkowicie pominięto przy tym wyjaśnienie kwestii ubezpieczenia ustawowego /art. 13c ust. 2/ bądź dobrowolnego, co było niezbędne dla określenia zakresu przyznania ewentualnej ulgi, ponieważ podatnik nie może czerpać z jednego zdarzenia podwójnej korzyści. Nadto, nie wiadomo, jaka była wysokość poszczególnych rat podatku rolnego od całego areału gospodarstwa i od obszaru dotkniętego gradobiciem i jak się miała wysokość poniesionych strat do wysokości tego podatku od gruntów, na których rzepak i pszenica uległy odpowiedniemu zniszczeniu. Ulga przewidziana w art. 13c ww. ustawy jest bowiem przyznawana w całości lub w części lecz w wysokości zależnej od rozmiarów strat spowodowanych w gospodarstwie przez klęskę. Wobec braku przeprowadzenia ww. ustaleń ani Wójt Gminy B. ani Kolegium Odwoławcze nie mogło w świetle omawianego przepisu prawidłowo rozstrzygnąć sprawy. Oba wspomniane organy całkowicie pominęły też rozróżnienie zaniechania ustalania podatku od zaniechania jego poboru, wobec czego nie wiadomo, które z tych zaniechań było przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji, która w pkt 3 sentencji "orzeka zaniechanie podatku rolnego w racie za IV kwartał 1995 r.". Nie sprecyzowano przy tym nawet wysokości tego podatku, podobnie jak w pkt 2 tej sentencji, w którym organ odwoławczy umorzył podatek rolny za III kwartał 1995 r. W zaskarżonej decyzji Kolegium Odwoławcze na podstawie jedynie art. 13c ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. zastosowało umorzenie podatku, które było możliwe jedynie na podstawie art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych i równocześnie zaniechanie, jak należy sądzić, poboru podatku rolnego, przy czym nie określono w tejże decyzji, czy podatnik do czasu wydania decyzji uregulował ww. podatek za III i IV kwartał 1995 r. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że obie wydane w rozpatrywanej sprawie decyzji mają charakter decyzji dowolnych, przez co w sposób rażący naruszają zarówno przepisy kodeksu postępowania administracyjnego /art. 6, art. 7, art. 77 par. 1/ jak i przepisy prawa materialnego tj. art. 13c ustawy o podatku rolnym jak i art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Z tych względów, wobec zaistnienia okoliczności, o której mowa w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ należało stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji.