II SA/Gd 1623/96

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Arlety K. na decyzję Wojewody (...) z dnia 2 października 1996 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku pieniężnego z tytułu urodzenia dziecka i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia 6 sierpnia 1996 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. decyzją z dnia 6 sierpnia 1996 r. odmówił przyznania Arlecie K. zasiłku z tytułu urodzenia dziecka. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 43 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60/ oraz par. 1, 2 i 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 1993 r. w sprawie określenia zakresu i form oraz trybu udzielania kobietom w ciąży oraz wychowującym dziecko pomocy w zakresie opieki socjalnej i prawnej /Dz.U. nr 97 poz. 441 ze zm./. Według organu, Arlecie K. nie można przyznać zasiłku, ponieważ ustalono, że jej rodzina zakupiła samochód marki "Fiat 126p" rok produkcji 1981, a wnioskodawczyni starała się ukryć ten fakt. Zdaniem organu, posiadanie samochodu nie jest konieczne, a jego utrzymanie jest związane ze znacznymi kosztami. W odwołaniu Arleta K. podała, że samochód został zakupiony przez teściową, a jedynie jest zarejestrowany na męża, który ma prawo jazdy. Pojazd jest niezbędny, gdyż jej rodzina mieszka na terenie byłego PGR-u, a do najbliższej wioski jest 4 km. Mąż samochodem tym musi dojeżdżać do pracy /15 km/ i po drodze robi zakupy dla całej rodziny /składającej się z siedmiu osób, w tym pięciorga dzieci, z których najstarsze chodzi do pierwszej klasy, a drugie do tzw. zerówki/. Zaskarżoną decyzją z dnia 2 października 1996 r. nr DPS-028-63/96 Wojewoda (...) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił argumenty zawarte w decyzji organu pierwszej instancji, a ponadto zwrócił uwagę na marnotrawstwo środków własnych lub społecznych /art. 6 ustawy o pomocy społecznej/, ponieważ mąż skarżącej w dniu 7 września 1996 r. jechał autem będąc pod wpływem alkoholu, za co będzie odpowiadał przed kolegium do spraw wykroczeń. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Arleta K. przedstawiła swą sytuację majątkowa i rodzinną. Powołuje się też na motywy, jakie stanowiły uzasadnienie jej odwołania od decyzji pierwszej instancji. Posiadanie samochodu było, według skarżącej, podstawą odmowy przyznania jej dzieciom środków na dokarmianie w szkole, przez co zostały one pozbawione tej pomocy. Odpowiadając na skargę, organ wnosi o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Organ administracji państwowej, mając zapewne na względzie treść par. 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 1993 r. w sprawie określenia zakresu i form oraz trybu udzielania kobietom w ciąży oraz wychowującym dziecko pomocy w zakresie opieki socjalnej i prawnej /Dz.U. nr 97 poz. 441/ w brzmieniu nadanym przez par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 marca 1994 r. zmieniającego to rozporządzenie /Dz.U. nr 44 poz. 172/, wywiódł odmowę przyznania skarżącej świadczeń z przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60/. Świadczenia bowiem, jak również zwrot wydatków /par. 2 i 3 rozporządzenia/, przyznaje się w trybie i na zasadach ustawy o pomocy społecznej. Dla właściwej wykładni powołanego przepisu należy sięgnąć do upoważnienia dla Rady Ministrów do wydania cytowanego rozporządzenia. Zostało ono zawarte w art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży /Dz.U. nr 17 poz. 78/. Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy organy administracji rządowej oraz samorządu terytorialnego, w zakresie swoich kompetencji określonych w przepisach szczególnych, są zobowiązane do zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej w szczególności przez pomoc materialną i opiekę nad kobietami w ciąży, znajdującymi się w trudnych warunkach materialnych, przez czas ciąży, porodu i po porodzie. Wprawdzie ustawodawca w ust. 4 tego artykułu ustawy przewidział rozporządzenie Rady Ministrów, ale jedynie co do zakresu i form oraz trybu udzielania pomocy. Tak też rozporządzenie wykonawcze zostało zatytułowane. Jednakże w par. 5 ust. 1 tego rozporządzenia powiedziano, że świadczenia i zwrot wydatków przyznaje się w trybie i na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej. Takie sformułowanie jest nieprecyzyjne i może wprowadzać w błąd. Upoważniony do wydania rozporządzenia organ mógł określić zasady, ale tylko co do zakresu i form pomocy. Nie ma żadnych podstaw, by przyjmować, że zasady przyznawania świadczeń i zwrotu wydatków dotyczą także tych postanowień ustawy, które ograniczają pomoc kobietom przez czas ciąży, porodu i po porodzie. Należy zatem uznać, że odesłanie w par. 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 1993 r. w sprawie określenia zakresu i form oraz trybu udzielania kobietom w ciąży oraz wychowującym dziecko pomocy w zakresie opieki socjalnej i prawnej /Dz.U. nr 97 poz. 441 ze zm./ do zasad, jakie obowiązują w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60/, odnosi się wyłącznie do zakresu i form pomocy oraz trybu, w jakim pomoc ma być udzielana; nie mają natomiast zastosowania te przepisy ustawy o pomocy społecznej, które ograniczają prawo kobiet do uzyskania pomocy zagwarantowanej im w ustawie z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży /Dz.U. nr 17 poz. 78/. Chodzi przede wszystkim o kryteria dochodowe /art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej/ oraz o zasady ustalania dochodu, w tym także z uwzględnieniem art. 43 ust. 4 tej ustawy. Organy administracji przyjmują, że sytuacja materialna skarżącej jest bardzo trudna i permanentnie korzysta ona z pomocy społecznej. Organ I instancji, powołując się na art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, określa maksymalny dochód na jedną osobę w rodzinie na 279,69 zł i podaje, iż w rodzinie skarżącej dochód ten wyraża się kwotą 66,04 zł. Stosując art. 43 ust. 4 cytowanej ustawy o pomocy społecznej, organy administracji nie zwróciły uwagi, że odmowa przyznania świadczeń z pomocy społecznej może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy występuje rażąca dysproporcja między wysokością dochodu udokumentowaną przez osobę lub rodzinę ubiegającą się o pomoc a rzeczywistą sytuacją majątkową tej osoby czy rodziny. Fakt nabycia starego auta o niewielkiej wartości sam przez się nie jest dowodem występowania rażących dysproporcji. Ponadto organy administracji, z naruszeniem przepisów art. 7, 77 par. 1 i art. 80 Kpa w związku z art. 36 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w ogóle nie uwzględniły tego, że na ten samochód pieniądze dała teściowa skarżącej. Organ odwoławczy, wbrew wyraźnym ustaleniom (...), odmówił uznania tej okoliczności za wiarygodną. Takie stanowisko organu odwoławczego jest przejawem arogancji i dowolności, a uzasadnienie decyzji nie spełnia wymagań art. 107 par. 3 Kpa. W istocie materiał dowodowy nie wykazał, aby w sprawie skarżącej wystąpiły rażące dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu a rzeczywistą sytuacją majątkową jej rodziny. Trudno zrozumieć przyczyny odmowy przyznania świadczeń skarżącej, która - czego organy nie kwestionują i co pozostaje w sprzeczności z rozstrzygnięciem - znajduje się wraz z rodziną w niezwykle trudnej sytuacji materialnej. (...) Można dodać, że organ odwoławczy powołał się na dowody, które nie były przedmiotem ustaleń w toku postępowania administracyjnego, skarżąca zaś nie miała możliwości ustosunkowania się do nich. tych względów na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku. Sąd nie zasądził na rzecz skarżącej kosztów postępowania, gdyż była ona zwolniona od kosztów sądowych.