I SA/Łd 329/96

1. Przepis zawarty w art. 44 ust. 3 - w związku z treścią art. 42 ust. 4 - ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ zezwala organom podatkowym na ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności spadkobiercy, jeżeli ponoszenie takiej odpowiedzialności stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 42 ust. 4 jest przepisem odsyłającym, który kieruje organ stosujący prawo do pozaprawnych ocen i standardów. Odwołanie się do nich jest potrzebne w szczególności w sytuacjach, gdy zastosowanie dyspozycji normy prawnej, choć byłoby zgodne z zasadą równości wobec prawa, prowadziłoby do rażącego pokrzywdzenia przede wszystkim moralnego strony ze względu na wyraźny konflikt pomiędzy dyspozycją normy prawnej a dyspozycją normy moralnej, które niezależnie od siebie regulują daną sytuację. 2. Nie można podzielić argumentu skarżącego, że skoro długi ojca obejmują zaległości w podatku dochodowym, a skarżący nigdy z tych dochodów nie korzystał, to niesłusznym jest ponoszenie przez skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe zmarłego ojca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis zawarty w art. 44 ust. 3 - w związku z treścią art. 42 ust. 4 - ustawy o zobowiązaniach podatkowych zezwala organom podatkowym na ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności spadkobiercy jeżeli ponoszenie takiej odpowiedzialności stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 42 ust. 4 jest przepisem odsyłającym, który kieruje organ stosujący prawo do pozaprawnych ocen i standardów. Przepisy tego typu bezpośrednio nie wprowadzają oceny lub standardu wybranego przez prawodawcę, lecz pozostawiają sformułowanie takiej oceny lub standardu organowi stosującemu prawo, ale wskazując grupę norm pozaprawnych, w których powinien on ich poszukiwać. W nauce prawa i orzecznictwie przyjął się pogląd, iż zasad współżycia społecznego nie należy utożsamiać wyłącznie z normami moralnymi, obejmują one swym zasięgiem tylko sferę zewnętrznych zachowań się względem innych jednostek, a zatem przy rekonstrukcji ich treści należy sięgać również do zasad obyczajowości. Przyjmuje się również, że zasady te nie tworzą sztywnego systemu ustalonych i niezmiennych reguł postępowania, odwołanie się do nich przez ustawodawcę tworzy zatem klauzulę generalną umożliwiającą organowi stosującemu prawo dostosować swoją decyzję do szczególnych i indywidualnych cech rozstrzyganej sprawy. Sprawiedliwość prawa zostaje zatem w tych przepisach uzupełniona możliwością uwzględnienia przez organ stosujący prawo aspektu moralno-obyczajowego rozstrzyganej sprawy. Odwołanie się do nich jest potrzebne w szczególności w sytuacjach, gdy zastosowanie dyspozycji normy prawnej, choć byłoby zgodne z zasadą równości wobec prawa, prowadziłoby do rażącego pokrzywdzenia przede wszystkim moralnego strony ze względu na wyraźny konflikt pomiędzy dyspozycją normy prawnej a dyspozycją normy moralnej, które niezależnie od siebie regulują daną sytuację. Sąd podzielił pogląd organów podatkowych, że w rozstrzyganej sprawie niebezpieczeństwo takiego pokrzywdzenia moralnego lub obyczajowego nie występuje. Choć skarżący pozostawał w konflikcie ze swym ojcem wywołanym rozbiciem rodziny i następnie zamieszkiwaniem rozwiedzionych rodziców w jednym domu, to jednak kierując się względami życiowymi przyjął spadek po zmarłym ojcu. W odpowiedzi na skargę skarżący podkreśla tylko aspekt życiowy tej decyzji. Organy podatkowe słusznie dostrzegły w przyjęciu przez skarżącego spadku również wymiar moralny. Konflikt z ojcem nie wykluczył możliwości przyjęcia spadku przez skarżącego, natomiast wyklucza jego zdaniem odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe zmarłego. Z punktu widzenia moralnego jest to niewątpliwa niekonsekwencja, tym bardziej, że skarżący nie założył jeszcze rodziny, a zatem to nie z powodu gotowości poświęcenia się dla niej podjął decyzję o przyjęciu spadku po ojcu. Nie można również podzielić argumentu skarżącego, że skoro długi ojca obejmują zaległości w podatku dochodowym, a skarżący nigdy z tych dochodów nie korzystał, to niesłusznym jest ponoszenie przez skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe zmarłego ojca. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486, ze zm./ spadkobiercy podatnika odpowiadają za zobowiązania podatkowe spadkodawcy na zasadach określonych w przepisach kodeksu cywilnego o odpowiedzialności za długi spadkowe. Zgodnie z zasadami odpowiedzialności za długi spadkowe określonymi w art. 1030-1034 Kc w razie przejęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność osobistą całym swym majątkiem, jednakże wyłącznie do wysokości wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Tylko w razie prostego przyjęcia spadku spadkobierca, ponosi odpowiedzialność osobistą za długi spadkowe bez ograniczeń. Skoro skarżący, co wynika z akt sprawy, przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe zmarłego ojca tylko do wysokości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Można zatem powiedzieć, że niejako o kwotę długów następuje pomniejszenie wartości spadku, który skarżący nabył po zmarłym. Nie ma zatem niebezpieczeństwa ponoszenia odpowiedzialności za długi zmarłego ojca bez ograniczeń. Warto zauważyć, że wartość spadku wielokrotnie przewyższa wartość ciążących na nim długów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.