I SA/Ka 16/96

1. Przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległych podatków nie czyni bezprzedmiotowym tego postępowania, bowiem nie unicestwia prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w świetle art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. 2. Artykuł 26 ust. 1 cyt. ustawy, regulujący kwestię wygaśnięcia zobowiązań podatkowych, powinien być interpretowany w aspekcie skutku materialnoprawnego wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, polegającego na tym, że z momentem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego organ podatkowy nie może skutecznie żądać od podatnika jego wykonania. Nie jest natomiast dopuszczalna wykładnia tego przepisu na niekorzyść podatnika, który domaga się umorzenia zaległego podatku poprzez przyjęcie, że przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego jest równoznaczne z wygaśnięciem tego zobowiązania, powodującym bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na początku należy zauważyć, że obowiązkiem organu I instancji - jak słusznie zauważyła Izba Skarbowa w uzasadnieniu swojej decyzji - było rozpoznanie pisma Agaty S. jako wniosku o umorzenie zaległości podatkowej wynikającej z przepisu art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych z dnia 19 grudnia 1980 r. /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. Nierozpoznanie sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa, które mogą mieć zastosowanie w sprawie, uzasadnia uchylenie decyzji /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 1986 r. III SA 1136/85 - Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1992 nr 1 poz. 13/. Przedstawiony pogląd prawny powinien w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego doprowadzić do uchylenia decyzji przez organ II instancji bądź do zmiany tej decyzji. W tym miejscu należy uznać, że przedstawiony pogląd przez organ odwoławczy co do braku możliwości zastosowania w tej sprawie art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych zasługuje na akceptację. Wadliwa jest natomiast decyzja organu odwoławczego w części dotyczącej umorzenia postępowania z uwagi na wyegzekwowanie zaległości podatkowych. Nie jest dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia zaległości podatkowej, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji poprzez pobranie odpowiedniej kwoty z dochodów podatnika. Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 1995 r. /III ARN 50/95 - OSN 1996 nr 11 poz. 150/ i ma on pełne zastosowanie w tej sprawie. Ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 par. 1 Kpa przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego w czasie trwania postępowania w sprawie umorzenia zaległych podatków nie czyni bezprzedmiotowym tego postępowania, bowiem nie unicestwia prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w świetle art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Należy ponadto wskazać, że art. 26 ust. 1 cyt. ustawy o zobowiązaniach podatkowych, regulujący kwestię wygaśnięcia zobowiązań podatkowych powinien być interpretowany w aspekcie skutku materialnoprawnego wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, polegającego na tym, że z momentem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego organ podatkowy nie może skutecznie żądać od podatnika jego wykonania. Nie jest natomiast dopuszczalna wykładnia tego przepisu na niekorzyść podatnika, który domaga się umorzenia zaległego podatku, poprzez przyjęcie, że przymusowe wykonanie zobowiązania podatkowego jest równoznaczne z wygaśnięciem tego zobowiązania, powodującym bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w sprawie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy podatkowe powinny mieć na uwadze fakt, że przepis art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych ma charakter uznaniowy, co nie oznacza, że może być dowolnie interpretowany z pominięciem przesłanek w nim zawartych. Reasumując powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny wobec naruszenia prawa procesowego i materialnego na podstawie art. 22 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję. Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.