I SA/Lu 192/97

Teza, że dobrowolna zapłata podatku przez osobę trzecią powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego i tym samym zwalnia podatnika z ciążącego na nim obowiązku zapłaty podatku nie znajduje podstawy prawnej i sprzeczna jest z istotą podatkowego stosunku zobowiązaniowego określonego w art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż wydane w sprawie decyzje w istotny sposób naruszają art. 29 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. W sprawie poza sporem pozostawało, że cywilnoprawna umowa sprzedaży przedsiębiorstwa wywierała skutki wyłącznie w sferze prawa cywilnego, a tym samym skarżący na jej podstawie nie przejął żadnych publicznoprawnych zobowiązań przedsiębiorstwa. Niesporny pozostawał również fakt, że podmiotem zobowiązanym do uiszczenia podatku od towarów i usług za sierpień 1995 r. w kwocie wynikającej z deklaracji podatkowej było zlikwidowane w dniu 4 września 1995 r. przedsiębiorstwo państwowe. Organy podatkowe przyjęły jednak, że dobrowolna zapłata podatku przez osobę trzecią powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego i tym samym zwalnia podatnika z ciążącego na nim obowiązku zapłaty podatku. Teza ta nie znajduje podstawy prawnej i sprzeczna jest z istotą podatkowego stosunku zobowiązaniowego określonego w art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 3 cyt. ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Określone w ustawach podatkowych obowiązki podatkowe są obowiązkami o charakterze osobistym, wynikają tylko z ustaw i nie mogą być znoszone przez cywilnoprawne umowy pomiędzy podatnikiem a osoba trzecią. Teza zawarta w zaskarżonej decyzji i podtrzymana w odpowiedzi na skargę przyjmuje, że podatnik może zwolnić się z obowiązku podatkowego, gdy w wyniku umowy z osobą trzecią zapłata podatku dokonana zostanie dobrowolnie przez tę osobę lub gdy osoba trzecia pozostając w błędzie co do zakresu swych obowiązków uiści kwotę odpowiadającą wysokości zobowiązania podatnika. W niniejszej sprawie skarżący zapłacił podatek, którego uiścić nie mógł wobec braku obowiązku podatkowego. Sytuację tego rodzaju normuje art. 29 cyt. ustawy o zobowiązaniach podatkowych, przewidujący po stronie organu podatkowego obowiązek zwrotu sum uiszczonych w wyniku nieistniejącego zobowiązania podatkowego. Zobowiązanie to ciążyło na innym podmiocie niż skarżący i ani z mocy ustawy, ani z mocy umowy nie podlegało wykonaniu przez skarżącego. Jako zobowiązanie o charakterze osobistym nie podlegało również możliwości przejęcia długu. Dobrowolne uiszczenie podatku za zlikwidowane przedsiębiorstwo państwowe pozostawało więc świadczeniem nienależnym, tzw. nadpłatą, do której ma zastosowanie art. 29 cyt. ustawy o zobowiązaniach podatkowych w związku z art. 330 Ordynacji podatkowej /Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926 ze zm./.