I SA/Sz 858/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.), Sędzia WSA Alicja Polańska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2026 r. sprawy ze skargi A. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2025 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej A. D. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (organ), po rozpatrzeniu zażalenia A. D., stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia na postanowienie Burmistrza M. (organ I instancji) z [...] lipca 2025 r. "o nałożeniu na A. D. kary porządkowej w kwocie [...]zł". W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że organ I instancji postanowieniem z [...] lipca 2025 r. nałożył na A. D. karę porządkową w kwocie [...]zł. Wymienione postanowienie organu I instancji zawierało pouczenie o prawie do wniesienia zażalenia w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Postanowienie organu I instancji z [...] lipca 2025 r. doręczono stronie [...] lipca 2025 r. Natomiast [...] sierpnia 2025 r. pełnomocnik A. D. sporządził zażalenie na postanowienie organu I instancji z [...] lipca 2025 r., a [...] sierpnia 2025 r. nadał je przesyłką poleconą. Dodatkowo w odpowiedzi na wezwanie organu pełnomocnik A. D. złożył dokument pełnomocnictwa z [...] sierpnia 2025 r. Następnie organ nawiązał do art. 236 § 2 pkt 1, art. 228 § 1 pkt 2, art. 239 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2025.111 ze zm. - O.p.). Na kanwie tych unormowań prawnych motywował, że skoro postanowienie organu I instancji z [...] lipca 2025 r. zostało doręczone stronie [...] lipca 2025 r., to w takiej sytuacji ustawowy termin 7 dni na złożenie zażalenia upłynął z dniem [...] lipca 2025 r. (środa), który nie był dniem ustawowo wolnym od pracy. Zatem, zdaniem organu, zażalenie nadane listem poleconym [...] sierpnia 2025 r. jest spóźnione. Organ zaznaczył, że strona nie wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu I instancji z [...] lipca 2025 r. A. D. (skarżący) złożył skargę na powyższe postanowienie organu. Zarzucił naruszenie: - art. 144 § 1c O.p. przez błędne uznanie, że doszło do skutecznego doręczenia postanowienia organu I instancji z [...] lipca 2025 r., które wrzucono do skrzynki pocztowej z pominięciem doręczenia przesyłką rejestrowaną; - art. 236 § 2 O.p. z powodu nieprawidłowego ustalenia daty, w której rozpoczął bieg ustawowy termin do wniesienia zażalenia; - art. 120 § 1 O.p., bowiem organ obciążył skarżącego negatywnymi skutkami błędu doręczyciela. W następstwie formułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowaniu sądowego. Ponadto skarżący domagał się przeprowadzenie dowodu z załączonych screenów, przedstawiających przyjęcie zgłoszeń reklamacyjnych. W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący tłumaczył, że [...] sierpnia 2025 r. pracownicy B. sp. z o.o. (skarżący jest prezesem zarządu tej spółki), dokonując kontroli zawartości firmowej skrzynki pocztowej, znaleźli przesyłkę zawierającą postanowienie organu I instancji z [...] lipca 2025 r. Zdaniem skarżącego, w okolicznościach rozpatrywanego postępowania operator pocztowy (Poczta Polska S.A.) popełnił błąd przy doręczaniu postanowienia organu I instancji z [...] lipca 2025 r. Przesyłka została wrzucona do skrzynki pocztowej, należącej do skarżącego, co nie stanowiło prawidłowego doręczenia. W dalszej kolejności skarżący motywował, że pracownicy B. sp. z o.o. sprawdzają wskazaną skrzynkę średnio raz na 10 dni, a często rzadziej (zwłaszcza w okresie wakacyjnym). W konsekwencji przesyłkę zawierającą postanowienie organu I instancji z [...] lipca 2025 r. wyjęto dopiero [...] sierpnia 2025 r. Tego samego dnia skarżący przekazał potencjalnemu pełnomocnikowi zdjęcia postanowienia, informację o jego odebraniu [...] sierpnia 2025 r. oraz prośbę o sporządzenie i wniesienie zażalenia. Skarżący, nieświadomy wówczas nieprawidłowości doręczenia, nie opisał tej okoliczności w zażaleniu ani nie zgłosił jej do organu. Zażalenie zostało nadane [...] sierpnia 2025 r. w placówce operatora pocztowego, a więc z zachowaniem ustawowego terminu 7 dni według posiadanych wówczas informacji. Skarżący zaznaczył, że nieprawidłowe doręczenie postanowienia organu I instancji z [...] lipca 2025 r. nie było przypadkiem odosobnionym. Złożył reklamacje do Poczty Polskiej S.A., dotyczące podobnych sytuacji: - [...] w związku z wadliwym doręczeniem postanowienia organu I instancji o nałożeniu kary porządkowej; - 1[...] w kwestii wadliwego doręczenia wezwania organu I instancji do złożenia ewidencji. Co więcej, pracownicy B. sp. z o.o. zauważyli, że przesyłki znajdujące się w skrzynce pocztowej miały już wcześniej oderwane druki potwierdzające odbiór przesyłki. Skarżący wyraził przypuszczenie, że podpisy na oderwanych potwierdzeniach zostały podrobione, a już z pewnością nie widnieje na nich stempel firmy. Spółka wraz ze skarżącym są w trakcie wyjaśniania zaistniałych podejrzeń. W podsumowaniu skarżący stwierdził, że nie uchybił terminowi do wniesienia zażalenia, gdyż postanowienie organu I instancji z [...] lipca 2025 r. nie zostało doręczone zgodnie z przepisami ustawy Ordynacja podatkowa. Tym samym nie mogło wywołać skutków prawnych. Za postępowanie operatora pocztowego odpowiada organ I instancji, nie skarżący. Natomiast fakt, że skarżący niezwłocznie po otrzymaniu przesyłki złożył zażalenie, powinien przemawiać na jego korzyść. Wszelkie wątpliwości co do skuteczności doręczenia postanowienia organu I instancji z [...] lipca 2025 r. powinny być rozstrzygnięte na korzyść skarżącego, zgodnie z art. 120, art. 2a. O.p. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał w całości stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu nie jest zgodne z prawem. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że według art. 236 O.p. na wydane w toku postępowania postanowienie służy zażalenie, gdy ustawa tak stanowi (§ 1). Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia: 1) postanowienia stronie; 2) zawiadomienia, o którym mowa w art. 103 § 1 (§ 2). Stosownie do art. 239 O.p. w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Z kolei w myśl art. 228 O.p. organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia: 1) niedopuszczalność odwołania; 2) uchybienie terminowi do wniesienia odwołania; 3) pozostawienie odwołania bez rozpatrzenia, jeżeli nie spełnia warunków wynikających z art. 222 (§ 1). Postanowienia w sprawach wymienionych w § 1 są ostateczne (§ 2). W tym stanie prawnym słusznie skarżący zauważył, że dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia organu kluczowe znaczenie ma kwestia prawidłowości, prawnej skuteczności doręczenia skarżącemu postanowienia organu I instancji z [...] lipca 2025 r., bowiem tylko data doręczenia tego rozstrzygnięcia - co do zasady - mogła otworzyć bieg ustawowego terminu przewidzianego na złożenie zażalenia. Wobec tego, kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia organu o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia, nie można pomijać okoliczności faktycznych i prawnych, które doprowadziły do wydania przez organ I instancji postanowienia z [...] lipca 2025 r. Błędy, dowolność organu I instancji, które organ pozostawił poza zakresem swojej uwagi, bezpośrednio przełożyły się na istotne naruszenie prawa przez organ przy wydaniu aktualnie zaskarżonego postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia. Organ I instancji prowadzi czynności sprawdzające w stosunku do B. sp. z o.o. (spółka B.), które dotyczą opłaty miejscowej. W toku tych czynności sprawdzających organ I instancji wezwał spółkę B. (wezwanie z [...] stycznia 2025 r.) do złożenia ewidencji osób zobowiązanych do uiszczania opłaty miejscowej za czas od 2020 r. do listopada 2024 r. Jednocześnie organ I instancji pouczył spółkę B. o możliwości nałożenia kary porządkowej w przypadku niewykonania wezwania, czyli niezłożenia żądanej ewidencji w zakreślonym terminie, zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2 O.p. Następnie, wobec niewykonania wezwania z [...] stycznia 2025 r., organ I instancji postanowieniem z [...] lipca 2025 r. nałożył karę porządkową w wysokości [...] zł, wskazując jako jej adresata A. D. oraz jednocześnie spółkę B.. Z dowodu doręczenia postanowienia organu I instancji z [...] lipca 2025 r. wynika, że zostało ono wysłane jedną przesyłką do spółki B. i jednocześnie do A. D. na adres spółki B.. W uzasadnieniu postanowienia z [...] lipca 2025 r. organ I instancji tłumaczył, że kara porządkowa została nałożona na członka zarządu spółki B. uprawnionego do jej reprezentacji. Na potrzeby dalszych rozważań wymaga odnotowania art. 262 O.p., który stanowi, że strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego: 1) nie stawili się osobiście bez uzasadnionej przyczyny, mimo że byli do tego zobowiązani, lub 2) bezzasadnie odmówili lub nie dokonali w terminie wyznaczonym w wezwaniu złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin, przedłożenia tłumaczenia dokumentacji obcojęzycznej lub udziału w innej czynności, lub 2a) bezzasadnie odmówili okazania lub nie przedstawili w wyznaczonym terminie dokumentów, których obowiązek posiadania wynika z przepisów prawa, ksiąg podatkowych, dowodów księgowych będących podstawą zapisów w tych księgach, lub 3) bez zezwolenia tego organu opuścili miejsce przeprowadzenia czynności przed jej zakończeniem, mogą zostać ukarani karą porządkową do [...] zł (§ 1). Jeżeli stroną jest osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, organ podatkowy może ukarać karą porządkową osobę, która według przepisów dotyczących ustroju danej osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej jest jej ustawowym reprezentantem, członkiem organu uprawnionego do jej reprezentowania lub jest upoważniona do prowadzenia jej spraw. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio (§ 1a). Karę porządkową nakłada się w formie postanowienia, na które służy zażalenie (§ 5). Na kanwie przytoczonych rozwiązań prawnych Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. III FSK 4408/21 wyjaśnił, że prawidłowo odczytując art. 262 § 1 i 1a, karę porządkową można nałożyć jedynie na osobę fizyczną. Otóż art. 262 § 1 O.p. stanowi, iż karą porządkową może być ukarana m.in. strona, którą jak wiadomo może być osoba prawna. W § 1a art. 262 ustawodawca nie określił innych niż wymienione w § 1 podmiotów, lecz dookreślił kogo konkretnie może ukarać organ podatkowy karą porządkową, jeżeli stroną jest osoba prawna. Wskazał, iż może być to osoba, która według przepisów dotyczących ustroju danej osoby prawnej jest jej ustawowym reprezentantem, członkiem organu uprawnionego do jej reprezentowania lub jest upoważniona do prowadzenia jej spraw. Dla rozwiania wątpliwości zastrzegł, iż postanowienia § 1a należy stosować odnośnie do regulacji z § 1. Każda z osób wymienionych w § 1a jest osobą fizyczną. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że osoba prawna nie może działać bez udziału ludzi. Nawet jeśli przyjęto rozwiązanie, zgodnie z którym organami określonych osób prawnych są inne osoby prawne, to zawsze na końcu tego łańcucha musi znajdować się osoba fizyczna, która jest w stanie wyrażać wolę, także wtedy, gdy przypisywana jest ona jednostkom organizacyjnym. Osoba prawna musi być "zastępowana" przez "działających" w znaczeniu fizycznym ludzi, którzy działają w sferze praw i obowiązków osoby prawnej. W wypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania uprawniony jest zarząd spółki, który składa się z jednego albo większej liczby członków. Jak dalej motywował Naczelny Sąd Administracyjny, ponadto § 1a nie rozszerza kręgu podmiotów określonych w § 1, lecz krąg ten zawęża, bo poprzez określenie osób, które mogą być ukarane, gdy stroną jest osoba prawna, wyklucza możliwość ukarania osoby prawnej będącej stroną. Omawiana regulacja koreluje w szczególności z art. 159 § 1 pkt 2 O.p., który stanowi, że w wezwaniu należy wskazać imię i nazwisko osoby wzywanej. Zauważenia wymaga, że określony tym przepisem wymóg podania imienia i nazwiska osoby wzywanej musi być spełniony zarówno wtedy, gdy jest ona wzywana do osobistego stawiennictwa, jak i wówczas, gdy jest wzywana do przedłożenia dokumentów (pkt 4 i 4a). Z kolei z istoty wezwania normowanego art. 155 O.p. wynika, że odpowiedzieć na nie może osoba fizyczna - ergo ta osoba w razie niewywiązania się z obowiązku udzielenia odpowiedzi na wezwanie może być ukarana. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydaje się oczywiste, że dla skuteczności wezwania konieczne jest wystosowanie go do właściwego podmiotu. Nie mniej oczywistym powinno być, że nie można karać za brak odpowiedzi na wezwanie osoby, do której nie zostało skierowane wezwanie. Jest to logiczne, ale co ważniejsze znajduje uzasadnienie w obowiązujących, powyżej omówionych, przepisach. W sprawie kontrolowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny organ skierował wezwanie o udzielenie informacji i przedłożenie dokumentów do spółki, a mimo to skarżącego ukarał karą porządkową za brak odpowiedzi na wezwanie. Tym samym naruszył art. 262 § 1 i § 1a w związku z art. 155 i art. 159 § 1 pkt 2 O.p. (por. system elektroniczny LEX). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela powyższe stanowisko prawne. W realiach tej konkretnej sprawy oznacza ono, że dotychczas organ dowolnie pominął postępowanie organu I instancji, który uznał za stronę postanowienia z [...] lipca 2025 r. spółkę B. i jednocześnie skarżącego. Idąc za tym błędem, następnie wyekspediował wymienione postanowienie na adres siedziby spółki B.. Tymczasem, jeśli kara porządkowa miała zostać nałożona na skarżącego, o czym organ I instancji wspomniał w uzasadnieniu postanowienia z [...] lipca 2025 r., to należało je skierować do skarżącego oraz doręczyć na adres skarżącego, nie na adres siedziby spółki B.. W tej mierze trzeba zwrócić uwagę na ustawowy tryb doręczeń ustanowiony dla osoby fizycznej (w szczególności art. 144, art. 148 § 1 - § 3 O.p.). Kwestia ta została pominięta przez organ, który arbitralnie przyjął prawidłowe doręczenie postanowienia organu I instancji z [...] lipca 2025 r. bez jakiegokolwiek uzasadnienia na gruncie faktów i prawa. Przedstawione rozważania, w ocenie sądu, jednoznacznie prowadzą do wniosku, w myśl którego organ dotychczas dowolnie stwierdził, że zagadnienie doręczenia postanowienia organu I instancji z [...] lipca 2025 r. zostało stanowczo i trafnie wyjaśnione - na potrzeby określenia daty otwarcia ustawowego terminu na złożenie zażalenia. Nie ulega przy tym wątpliwości, że na obecnym etapie sąd nie kontrolował legalności postanowienia organu I instancji z [...] lipca 2025 r. Rzecz jednak w tym, że jednoznaczne, zgodne z prawem określenie strony podmiotowej było równie istotne z perspektywy nałożenia kary porządkowej, jak i oceny prawidłowości doręczenia postanowienia organu I instancji z [...] lipca 2025 r., a w konsekwencji ustalenia daty, w której rozpoczął swój bieg ustawowy termin na złożenie zażalenia. Działając w ramach instancji zażaleniowej, organ był zobowiązany do rzetelnej analizy, na ile wcześniejsze wadliwości w postępowaniu organu I instancji prowadziły do naruszenia prawa skarżącego do złożenia zażalenia. Innymi słowy, także przy stwierdzeniu uchybienia terminowi do złożenia zażalenia organ ma obowiązek zmierzać do wyeliminowania tych wcześniejszych naruszeń prawa, które bezpośrednio przekładają się na wynik sprawy - w tym przypadku na określenie dnia, w którym rozpoczął bieg ustawowy termin na złożenie zażalenia, a więc na prawo skarżącego do złożenia tego środka. Są to standardy, obowiązujące organ zgodnie z art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483), w dalszej kolejności z art.120, art. 121 § 1, art. 280 O.p. To istotne zaniechanie organu, arbitralność formułowanych stwierdzeń w sumie wykluczyły zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia. W realiach analizowanej sprawy organ miał obowiązek ocenić prawo skarżącego do złożenia zażalenia przy uwzględnieniu prawidłowej strony podmiotowej nakładania kary porządkowej. Dla stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia środka zaskarżenia w postaci zażalenia konieczna jest znajomość dwóch dat - daty doręczenia postanowienia objętego zażaleniem i daty wniesienia zażalenia na to postanowienie. Tymczasem dotychczas organ nie wykazał, żeby postanowienie organu I instancji z [...] lipca 2025 r. zostało prawidłowo doręczone ze skutkiem w postaci otwarcia ustawowego terminu na złożenie zażalenia przez skarżącego. Na zakończenie trzeba podkreślić, że doręczenie postanowienia jest czynnością proceduralną o doniosłych skutkach z perspektywy praw strony i pewności obrotu prawnego. Jednym z nich jest rozpoczęcie biegu terminu ustanowionego na złożenie zażalenia. Wobec tego analizowanego doręczenia nie można sprowadzać tylko do faktu zapoznania się z treścią rozstrzygnięcia organu I instancji, jeśli przebieg doręczenia nie odpowiadał ustawowym regułom. Dotychczas organ ten kluczowy aspekt sprawy pozostawił poza zakresem swoich rozważań. Poprzestał na postawieniu tezy, której nie wyprowadził z analizy faktów i prawa, nie omówił w motywach kontrolowanego postanowienia z nawiązaniem do konkretnego, ustawowego trybu doręczania korespondencji przez organ I instancji. W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Z powodów omówionych wyżej sąd uchylił zaskarżone postanowienie organu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2026.143 ze zm. - P.p.s.a.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego (580 zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2, § 4, art. 209 P.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1687). Obejmują one wpis od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).