III RN 27/98

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi "Kuga" Spółki z o.o. Import - Eksport (...) na postanowienie Izby Skarbowej (...) w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie z dnia 22 lipca 1997 r. SA/Sz 1744/96 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje NSA OZ w Szczecinie do ponownego rozpoznania. Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 22 lipca 1997 r., SA/Sz 1744/96 w sprawie ze skargi przedsiębiorstwa "Kuga" Sp. z o.o. Import - Eksport (...) na postanowienie Izby Skarbowej (...) dotyczące obciążenia kosztami egzekucyjnymi. Zaskarżonym wyrokiem oddalono skargę Spółki "Kuga" na to postanowienie, utrzymujące w mocy postanowienia organu I instancji obciążające Spółkę kosztami postępowania w sprawie dotyczącej zobowiązania podatkowego od towarów i usług za październik, listopad i grudzień 1994 r. W rewizji nadzwyczajnej zarzucono rażące naruszenie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w związku z art. 64 par. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./. Zdaniem wnoszącego rewizję nadzwyczajną Spółka "Kuga" nie powinna być obciążona kosztami postępowania egzekucyjnego w sytuacji, w której organ podatkowy wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, podlegającego wykonaniu mimo niedostateczności decyzji /art. 173 par. 1 Kpa/, a decyzja podatkowa została następnie uchylona i umorzono postępowanie w tej sprawie. Wyegzekwowana kwota należności podatkowej została zwrócona Spółce, jednakże organy podatkowe, jak i Naczelny Sąd Administracyjny uznały, ze na podstawie art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Spółka powinna ponieść koszty postępowania. W rewizji nadzwyczajnej zakwestionowano to stanowisko podnosząc, iż celem uregulowania art. 64 par. 2 tej ustawy było stworzenia sytuacji, w której strona nie powinna ponosić kosztów postępowania egzekucyjnego, jeżeli zobowiązanie podatkowe było bezpodstawne. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Z przepisu art. 64 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika wprost, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Jednakże art. 64 par. 2 tej ustawy stanowi, że przepisu par. 1 nie stosuje się, gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te ponosi wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenia postępowania. Wykładnia tego przepisu jest uzależniona od należytego zrozumienia pojęcia "niezgodnego z prawem wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego". Przy jego rozumieniu należy odwołać się do zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, który ma odpowiednie zastosowanie w sprawach nie uregulowanych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /art. 18 tej ustawy/. W Kodeksie postępowania administracyjnego jest zaś zasadą, że stronę obciążają te koszty postępowania, które wynikły z jej winy /art. 262 par. 1 pkt 1/. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie decyzji, która nie jest ostateczna, było zgodne z art. 173 Kpa. Według bowiem tego przepisu wniesienie odwołania od decyzji organu podatkowego nie wstrzymuje jej wykonania, jednakże organ odwoławczy wstrzyma wykonanie decyzji w przypadku uzasadnionym interesem społecznym lub ważnym interesem podatnika. Podobnie regulują tę sprawę obowiązujące od dnia 1 stycznia 1998 r. przepisy art. 224 par. 1 i par. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926/. Należy jednak mieć na uwadze, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej na podstawie nieostatecznej decyzji administracyjnej związane jest z ryzykiem jej późniejszego uchylenia. Organ egzekucyjny ma prawo wszcząć i prowadzić egzekucję na podstawie decyzji nieostatecznej, jednakże to on ponosi ryzyko następczej wadliwości tej decyzji, jeżeli podmiot zobowiązany nie ponosi winy w zakresie doprowadzenia do tych działań organu. Innymi słowy mówiąc, w postępowaniu egzekucyjnym należy odpowiednio stosować zasadę z art. 262 par. 1 Kpa, a więc nie można obciążać strony kosztami postępowania, jeżeli nie wynikły one z jej winy. Inna interpretacja omawianych przepisów oznaczałaby, iż organ administracyjny może - na koszt obywatela lub innego podmiotu prawa - wszczynać i prowadzić postępowanie egzekucyjne nie mające /jak wynika z dalszego postępowania administracyjnego/ podstawy prawnej. Nieostateczna decyzja podatkowa może być podstawą do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co w wielu przypadkach warunkuje jego skuteczność, jednakże ryzyko prawidłowości tego postępowania nie może - w demokratycznym państwie prawnym - obciążać obywatela /lub innego podmiotu, wobec którego bezpodstawnie wszczęto egzekucję/. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy (...) orzekł jak w sentencji.