I SA/Gd 1675/96

Regułą obowiązującą w procedurze administracyjnej, różną od obowiązującej w sprawach cywilnych /art. 6 Kc/, jest to, że ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie spoczywa na organie administracyjnym. Wiąże się to z istotą postępowania administracyjnego, na etapie którego organ administracyjny nie jest stroną, lecz organem władczym. Reguła ta jednak nie może obowiązywać bez ograniczenia. W sprawach z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./, w sytuacji kiedy będące przedmiotem postępowania zaległości podatkowe i pochodzące od nich odsetki biorą się z opodatkowania działalności gospodarczej, obowiązki dowodowe strony są szczególne. Ona winna bowiem wykazać, iż zapłata zaległości podważy byt działalności lub co najmniej w znacznym stopniu ją ograniczy. Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w S. z dnia 5 lutego 1996 r., odmawiającą Zdzisławowi S. - prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą "N." w S. - umorzenia odsetek od zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1992 r. Izba w ślad za organem I instancji przyjęła, iż podatnik nie wykazał przesłanek warunkujących uwzględnienie jego żądania, wymienionych w art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. W motywach swej decyzji Izba podkreślała jej uznaniowy charakter oraz to, iż uwzględnienie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek uzależnione jest od wystąpienia zdarzeń i okoliczności nadzwyczajnych, niezależnych od działań podatnika. Ten nie wykazał takich zdarzeń i okoliczności, a twierdzenie, że zapłata zaległego podatku wraz z odsetkami zagrozi egzystencji firmy nie znalazło potwierdzenia w żadnych dowodach przedstawionych przez odwołującego. Izba wyjaśniła też, iż działalność gospodarcza prowadzona jest na rachunek i ryzyko podmiotu gospodarczego. W rachunku tym winny być zatem uwzględnione zobowiązania podatkowe, które stosownie do art. 24 ustawy o zobowiązaniach podatkowych korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w stosunku do zwykłych wierzytelności biorących się z obrotu gospodarczego. W skardze do sądu administracyjnego Zdzisław S. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucając jej i poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego naruszenie art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa Skarżący nie negował prawa organów podatkowych do uznaniowego rozstrzygania w sprawie. W jego ocenie jednak zaskarżoną decyzję cechuje nie uznanie administracyjne, lecz dowolność. Zapadła ona bez wyjaśnienia sytuacji gospodarczej podatnika i wbrew motywom decyzji inicjatywa dowodowa w sprawie ciążyła na organach podatkowych, a nie na podatniku. Winna ona polegać na żądaniu od wnioskodawcy złożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień analogicznie do tego co np. czyni sąd powszechny w postępowaniu cywilnym w przypadku wniosku o zwolnienie od kosztów postępowania. Izba w odpowiedzi wniosła o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie w drodze kontroli sądowej. Kwestia uznaniowego charakteru decyzji z art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych oraz to, że przepis ten stanowi odstępstwo od zasady powszechności obowiązku podatkowego, nie są sporne między stronami. Ich zaś poglądy co do obu zagadnień odpowiadają jednolitej linii orzecznictwa zarówno organów podatkowych jak i sądu administracyjnego. Spór dotyczy jedynie postępowania wyjaśniającego, zdaniem bowiem skarżącego w sprawie zostały naruszone art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa Sąd nie podziela tego zarzutu. Regułą obowiązującą w procedurze administracyjnej, różną od obowiązującej w sprawach cywilnych /art. 6 Kc/, jest to, że ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie spoczywa na organie administracyjnym. Wiąże się to z istotą postępowania administracyjnego, na etapie którego organ administracyjny nie jest stroną, lecz organem władczym. Reguła ta jednak nie może obowiązywać bez ograniczenia. Pomijając przypadki, kiedy same przepisy prawa nakładają na stronę obowiązki dowodowe, stwierdzić należy, że w sprawach rozstrzyganych w ramach uznania administracyjnego strona winna wykazać zasadnicze przesłanki mające uzasadniać uwzględnienie zgłoszonego żądania. W sprawach z art. 31 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, w sytuacji kiedy będące przedmiotem postępowania zaległości podatkowe i pochodzące od nich odsetki biorą się z opodatkowania działalności gospodarczej, obowiązki dowodowe strony są szczególne. Ona winna bowiem wykazać, iż zapłata zaległości podważy byt działalności lub co najmniej w znacznym stopniu ją ograniczy. Skarżący wniosek o umorzenie odsetek /także o rozłożenie na raty płatności należności głównej/ argumentował tym, że ich zapłata spowoduje "upadek firmy" i "zniweczy proces naprawy odzyskiwania przez firmę zdolności płatniczych". W odwołaniu powtarzał tę argumentację dodając do niej, że upadek firmy spowoduje zwolnienie pracowników, którzy powiększą rzeszę bezrobotnych. Twierdzenia te były gołosłowne i na tle faktów zaistniałych przed wydaniem zaskarżonej decyzji /dalsza działalność gospodarcza i uzyskiwanie z niej w 1996 r. znacznych dochodów/ mogły zostać ocenione jako niewiarygodne. Jedynym dowodem uzasadniającym ewentualnie podstawy wniosku mogłaby być szczegółowa analiza działalności gospodarczej podatnika za lata 1993-1995, taka analiza sytuacji rynkowej, w jakiej działał podatnik oraz wykazanie na czym polegał proces naprawczy, jakich wymagał nakładów i jakie daje wyniki. Tego rodzaju dowody nie mogą powstać z inicjatywy organu podatkowego lecz winny być przedstawione przez podatnika najpóźniej w postępowaniu odwoławczym. Stąd mimo pewnej ogólnikowości motywacji zaskarżonej decyzji nie można przyjąć, że zapadła ona z naruszeniem art. 7 i art. 77 ust. 1 Kpa. Z tych względów orzeczono zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.