I SA/Ka 2423/96

uchyla zaskarżone postanowienie w przedmiocie obciążenia kosztami egzekucyjnymi. Drugi Urząd Skarbowy w Cz. postanowieniem z 24 września 1996 r. obciążył wierzyciela, Bank Z. SA w Ch. kosztami egzekucyjnymi, a jako podstawę prawną wskazał przepis art. 64 par. 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz par. 1 i par. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne. W uzasadnieniu postanowienia podano, że koszty egzekucyjne, którymi obciążono Bank, powstały na skutek złożonego przez niego tytułu wykonawczego i w jego następstwie dokonano zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego i zajęcia jego ruchomości. Te fakty spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych - koszty manipulacyjne w wysokości 1 należności i koszty zajęcia w wysokości 5 procent należności. Powstały one przed złożeniem przez wierzyciela wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a zatem winien je ponieść wierzyciel. W zażaleniu od przedstawionego postanowienia Bank Z. SA w Ch. wniósł o jego uchylenie. Stwierdzono, że nie jest uzasadnione stanowisko organu egzekucyjnego traktujące wniosek strony o umorzenie postępowania egzekucyjnego jako odstąpienie od egzekucji, gdyż są to dwie odrębne instytucje prawa administracyjnego. Ponadto wskazano, iż w świetle art. 64 par. 3 ustawy, koszty egzekucji mogą być ściągnięte od wierzyciela jedynie wówczas, gdy nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Zaś Urząd Skarbowy nie poczynił żadnych w tej kwestii ustaleń /nie wskazano ich w uzasadnieniu postanowienia/. Żalący zakwestionował też wysokość kosztów, tj. przyjęcie ich w wysokości 5 procent, kwoty należnych wierzytelności, z uwagi na brak jakiejkolwiek skuteczności prowadzonej egzekucji. Izba Skarbowa w Cz. postanowieniem z 21 listopada 1996 r. utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, iż jedynym organem władnym do rozstrzygania o tym, kto winien ponosić powstałe koszty jest organ egzekucyjny, a ustalenia w tej kwestii między stronami nie są dla tego organu wiążące. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Bank Z. SA I oddział w Ch. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Strona skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 par. 2 i 3 i art. 66 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w Cz. wniosła o jej oddalenie. Podtrzymując swoje wcześniejsze stwierdzenia organ odwoławczy wskazał, ii wystąpiły przesłanki określone w art. 64 par. 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 64 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./, opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Te koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Cytowany przepis nie ma zastosowania /art. 64 par. 2 powołanej ustawy/, gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te ponosi wtedy wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania. Zaś par. 3 omawianego art. 64 stanowi, iż wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa również koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Z przytoczonych wyżej przepisów, regulujących kwestię ponoszenia kosztów egzekucyjnych wynika, iż zasadą jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasadność tej regulacji nie może budzić wątpliwości, gdyż całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków /por. R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1995, str. 107/. Przedstawiona zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest jednak w pewnych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy dotyczących kosztów egzekucyjnych /art. 64 par. 2 i 3 wyżej powołany/ i także z przepisów par. 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzenia publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowywaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości /Dz.U. nr 47 poz. 281/. Z art. 64 par. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W przypadku bowiem, gdy to wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji, organ egzekucyjny powinien jego obciążyć tymi kosztami i wezwać go do ich zapłaty. Odmienna sytuacja powstaje, gdy niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji spowodował organ egzekucyjny, gdyż wtedy koszty ponosi ten organ w tym sensie, że nie wpłyną do niego dochody w postaci opłat za dokonane czynności egzekucyjne, czy też nie będzie on mógł ściągnąć od zobowiązanego i wierzyciela wydatków poniesionych w związku z postępowaniem egzekucyjnym. W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie miała jednak miejsca. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziała inny przypadek, w którym wydatki i koszty postępowania egzekucyjnego będzie ponosił wierzyciel /art. 64 par. 3 ustawy/. W szczególności wierzyciela obciążają te wydatki, które związane są z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa także niekiedy całe koszty postępowania egzekucyjnego /a nie tylko wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu/, a z sytuacją taką mamy do czynienia wówczas, gdy koszty postępowania egzekucyjnego nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego. Wskazuje się w literaturze, że przepis art. 64 par. 3 zdanie drugie ustawy dotyczy takiej sytuacji. kiedy postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało prawidłowo, lecz w czasie jego trwania doszło do takiego zubożenia zobowiązanego, że nie jest on w stanie ponieść nawet kosztów egzekucyjnych /tak W. Kubiak, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Przepisy i objaśnienia, Warszawa 1973, str. 130-131/. Innych sytuacji obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi omawiany przepis nie przewiduje. Zatem koniecznym warunkiem do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest wykazanie w sposób jednoznaczny i przekonujący, że nie mogą być one z określonych przyczyn ściągnięte od zobowiązanego. Nie jest tutaj wystarczające uprawdopodobnienie, że taka sytuacja może mieć jedynie miejsce. W rozpatrywanej sprawie organy egzekucyjne obowiązkowi powyższemu nie sprostały. Organ pierwszej instancji obciążając wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego nie wskazał żadnych okoliczności, z których wynikałoby, że koszty te nie mogą być wyegzekwowane od zobowiązanego. Również powołany w uzasadnieniu orzeczenia organu odwoławczego fakt, iż wobec dłużnika toczy się postępowanie egzekucyjne co do kwoty 285 tys. zł i nie może być ono efektywnie prowadzone, nie przesądza jeszcze w sposób jednoznaczny, że od wierzyciela nie mogą być wyegzekwowane omawiane koszty w całości lub w części. Dlatego też dla merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy niezbędne jest ustalenie okoliczności dotyczących całokształtu sytuacji majątkowej zobowiązanego i w oparciu o te poczynione ustalenia możliwe będzie dopiero wskazanie, czy to zobowiązany, czy też wierzyciel winien ponieść koszty postępowania egzekucyjnego zgodnie z treścią art. 64 par. 1 lub 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z przedstawionych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, opierając swoje orzeczenie na przepisie art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, uchylił zaskarżone postanowienie. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania znajduje uzasadnienie w treści art. 55 cytowanej ustawy o NSA.