I SA/Wr 721/97

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Romana K. i Jarosława M. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 24 marca 1997 r. (...) w przedmiocie wymiaru należności celnych od samochodu osobowego - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję dyrektora Urzędu Celnego w L. z 16 października 1996 r. (...); (...). Zaskarżona decyzja utrzymała w -mocy decyzję dyrektora Urzędu Celnego w L., wydaną 16 października 1996 r. (...) z powołaniem się /m.in./ na przepisy art. 151 par. 1 pkt 2 w związku z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa oraz art. 23 ust. 1, :art. 26 ust. 1 i art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, a także par. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 72 poz. 357/, jak również par. 19 pkt 1 lit. "a i b" rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 22 sierpnia 1990 r. w sprawie dozoru i kontroli celnej oraz poboru opłat /t.j. Dz.U. 1995 nr 30 poz. 155 ze zm./. Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało z urzędu ponownie, na skutek wydania 14 sierpnia 1996 r. przez organ I instancji - z przyczyny, o której mowa w pkt 5 art. 145 par. 1 Kpa - postanowienia o wznowieniu postępowania (...) zakończonego decyzjami ostatecznymi zawartymi w dowodach odpraw celnych przywozowych (...) z 12 grudnia 1995 r. Na podstawie decyzji zawartych w przedstawionych dowodach odpraw celnych dopuszczono do obrotu na terenie kraju, po wymiarze cła sprowadzone z zagranicy przez Romana K. silnik wraz ze skrzynią biegów do samochodu volkswagen oraz sprowadzone z zagranicy przez Jarosława M. nadwozie samochodu osobowego volkswagen passat. Umową darowizny z 22 grudnia 1995 r. R. K. i A. K. przenieśli na Jarosława M. stanowiący ich wspólną własność małżeńską silnik wysokoprężny, wraz ze skrzynią biegów, Umowa darowizny potwierdzona została w urzędzie skarbowym, który z datą 27 grudnia 1995 r. umieścił na umowie adnotację o wymiarze podatku od spadków i darowizn. Pismem z lipca 1996 r. Sekretarz Z. powiadomił organ I instancji o zarejestrowaniu 28 grudnia 1995 r., jako składak, samochodu osobowego o cechach odpowiadających częściom samochodowym sprowadzonym z zagranicy przez Romana K. i Jarosława M. - na nazwisko Jarosława M. Fakt zarejestrowania składaka uznany został przez organ celny za potwierdzenie wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi, który wydał decyzje. W tym stanie rzeczy uznano. że zachodzi przesłanka upoważniająca do uchylenia owych dotychczasowych decyzji zawartych we wskazanych dowodach odpraw celnych i wydania nowej decyzji orzekającej o istocie sprawy. Dopuszczając do obrotu; sprowadzony z zagranicy towar, jako samochód osobowy w stanie rozmontowanym lub niezmontowanym, wymierzono stosowne należności celne, kierując się Ogólnymi Regułami Interpretacji Nomenklatury Scalonej, zamieszczonej w taryfie celnej wraz z uwagami do poszczególnych jej działów i sekcji z uwzględnieniem faktu naruszenia art. 40 prawa celnego przez niedopełnienie obowiązku prawidłowego zgłoszenia i przedstawienia sprowadzanego towaru. Decyzja skierowana została do Romana K. i Jarosława M. W odwołaniu i potem skardze sądowej, pisanych oddzielnie przez wymienionych, strony przeczyły ustaleniom organów celnych i pod zarzutami obrazy przez organy celne przepisów prawa materialnego, tj. art. 23 ust. 1 prawa celnego domagały się utrzymania w mocy decyzji pierwotnych. W wywodach odwołania strony koncentrowały się na kwestii "stanu towaru", przedstawianego w dniu odpraw celnych we własnym imieniu i na własny rachunek przez każdą ze stron oddzielnie. Podnoszono też, że reguła interpretacyjna powołana przez organy celne zastosowana została błędnie do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Strony zwracały oprócz tego uwagę na skierowanie decyzji do dwóch podmiotów, chociaż jeden z nich jest posiadaczem pojazdu samochodowego. W skargach sądowych podnoszono ponadto zarzut naruszenia art. 80 i art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa i ogólnie naruszenie zaufania obywateli do państwa. W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi Romana K. i Jarosława M. - Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do następujących wniosków i stwierdzeń: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja utrzymana przez nią w mocy narusza unormowania prawa w stopniu nakazującym zastosowanie dyspozycji art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./. Przepis art. 16 par. 1 Kpa ustanawia ogólną zasadę trwałości w obrocie prawnym decyzji, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji. Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych i może uchodzić "(...) za jedno z kardynalnych założeń całego systemu ogólnego postępowania administracyjnego (...) /według Dawidowicza - Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu Warszawa 1962 str. 123, za B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz str. 87/. Decyzja taka może więc być wzruszona jedynie w drodze nadzwyczajnych środków prawnych, wyczerpująco przewidzianych w Kpa. Jednym z takich środków jest procesowa instytucja wznowienia postępowania stwarzająca możliwość prawną ingerencji w trwałość decyzji ostatecznej. Wszakże o wznowieniu postępowania otwiera drogę przede wszystkim do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia, a dopiero potem ewentualnie co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Przedmiot zatem postępowania w sprawie wznowienia postępowania wyznacza art. 149 par. 2 Kpa, według którego jest nim, ustalenie, czy postępowanie, w którym zapadła decyzja ostateczna, było dotknięte jedną z wadliwości wyliczonych /według stanu prawnego w 1996 r./ wyczerpująco w art. 145 par. 1 Kpa oraz - w razie pozytywnego wyniku tych czynności - przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu- rozpoznania i rozstrzygnięcia istoty sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem decyzji ostatecznej. Połączenie rozpoznania w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania dwóch odrębnych przedmiotów: przedmiotu wystąpienia podstaw wznowienia postępowania i przedmiotu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją ostateczną wynika z istoty instytucji wznowienia postępowania, lecz jednocześnie takie połączenie w jednym /podkr. NSA/ postępowaniu rozstrzygnięcia weryfikacyjnego z rozstrzygnięciem podejmowanym w toku instancji jest rozwiązaniem prawnym wyjątkowym, naruszającym regułę procesu administracyjnego, głosząca, iż nie należy czynić przedmiotem jednego rozstrzygnięcia decyzji/ dwóch spraw, opartych na różnych podstawach prawnych. Skoro zatem w instytucji wznowienia postępowania zawarta jest tak szczególna konstrukcja, przy jej stosowaniu wymagana jest wyjątkowa rozwaga i ścisłe rozgraniczenie owych spraw, z których merytoryczny byt drugiej kwestii uzależniony jest od wyniku rozstrzygnięcia pierwszej kwestii mającej charakter formalny. W rezultacie więc akta sprawy oraz treść, a zwłaszcza jej uzasadnienie muszą wykazywać odrębność tych dwóch postępowań pod względem dowodowym i aksjologicznym. Organ prowadzący wznowione postępowanie jest zobowiązany wykazać osobno w każdej z tych spraw, na jakich środkach dowodowych się oparł, którym odmówił wiarygodności, nie pomijając w świetle art. 77 par. 1 i 80 Kpa żadnego z istniejących dowodów, a następnie zobowiązany jest wyczerpująco rozważyć i ocenić odrębnie zebrany dla każdej z nich materiał dowodowy. Materiały zawarte w aktach niniejszej sprawy i treść zaskarżonych decyzji nie odpowiadają przytoczonym- wymogom. Brak jest zwłaszcza pogłębionych rozważań zdolnych wykazać zaistnienie okoliczności przewidzianych w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa. Naruszona też została zasada swobodnej oceny dowodów /art. 80 Kpa/. Weryfikacja decyzji ostatecznej możliwa jest w tym trybie tylko wówczas, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki: - ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody muszą być istotne dla sprawy, a więc mogące mieć wpływ na jej wynik; - muszą być nowe, a więc nieznane organowi wydającemu decyzję oraz - musiały istnieć w dniu wydania tej decyzji, a nie powstać po jej wydaniu. W badanym przypadku organy celne - po uzyskaniu wiadomości o zarejestrowaniu 28 grudnia 1995 r., przez J. M. na siebie jako właściciela, samochodu osobowego składającego się z części sprowadzonych z zagranicy 12 grudnia 1995 r., przez Romana K. i Jarosława M. uznały fakty te za dowód wystąpienia przytoczonych wyżej przesłanek. W ocenie organów, w takiej sytuacji znajduje zastosowanie Reguła 2a ORINS, według której wszelkie informacje o wyrobie zawarte w treści odpowiedniej pozycji taryfy celnej dotyczą także wyrobu niekompletnego lub niegotowego, po warunkiem, że posiada on zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego. Informacje te dotyczą także wyrobu kompletnego lub gotowego, znajdującego się w stanie niezmontowanym lub rozmontowanym. Przytoczone stanowisko mija się z obowiązkiem organu dążenia do ustalenia prawdy materialnej /art. 7 - Kpa/ oraz nie spełnia wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie /art. 77 par. l Kpa/ dotyczącej przyczyn wznowienia postępowania. Przede wszystkim owe fakty, którym organy celne przypisały taką wagę, budzą wątpliwości co do tego, czy są one istotne dla dokonanego przez dwa podmioty obrotu towarowego z zagranicą. Ponadto, biorąc za oczywistość, iż były to okoliczności nowe w sprawie, należy też uwzględniać, że organy celne nie były w stanie wykazać, iż obie z nich łącznie istniały w dniu wydania decyzji zawartych w powołanych na wstępie dowodach odpraw celnych; Z materiałów zebranych w aktach sprawy wynika tylko niewątpliwie to, że ów fakt /1/ stanowiący bezsporny dowód na. możliwość złożenia z części sprowadzonych z zagranicy pojazdu samochodowego /zarejestrowania/ nastąpił po dniu dokonania ich odprawy celnej. Dowód ten mógłby pośrednio wskazywać na. sprowadzenie 12 grudnia 1995 r. samochodu, a nie jego części, gdyby nie fakt dokonania obrotu towarowego z zagranicą przez dwie osoby oraz dokonanie przez nie w rezultacie obrotu towarowego określoną partią sprowadzonych części w kraju. Drugi z faktów /2/ nie może być uznany za istotny w sprawie skoro organ celny nie kwestionuje, iż w dniu odprawy celnej każdy z podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą był właścicielem sprowadzanych przez siebie części samochodowych. W tym kontekście fakt, że części te posłużyły do zmontowania pojazdu ma, być może pewną wymowę o charakterze technicznym, lecz z punktu widzenia prawnego poz. bawiony jest doniosłości, gdyż brak jest przeszkód do sprowadzania części samochodowych i brak było wówczas przeszkód do składania w kraju samochodu z części. W świetle prawa celnego - podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą jest /m.in./ osoba dokonująca obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu. Zdaniem Sądu - zgodnie z przepisem art. 2 pkt 6 prawa celnego dopuszczalne jest uznanie dokonanego przez dwie lub więcej osób fizycznych obrotu towarowego z zagranicą jako obrotu towarowego dokonanego przez jeden zbiorowy podmiot tego obrotu, jeżeli następuje on wspólny rachunek i we wspólnym imieniu lub jeżeli strony godzą się na taką odprawę celną. Poza sporem pozostaje zaś, że w niniejszym przypadku organy celne miały do czynienia 12 grudnia 1995 r. podczas odprawy celnej z dwoma podmiotami prawa celnego, z których każdy na własny rachunek i we własnym imieniu dokonywał obrotu towarowego z zagranicą towarami pozostającymi w jego wyłącznej dyspozycji. W rezultacie więc osoby te, każda odrębnie, uzyskały decyzje o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym. Jedna z nich korzystając z decyzji ostatecznej zawierającej takie orzeczenie, zbyła w obrocie krajowym, pod tytułem danym, drugiej z nich, sprowadzone przez siebie części samochodowe. Fakt owej darowizny niewątpliwie zatem nie istniały w dniu dokonywania obrotu towarowego domniemanym samochodem osobowym, lecz nastąpił później. Nie można go więc zaliczyć ex tunc do okoliczności, o których mowa w pkt 5 art. 145 par. 1 Kpa. Wyklucza to przyjęcie, izby któryś z podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą częściami samochodowymi w istocie sprowadzał z zagranicy samochód osobowy, choćby w stanie niezmontowanym lub rozmontowanym. W tej sytuacji wobec żadnej z osób dokonujących obrotu towarowego z zagranicą w niniejszej sprawi nie można było zastosować zasadnie Reguły 2a ORINS, gdyż żadna z nich osobno co nie może być sporne - nie sprowadzała, jako podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą samochodu osobowego w stanie rozmontowanym lub niezmontowanym. Żadnej zatem z tych osób nie można przypisać sprowadzenia wyrobu kompletnego lub gotowego, ani mającego zasadniczy charakter wyrobu gotowego lub kompletnego, bowiem części samochodowe żądnej z nich nie były wystarczające do montażu samochodu dla każdego z tych podmiotów. Na tle tych rozważań nasuwa się konkluzja natury ogólniejszej. Otóż - Reguła 2a ORINS nie może być stosowana łącznie wobec dwóch lub więcej podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą, odrębnie na własny rachunek i we- własnym imieniu, towarem stanowiącym jedynie element całości, choćby części, którymi dysponuje każdy z tych podmiotów miały razem charakter komplementarny pozwalający pod względem technicznym zmontować cały wyrób, bowiem część całości z istoty swej, z osobna nie odpowiada cechom tej reguły. Ogólne Reguły Interpretacji Nomenklatury Scalonej nie mogą zatem stanowić podstawy prawnej, a przepisy prawa celnego nie przewidują kompetencji organu celnego do kojarzenia, według swej woli, podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu w zespoły, stosownie do rodzaju części mających stanowić wyrób kompletny lub gotowy - w celu uznania ich za jeden zbiorowy podmiot dokonujący tego obrotu na rachunek wspólny i we wspólnym imieniu. Przedstawione wątpliwości pozwalają na sformułowanie wniosku, że organom celnym nie udało się wykazać przy pomocy zebranych materiałów /art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa/ w uzasadnieniu decyzji /art. 107 par. 3 Kpa/, aby zachodziła. podstawa do wznowienia postępowania w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi zawartymi w dowodach odpraw celnych wymienionych na wstępie nie wykazały zwłaszcza, że ujawnione okoliczności są istotne dla sprawy, a powstały na ich tle nowy domniemany stan faktyczny istniał w dniu wydawania decyzji dotychczasowych. Hipotetyczna sytuacja skonstruowana przez organy celne na podstawie faktów zaistniałych po dokonaniu odprawy celnej przyjęta została też z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów /art. 80 Kpa/, ponieważ pomijała fakt dokonania krajowego obrotu towarowego umożliwiającego skoncentrowanie części samochodowych w jednym ręku w celu złożenia pojazdu dopiero po odprawie celnej. W konsekwencji organy celne nie wskazując materialnych i formalnych podstaw prawnych takiego rozstrzygnięcia - skierowały nową decyzję w sprawie sprowadzenia z zagranicy samochodu osobowego do obydwu podmiotów sprowadzających wówczas części samochodowe. Organy przyjęły zatem zgodnie ze stanem rzeczywistym, że w sprawie występowały dwa odrębne podmioty dokonujące obrotu towarowego z zagranicą, lecz zarazem - uznały niezgodnie ze stanem rzeczywistym, że każdy z nich sprowadzał z zagranicy ten sam przedmiot. W związku z tym dla każdego z nich przedmiot ten został w całości oclony co oznaczało zobowiązanie do uiszczenia należności celnych za wyrób kompletny przez każdy podmiot sprowadzający bezspornie tylko część tego wyrobu. Wszystkie wymienione uchybienia - a więc bezpodstawne pominięcie unormowań art. 2 pkt 6 prawa celnego, mające swe źródło w naruszeniu art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa - zaważyły na wyniku sprawy, gdyż w ich rezultacie organy mylnie uznały, na podstawie niepełnego materiału dowodowego, rozważonego niewyczerpująco, istnienie przyczyn uzasadniających wznowienie postępowania i w tych okolicznościach umotywowały decyzję, sprzecznie z wymogami art. 107 par. 3 Kpa. Spowodowało to wydanie orzeczenia z obrazą art. 149 par. 2 i w związku z tym niedopuszczalnego naruszenia dyspozycji art. 151 par. 1 Kpa. Wadliwa ocena podstaw wznowienia postępowania zwalniała Sąd z obowiązku badania legalności rozstrzygnięcia merytorycznego. Dotąd powiedziane prowadziło do konkluzji, że zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja jak decyzja ją poprzedzająca podlega uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o NSA. Orzekając w ten sposób zasądzono koszty po myśli art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.