I SA/Łd 1549/97

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Grażyny S. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 listopada 1997 r. w przedmiocie wymiaru cła i na podstawie (...) uchylił zaskarżoną decyzję, a także (...) - zasądził (...) tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej. Na podstawie decyzji dyrektora Urzędu Celnego w Ł., zawartej w Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD z dnia 7 lipca 1997 r., dopuszczono do obrotu na polskim obszarze celnym dzianinę elastyczna. Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. na podstawie art. 30b ustawy z dnia 28 grudnia 1994 r. - Prawo celne w oparciu o dane zawarte w Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD z dnia 12 czerwca 1997 r. zakwestionował deklarowana wartość tkaniny. W odwołaniu od powyższej decyzji Grażyna S. podniosła, że uzasadnienie decyzji z naruszeniem art. 107 par. 1 Kpa nie zawiera wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej i że wartość celna została podwyższona w sposób dowolny. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z 26 listopada 1997 r. nie uwzględnił odwołania. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że w świetle art. 26 ust. 1 Prawa celnego, wartością celną towaru jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towar sprzedany w celu przywozu na polski obszar celny. Stosownie do art. 26 ust. 6 Prawa celnego wartość transakcyjna nie może być przyjęta za wartość celna towaru w przypadku, gdy organ celny z uzasadnionych przyczyn zakwestionuje wiarygodność informacji i dokumentów służących do określenia wartości celnej. Dyrektor Urzędu Celnego zakwestionował materialna wiarygodność przedłożonej przez stronę faktury, w zakresie uwidocznionej na niej ceny transakcyjnej. W przypadku zakwestionowania wiarygodności dokumentów /art. 26 ust. 6 Prawa celnego/ zgodnie z art. 28 i art. 29 Prawa celnego za wartość celna przyjmuje się wartość transakcyjna identycznego lub podobnego towaru wprowadzonego na polski obszar celny, sprzedanego w tym samym lub zbliżonym czasie co towar, dla którego ustalona jest wartość celna. Jeśli natomiast organ celny nie dysponuje stosownym materiałem porównawczym dotyczącym towarów identycznych lub podobnych, wartość celna ustalana jest z wykorzystaniem jednej z metod opisanych w art. 30-30a Prawa celnego. Jeżeli wartość celna towarów nie może być ustalona na podstawie opisanych wyżej metod, organ celny określa ją na podstawie art. 30b Prawa celnego, w możliwie największym stopniu posługując się jedna ze wspomnianych wyżej metod, która w najbardziej wiarygodny sposób pozwoli ustalić wartość celna przywożonych towarów. Wartość celna ustalono metoda "ostatniej szansy", określona w art. 30b Prawa celnego, z uwagi na fakt, że posiadany materiał poglądowy nie umożliwiał określenia rzeczywistej wartości celnej przedmiotowego towaru na podstawie metod określonych w art. 28-30a Prawa celnego. Jako podstawa do ustalenia nowej wartości celnej posłużono się materiałem zawartym w Jednolitym Dokumencie Administracyjnym SAD z dnia 12 czerwca 1997 r., tj. faktura z 12 czerwca 1997 r., wystawiona przez tego samego eksportera. W sprawie nie zastosowano art. 28-29 Prawa celnego z uwagi na różnice gatunkowe towarów, które jednak nie wykluczają wykorzystania dla ustalenia nowej wartości celnej art. 30b umożliwiającego przyjęcie posiadanych przez Urząd Celny danych ze stosowna tolerancją. Wartość celna towaru jest bowiem niezależna od tego, czy importer otrzymał "za darmo" towar wprowadzony na polski obszar celny, czy też kupił go po wyjątkowo "okazyjnej" z różnych względów cenie. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Grażynę S., właścicielkę firmy "J" w Ł., podtrzymano zarzuty zawarte w odwołaniu akcentując, że nie przeprowadzono żadnego postępowania, które uzasadniałoby podważenie wiarygodności przedstawionej przez stronę faktury. W odpowiedzi na skargę prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawarta w zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest uzasadniona. Po pierwsze, trafny jest zarzut naruszenia art. 107 par. 3 Kpa i art. 30b Prawa celnego, albowiem brak jest w uzasadnieniu decyzji ustaleń, które uzasadniałyby konkluzję, że wartość celna nie może zostać ustalona na podstawie art. 26, art. 28, art. 29, art. 30 i art. 30a Prawa celnego. Ustalenie w tym zakresie ogranicza się do ogólnikowego stwierdzenia zawartego w decyzji wydanej w II instancji, a mianowicie, że "posiadany materiał poglądowy nie umożliwiał określenia rzeczywistej wartości celnej". Uwzględnienie metody ustalania wartości celnej opisanej w art. 30 b, zwanej metodą ostatniej szansy, następuje dopiero wówczas, gdy nie jest możliwe zastosowanie jednej z innych metod ustalania wartości celnej, które wymienia art. 30b, ustawy Prawo celne. Stosownie do art. 27 ust. 1 Prawa celnego kolejność metod ustalania wartości celnej wskazanych w art. 26, art. 28, art. 29, art. 30 i art. 30a Prawa celnego nie jest dowolna. Organy celne winny zatem rozważyć kolejno nie tylko prawidłowość przyjęcia wartości celnej na podstawie wartości transakcyjnej sprowadzonego towaru, ale także możliwość jej ustalenia w oparciu o pozostałe metody wskazane w Prawie celnym, a mianowicie przez ustalenie wartości transakcyjnej identycznych lub podobnych towarów lub na podstawie ceny jednostkowej towarów przywożonych bądź identycznych lub podobnych sprzedanych na polskim obszarze celnym w największych zbiorczych ilościach i stanie, w jakim są towary, dla których ustalana jest wartość celna, a w końcu także w oparciu o wartość kalkulowana, a zatem na sumie określonych w ustawie składników, takich jak przykładowo koszt materiałów i produkcji. Po drugie, w art. 30b ust. 1 Prawa celnego stwierdza się, że wartość celna powinna zostać ustalona na podstawie danych dostępnych na polskim obszarze celnym z zastosowaniem odpowiednich środków zgodnych z zasadami i ogólnymi przepisami: artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r., Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu z 1994 r. i przepisów rozdziału Prawa celnego dotyczącego wartości celnej towarów. Jednocześnie w art. 30b ust. 2 przewidziano szereg wyłączeń i ograniczeń w wykorzystaniu danych dostępnych na polskim obszarze celnym stosownie do ust. 1 powołanego przepisu. Polska ratyfikowała 30 maja 1995 r., z mocą od 1 lipca 1 995 r., Porozumienie ustanawiające Światowa Organizację Handlu sporządzone w Marakeszu 15 kwietnia 1994 r. wraz z Porozumieniem w sprawie stosowania art. VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu 1994 r., którego tekst stanowił załącznik do ratyfikowanego Porozumienia /Dz.U. nr 98 poz. 483, 484/. Art. 7 Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu stanowi, że wartość celna może być ustalana w inny rozsądny sposób zgodny z zasadami i ogólnymi postanowieniami Porozumienia i Artykułu VII GATT 1994 i na podstawie danych dostępnych w kraju importu. W uwagach interpretacyjnych stwierdzono, że wartość celna ustalona powyższa metoda powinna być w możliwie największym stopniu oparta na uprzednio ustalonych wartościach celnych. W ramach tej metody wcześniejsze metody ustalania wartości celnej powinny być stosowane z "rozsądną elastycznością". Metoda ustalania wartości celnej, o której mowa w art. 30b ustawy z dnia 28 grudnia 1994 r. - Prawo celne, która w obecnie obowiązujących przepisach Kodeksu celnego unormowana została w art. 29 /ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny/, może polegać na wykorzystaniu którejkolwiek z metod ustalania wartości celnej przewidzianej w Prawie celnym z jednoczesną rezygnacja z niektórych wymogów określonych w ustawie dla tej metody, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy. Nie może ona stanowić podstawy ustalenia wartości celnej towaru, gdy organy celne nie rozważyły możliwości zastosowania pozostałych metod ustalania wartości celnej. Powyższy wniosek, niezależnie od powołanych Uwag do Porozumienia i artykułu VII Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu i Porozumienia w sprawie stosowania artykułu VII, wynika także z art. 30b ust. 1 pkt 3 Prawa celnego, w którym stwierdza się, że wartość celna jest ustalana na podstawie przepisów rozdziału Prawa celnego dotyczącego wartości celnej. Rozdział 3 Prawa celnego w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 28 czerwca 1995 r. o zmianie ustawy Prawo celne /Dz.U. nr 85 poz. 427/ przewiduje ściśle określone metody ustalania wartości celnej towaru. Rezygnacja z niektórych wymogów właściwych danej metodzie jest możliwa, gdy zważywszy na całokształt okoliczności sprawy dotyczy tylko niektórych z jej warunków. Jedynie przykładowo należy wskazać, że wymóg wytworzenia towaru podobnego w tym samym kraju można uznać za nieistotny przy wykorzystaniu metody "ostatniej szansy", gdy towar został wytworzony w innym kraju, ale o podobnym poziomie rozwoju gospodarczego, w którym relacje cenowe są zbliżone lub prawie identyczne. W szczególności może to dotyczyć krajów o gospodarkach w dużym stopniu zintegrowanych z uwagi na łączące je więzi gospodarcze w ramach jednej wspólnoty lub unii. Rezygnacja z pewnych wymogów w ramach "rosnącej elastyczności" wymaga w każdym wypadku indywidualnego i wnikliwego rozważenia i nie może jej cechować arbitralność, gdyż prowadziłoby to do naruszenia art. 30b ust. 2 pkt 7 Prawa celnego. W rozpoznawanej sprawie bez bliższego uzasadnienia wykorzystano do ustalenia wartości celnej ceny tkaniny, wprawdzie sprzedanej przez tego samego eksportera, ale różnej jakości. Wykorzystanie cen tkanin różnej jakości bez zbadania w jakim stopniu jakość może wpłynąć na cenę ma charakter arbitralny. Metoda "ostatniej szansy" nie ogranicza się do dowolnej rezygnacji z niektórych ustawowych przesłanek sposobów ustalania wartości celnej wskazanych w Prawie celnym. Organ celny w każdym wypadku winien rozważyć możliwe skutki odstąpienia od ustawowej przesłanki zastosowania danej metody dla ustalanej wartości celnej towaru. Jakość tkaniny może w różnym stopniu wpływać na różnicę w cenie towarów podobnych i powodować od niewielkich do istotnych różnic cen. Po trzecie, należy także podkreślić, że przy ustaleniu wartości celnej w oparciu o metodę "ostatniej szansy" nabiera szczególnego znaczenia zapewnienie stronie aktywnego udziału w postępowaniu. Strona postępowania może bowiem dysponować informacjami umożliwiającymi ustalenie wartości celnej na podstawie innej metody, zwłaszcza gdy importerem jest podmiot prowadzący działalność gospodarcza, który z reguły dysponuje wiedza i doświadczeniem handlowym w odniesieniu do towarów, które stanowią przedmiot importu. Z akt sprawy nie wynika, by organ celny I lub II instancji wzywał stronę przed podjęciem decyzji do złożenia wyjaśnień. Organ I instancji ograniczył się wyłącznie do ogólnikowego stwierdzenia, że zakwestionowano wartość celna towaru i wskazał podstawę prawna ustalenia nowej wartości. W toku postępowania odwoławczego nie przeprowadzono także żadnego dodatkowego postępowania. Z tych względów należało na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i 3 i art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzec jak w sentencji.