II SA/Łd 804/96

Naczelny Sąd Administracyjny uznał z przyczyn formalnych zasadność skargi Edmunda K. na decyzję Wojewody K. z dnia 12 kwietnia 1996 r. (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w zakresie rozgraniczenia nieruchomości i na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Wojewody K. na rzecz skarżącego dziesięć złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Decyzją z dnia 26 lutego 1996 r. (...), wydaną na podstawie art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz.U. nr 30 poz. 163/, Kierownik Urzędu Rejonowego w K. umorzył postępowanie rozgraniczeniowe nieruchomości położonej we wsi D., gmina Ż., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 70, stanowiącej własność Stanisława i Zofii M. z nieruchomościami należącymi do Zygmunta K. /działka nr 63/, Eugeniusza i Zofii M. /działka nr 69/, Stefana K. /działka nr 71/ i Zarządu Dróg Publicznych w K. /działka nr 111/. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż w dniu 19 grudnia 1995 r. geodeta uprawniony Jerzy K. dokonał ponownie czynności ustalenia granic. Przeprowadzone czynności nie przyniosły pozytywnego rezultatu, gdyż strony nie zawarły ugody i nie wyraziły zgody na przebieg granicy. Od powyższej decyzji wniósł odwołanie Edmund K. zarzucając, iż umorzenie postępowania nie przywraca naruszonego stanu posiadania. Odwołujący się podał, iż właściciel działki nr 70 Stanisław M. przy stawianiu ogrodzenia betonowego przesunął dwa słupki graniczne, a tym samym naruszył jego własność. Edmund K. wniósł o przywrócenie poprzedniego stanu posiadania. Wojewoda K. decyzją z dnia 12 kwietnia 1996 r. (...) na podstawie art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz.U. nr 30 poz. 163/ i art. 138 par. 1 Kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, iż odwołanie Edmunda K. nie jest zasadne, gdyż Kierownik Urzędu Rejonowego w K., wydając decyzję z dnia 26 lutego 1996 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w celu przekazania sprawy do rozpatrzenia sądowi, działał zgodnie z. art. 34 ust. 1 i 2 powołanej wyżej ustawy. Przepis ten stanowi, że jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość, dokumentacji przekazuje właściwemu terenowemu organowi administracji państwowej stopnia podstawowego, który to organ umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Edmund K. zarzucił, iż decyzja organu II instancji jest myląca, ponieważ organ odwoławczy przytoczył przepis o tymczasowym utrwaleniu przez geodetę punktów granicznych według ostatniego stanu spokojnego posiadania, podczas gdy obecna granica została ustalona przez Stanisława M. w sposób naruszający prawo. Obecna granica nie oddaje więc stanu ostatniego spokojnego posiadania a jedynie bezprawie dokonane przez sąsiada. Skarżący wniósł o ponowne ustalenie granic w sposób przywracający poprzedni stan jego posiadania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej odrzucenie wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podał, iż Kierownik Urzędu Rejonowego w K. pismem z dnia 18 czerwca 1996 r. przekazał sprawę wraz z aktami do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w K. Pismem procesowym z dnia 30 stycznia 1998 r. Wojewoda K. poinformował, iż Sąd Rejonowy w K. wyznaczył termin oględzin nieruchomości na dzień 19 lutego 1998 r. (...). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz.U. nr 17 poz. 163 ze zm./ - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1 geodeta utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu terenowemu organowi administracji państwowej stopnia podstawowego. Organ ten, to jest kierownik urzędu rejonowego, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi /art. 34 ust. 2 ustawy/. Sąd rozpatruje sprawy o rozgraniczenie nieruchomości w trybie postępowania nieprocesowego /art. 34 ust. 3/. Zgodnie z art. 153 Kc rozgraniczenie nieruchomości następuje w każdym wypadku, gdy granice gruntów stały się sporne. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że ustalenie granic /przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego/ należy - w razie sporu - do sądu. Za takim stanowiskiem przemawia ogólna zasada, że rozpoznanie spraw cywilnych (...) należy do sądów, chyba że zostały one przekazane innym organom. Przepis art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz.U. nr 17 poz. 163 ze zm./ wyraźnie i jednoznacznie stanowi, iż organ administracji państwowej, w okolicznościach określonych w ust. 1 tego artykułu, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądom. Rozwiązanie prawne przewidziane w art. 34 ust. 2 w związku z ust. 1 cytowanej ustawy jest, podobnie jak unormowanie zawarte w art. 33 ust. 3 Prawa geodezyjnego i kartograficznego, regulacją szczególną. Przekazanie sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi /art. 34 ust. 2 ustawy/, jak również zgłoszenie żądania przekazania sprawy sądowi /art. 33 ust. 3/, kończy postępowanie administracyjne, a sprawa o rozgraniczenie nieruchomości niejako "wchodzi" w dalszy etap postępowania rozgraniczeniowego - etap postępowania sądowego. Tak więc gdy jest spór co do ustalenia granicy nieruchomości i zachodzą okoliczności wskazane w art. 34 ust. 1 ustawy, organ administracji państwowej przekazuje z urzędu sprawę sądowi powszechnemu. Przepis art. 34 ust. 2 powołanej wyżej ustawy jako lex specialis w stosunku do zasad ogólnych zawartych w art. 127 Kpa, wyłącza możliwość zaskarżenia takiej decyzji odwołaniem w toku postępowania administracyjnego. Przepis ten jednak otwiera, co jest dla strony korzystniejsze, drogę postępowania sądowego. Wyjątek od zasady, że od każdej decyzji wydanej w pierwszej instancji przysługuje odwołanie, podyktowany jest charakterem cywilnoprawnym roszczenia o rozgraniczenie nieruchomości. Spory graniczne są typowymi sprawami cywilnymi. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz.U. nr 17 poz. 163 ze zm./, dopuszczając możliwość rozgraniczenia nieruchomości decyzją administracyjną /art. 33 ust. 1/ bądź na mocy ugody zawartej przed geodetą /posiadającej moc ugody sądowej - art. 31 ust. 4/, określa równocześnie środek prawny służący stronie niezadowolonej z przebiegu granicy ustalonej decyzją administracyjną /art. 33 ust. 3/ oraz środek prawny znajdujący zastosowanie w razie braku podstaw do wydania takiej decyzji lub w wypadku niezawarcia między stronami ugody /art. 34 ust. 2/. Tym środkiem prawnym jest przekazanie sprawy do rozpatrzenia sądowi powszechnemu, przy czym w pierwszym z przypadków wyżej wskazanych przekazanie sprawy następuje na żądanie strony, a w drugim wypadku - z urzędu przez organ administracji państwowej. Istota i cel przekazania sprawy sądowi są w obu przypadkach takie same: zakończenie postępowania administracyjnego i otworzenie drogi postępowania cywilnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 marca 1993 r. - SA/Lu 1365/92 zajął stanowisko, iż przepis art. 33 ust. 1 cytowanej wyżej ustawy wyłącza możliwość zaskarżenia decyzji o rozgraniczeniu odwołaniem w toku postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie, podzielając w pełni powyższy pogląd, uznaje jednocześnie, że odwołanie do organu administracji państwowej II instancji, z przyczyn wyżej omówionych, wyłączone jest również od decyzji wydanej na podstawie art. 34 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości, wydana na podstawie art. 34 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne /Dz.U. nr 17 poz. 163 ze zm./, jest wyłączona spod weryfikacji w postępowaniu odwoławczym z uwagi na otwarcie w tej sprawie drogi postępowania cywilnego wskutek przekazania sprawy o rozgraniczenie nieruchomości do rozpatrzenia sądowi powszechnemu. Wyłączenie decyzji spod weryfikacji w toku instancji nie pozbawia stron możności obrony ich interesu prawnego. Postępowanie sądowe o rozgraniczenie nieruchomości nie jest samoistnym postępowaniem zmierzającym do tego celu, lecz drugim /w przypadkach określonych w ustawie/ etapem tego postępowania. W sprawie niniejszej Edmund K. zgodnie z udzielonym pouczeniem wniósł odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. W opisanej sytuacji prawnej organ odwoławczy nie powinien rozpoznawać tego odwołania. Skutkiem rozpoznania tego odwołania zaskarżona decyzja organu drugiej instancji naruszyła powoływany już art. 34 ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy jak też art. 138 Kpa. Z tych względów Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej wyżej ustawy.