V SA 2011/98

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 listopada 1993 r., III AZP 19/93 /OSNCP 1994 nr 4 poz. 86/, wypowiadając się o charakterze potwierdzeń z art. 8 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ stwierdził, że dokument taki nie jest tylko zwykłym odwołaniem się do danych wynikających z ewidencji, rejestrów lub innych zbiorów będących w posiadaniu organu, ale dokument taki zawiera wszelkie niezbędne cechy rozstrzygnięcia administracyjnego w rozumieniu art. 107 par. 1 Kpa. Sąd Najwyższy wskazał w tej uchwale, że rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości potwierdzające /lub zaprzeczające/ fakty, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, zawierają krytyczną weryfikację zgłoszonego żądania w świetle zasad i przepisów ustawy kombatanckiej, stanowią akt wykładni i zastosowania przepisów tej ustawy do ustalonego stanu faktycznego, zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne, rozstrzygają w sposób władczy i jednostronny o określonym statusie prawnym, kształtując w ten sposób pośrednio sferę praw obywatela i są skierowane do osoby mającej przymiot uczestnika postępowania administracyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwała ta ma pełne zastosowanie do Szefa Urzędu Ochrony Państwa w zakresie jego działania. Postanowieniem z dnia 16 lutego 1998 r. Szef Urzędu Ochrony Państwa odmówił Stanisławowi R. potwierdzenia przebywania w więzieniu bez wyroku, wskazując, że w archiwum Urzędu Ochrony Państwa nie znaleziono dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./. Po rozpoznaniu w trybie art. 127 par. 3 Kpa wniosku Stanisława R. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Szef Urzędu Ochrony Państwa postanowieniem z dnia 7 października 1998 r. utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia 16 lutego 1998 r. z tych samych motywów. W skardze na to postanowienie wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Stanisław R. podniósł, że Szef Urzędu Ochrony Państwa nie zwrócił się do niego o przedstawienie dokumentów potwierdzających okoliczność przebywania w więzieniu. Wyjaśnił, że przebywał w więzieniu w wyniku aresztowania dokonanego przez Urząd Bezpieczeństwa oraz że dokumenty potwierdzające tę okoliczność przesłał do Urzędu Ochrony Państwa. Kserokopie tych dokumentów skarżący dołączył do skargi i wniósł "(...) o ponowne rozpatrzenie jego sprawy (...)". Szef Urzędu Ochrony Państwa wniósł o oddalenie skargi, stwierdzając, że potwierdzenie osobom zainteresowanym, na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, okoliczności przebywania w więzieniach polskich w latach 1944-1956 bez wyroku za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość winno opierać się o materiały znajdujące się w zasobach archiwalnych UOP. Również w przypadku skarżącego uwzględniono wyłącznie informacje zawarte w dokumentacji archiwalnej UOP. Wobec tego, że w zasobach archiwalnych UOP nie stwierdzono jakichkolwiek dokumentów, z których wynikałoby, że Stanisław R. przebywał w więzieniu bez wyroku, to potwierdzenie tej okoliczności nie miałoby zdaniem Szefa Urzędu Ochrony Państwa faktycznego umocowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ stanowi, że na wniosek osoby zainteresowanej Szef Urzędu Ochrony Państwa potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4, w przypadku przebywania w więzieniu bez wyroku. Obowiązek ten został nałożony na szefa UOP ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach (...) /Dz.U. nr 68 poz. 436/, która weszła w życie z dniem 31 lipca 1997 r. Poprzednio obowiązek ten należał do Ministra Sprawiedliwości. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 18 listopada 1993 r., III AZP 19/93 /OSNCP 1994 nr 4 poz. 86/, wypowiadając się o charakterze potwierdzeń z art. 8 ust. 2 ustawy o kombatantach stwierdził, że dokument taki nie jest tylko zwykłym odwołaniem się do danych wynikających z ewidencji, rejestrów lub innych zbiorów będących w posiadaniu organu, ale dokument taki zawiera wszelkie niezbędne cechy rozstrzygnięcia administracyjnego w rozumieniu art. 107 par. 1 Kpa. Sąd Najwyższy wskazał w tej uchwale, że rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości potwierdzające /lub zaprzeczające/ fakty, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, zawierają krytyczną weryfikację zgłoszonego żądania w świetle zasad i przepisów ustawy kombatanckiej, stanowią akt wykładni i zastosowania przepisów tej ustawy do ustalonego stanu faktycznego, zawierają uzasadnienie faktyczne i prawne, rozstrzygają w sposób władczy i jednostronny o określonym statusie prawnym, kształtując w ten sposób pośrednio sferę praw obywatela i są skierowane do osoby mającej przymiot uczestnika postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela w całej rozciągłości powyższą uchwałę stwierdzającą, że odmowa potwierdzenia przez Ministra Sprawiedliwości okoliczności określonych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach następowała przez wydanie decyzji administracyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwała ta ma pełne zastosowanie do Szefa Urzędu Ochrony Państwa w zakresie jego działania, ponieważ powołana wyżej ustawa nowelizująca ustawę o kombatantach wskazała tylko inne organy właściwe do potwierdzania okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach, a nie wprowadziła żadnych innych zmian, w tym dotyczących formy "potwierdzania okoliczności". Oznacza to w konsekwencji, że Szef Urzędu Ochrony Państwa w sposób nieprawidłowy odmówił skarżącemu potwierdzenia okoliczności określonych w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach w formie postanowienia zamiast decyzji. Nie budzi wątpliwości, że do postępowania w sprawie potwierdzenia tych okoliczności stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z obowiązującej na gruncie tego kodeksu zasady prawdy obiektywnej, stanowiącej naczelną zasadę postępowania /art. 7/, wynikają dla organu administracji państwowej dwa zasadnicze obowiązki. Po pierwsze, określenie z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla dokładnego określenia stanu faktycznego sprawy i po drugie, wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego /art. 77 par. 1 Kpa/. Prawidłowa realizacja tej zasady wyklucza możliwość oparcia rozstrzygnięcia wyłącznie o dokumenty znajdujące się w zasobach archiwalnych UOP, jeżeli nie pozwalają one na dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Ograniczenie przez Szefa Urzędu Ochrony Państwa postępowania dowodowego do oceny dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych UOP narusza obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego /art. 77 par. 1 Kpa/ oraz zasadę uwzględniania w postępowaniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli /art. 7 Kpa/. Skarżący powoływał się we wniosku na okoliczność przebywania w więzieniu w S. i K. w wyniku aresztowania dokonanego przez Urząd Bezpieczeństwa. Z dołączonego do akt administracyjnych zaświadczenia Archiwum Państwowego w S. z dnia 6 sierpnia 1998 r. wynika, że skarżący odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w G. w okresie od 12 maja 1949 r. do dnia 24 sierpnia 1949 r. Szef Urzędu Ochrony Państwa nie podjął wszelkich kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w tym zakresie i nie podał przyczyn, z powodu których odmówił wiarygodności i mocy dowodom przedłożonym przez skarżącego /art. 187 par. 3 Kpa/. Z uwagi na powyższe należało, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie będąc związany granicami skargi /art. 51 ustawy o NSA/, na podstawie art. 29 ustawy o NSA, uchylił również postanowienie z dnia 16 lutego 1998 r. w celu usunięcia naruszenia prawa w postępowaniu prowadzonym w granicach niniejszej sprawy, ponieważ jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA.