II SA/Łd 744/98

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zbigniewa Sz. na decyzję Wojewody Ł. z dnia 27 lutego 1998 r. (...) w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 13 stycznia 1998 r. (...), wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 i 3, art. 3 pkt 5, art. 2a ust. 1 pkt 2, art. 4 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. odmówił Zbigniewowi Sz. przyznania zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji podano, że z wywiadu środowiskowego wynika, iż wnioskodawca zamieszkuje z żoną, z którą od sierpnia 1997 r. jest w separacji i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Rodzina zajmuje trzy izby w nowym budownictwie ze wszystkimi wygodami. Żona wnioskodawcy reguluje wszystkie świadczenia związane z utrzymaniem mieszkania. Wnioskodawca posiada status osoby bezrobotnej i pozostaje zarejestrowany w RUP od 19.08.1991 r. bez prawa do zasiłku (...). Decyzją z 16.10.1997 r. (...) ZUS odmówił wnioskodawcy prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wnioskodawca zwrócił się z prośbą o przyznanie dalszej pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego na utrzymanie. Wcześniej otrzymywał zasiłek okresowy w wysokości 150 zł w miesiącach 09/97 - 12/97. Ww. pomoc została przyznana z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Dalsza pomoc z MOPS była uwarunkowana wniesieniem do sądu pozwu o ustalenie alimentów od żony, o czym wnioskodawca był poinformowany stosowną decyzją. Z informacji uzyskanych w czasie przeprowadzania wywiadu wynika, iż wnioskodawca nie wniósł pozwu o alimenty bez uzasadnionej przyczyny. Zasadniczym celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, której nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia, a osoby i rodziny korzystające z pomocy są obowiązane do współudziału w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej /art. 1 ust. 1 i 3 ustawy/. Postępowanie wnioskodawcy jest sprzeczne z wymogami cytowanych wyżej artykułów ustawy o pomocy społecznej. Wystąpienie do sądu o ustalenie alimentów od żony było obowiązkiem wnioskodawcy nałożonym przez MOPS. Nie wywiązanie się z tego obowiązku świadczy zdaniem MOPS o braku chęci do współudziału w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Nadto opłacanie rachunków za czynsz i energię elektryczną przez jedną z mieszkających osób, z których druga jest pozbawiona dochodu świadczy o wspólnocie gospodarczej małżonków. W odwołaniu od powyższej decyzji Zbigniew Sz. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jakiegokolwiek zasiłku. Zbigniew Sz. wyjaśnił, że nie wniósł pozwu do sądu powszechnego przeciwko żonie o alimenty, gdyż mimo, że pozostają w separacji żona pomagała mu w trudnych sytuacjach. Nadto żona opłaca wszystkie świadczenia związane z utrzymaniem mieszkania /około 150 zł miesięcznie/. Zbigniew Sz. podniósł, iż jest poważnie chory /choroba serca, wątroby, dyskopatia/, pozostaje pod opieką Poradni Chorób Wątroby przy Szpitalu im. Biegańskiego i Poradni Rehabilitacyjnej i bez zasiłku z pomocy społecznej nie stać go na wykupienie nawet najpotrzebniejszych leków. Odwołujący się zaznaczył, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił mu prawa do renty inwalidzkiej, mimo że przepracował 33 lata, zaś Rejonowy Urząd Pracy - z uwagi na stan zdrowia i wiek /56 lat/ - nie może zaoferować żadnej pracy. Wojewoda Ł. decyzją z dnia 27 lutego 1998 r. (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podniósł, iż podane przez Zbigniewa Sz. informacje jak też materiał dokumentacyjny pozwalają na ustalenie, że znaczna część kosztów utrzymania mieszkania i sporządzania posiłków finansowana jest przez żonę, a to pozwala przypuszczać, że rozdział gospodarstw nie jest całkowity. Nadto brak reakcji wnioskodawcy na zobowiązanie do wystąpienia o alimenty jest przejawem braku współdziałania i podstawą decyzji o odmowie przyznania pomocy społecznej /art. 6 ust. 1 a ustawy o pomocy społecznej/. Także ograniczone środki finansowe stanowią poważną barierę w przyznawaniu wszystkim potrzebującym pomocy społecznej /art. 2 ust. 4 ustawy/. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zbigniew Sz. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący podtrzymał argumenty i zarzuty zawarte we wcześniejszym odwołaniu; wskazał też, iż renta żony wynosi 475,54 zł miesięcznie zaś świadczenia, które opłaca żona z tytułu utrzymania mieszkania około 200 złotych. Wojewoda Ł. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wywodząc zbieżnie z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. W szczególności podniesiono, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej przyznał Zbigniewowi Sz. od września do grudnia 1997 r. zasiłek okresowy w kwocie po 150 zł miesięcznie i zobowiązał wnioskodawcę do uregulowania własnej sytuacji życiowej, aby nie następowało przerzucanie kosztów utrzymania na pomoc społeczną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 7 Kpa organy administracji państwowej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten nakłada na organ administracji obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 par. 1 Kpa stanowiący, iż organ administracji państwowej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Uznaniowy charakter decyzji organu administracji państwowej nie zwalnia organu od powyższych obowiązków, a niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, zwłaszcza gdy strona powołuj e się na te okoliczności jest naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego skutkującym uchylenie decyzji. Organ orzekający nie zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego /art. 80 Kpa/. W szczególności ustalając stan rodzinny i majątkowy. Zbigniewa Sz. i brak współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, organ administracji państwowej oparł się wyłącznie na domniemaniach pomijając całkowicie zbadanie podnoszonych przez skarżącego okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak ilość osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym a tym samym źródła dochodów i wysokość dochodu na osobę w rodzinie. Z ustaleniem osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym bądź statusu osoby samotnie gospodarującej wiąże się kwestia współudziału tych osób /osoby/ w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej rodziny /osoby/ i składania oświadczeń o dochodach i stanie majątkowym jak też zagadnienie oceny skutków braku współudziału tych osób /osoby/ na uprawnienie osoby lub rodziny do otrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Zasadą administracyjnego postępowania odwoławczego jest to, że organ odwoławczy rozpatruje sprawę ponownie co do jej istoty, a zatem w miarę potrzeby przeprowadza uzupełniające postępowanie wyjaśniające i usuwa naruszenia prawa popełnione przez organ I instancji /art. 138 par. 1 i 2, art. 136 Kpa/. Organ odwoławczy, mimo zakwestionowania przez skarżącego ustaleń i rozważań dokonanych przez organ I instancji, oparł się w całości na tych ustaleniach nie dokonując ich weryfikacji i nie dostrzegając wewnętrznej sprzeczności we wnioskach wynikających z przyjętego toku rozumowania. Zasiłek okresowy z pomocy społecznej może być przyznany osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego osoby lub rodziny ustalonego zgodnie z art. 4 ust. 1 a dochody oraz posiadane zasoby pieniężne nie wystarczają na zaspokojenie ich niezbędnych potrzeb w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, brak możliwości zatrudnienia (...) - art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./ - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Wysokość zasiłku ustala się zgodnie z art. 31 ust. 4 powołanej wyżej ustawy mając na uwadze kryterium dochodowe /rodziny/ i faktyczny jej dochód bądź też kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i dochód tej osoby. Organy administracji publicznej obu instancji popadają w sprzeczność tak w zakresie ustaleń faktycznych jak i rozważań prawnych. Z jednej strony organy pomocy społecznej zarzucają skarżącemu, że pozostając z żoną w separacji nie wystąpił do sądu powszechnego o alimenty a z drugiej strony uznają, że skarżący prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo. Te dwa ustalenia wzajemnie się wykluczają, albowiem dotyczą albo sytuacji, gdy osoba występująca o zasiłek z pomocy społecznej jest osobą samotnie gospodarującą albo sytuacji, gdy prowadzi wspólne gospodarstwo z innymi członkami rodziny w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy. W przypadku wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania nie można zarzucać wnioskodawcy braku współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej przez zaniechanie wystąpienia do sądu o alimenty od osoby, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo i tworzy rodzinę w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1993 nr 13 poz. 60 ze zm./ lecz należy ustalić stan osobowy i majątków rodziny i rozważyć uprawnienie rodziny do zasiłku z pomocy społecznej. W razie zaś uznania skarżącego za osobę samotnie gospodarującą do rozważenia pozostaje kwestia, czy żona skarżącego ponosząc koszty utrzymania mieszkania i częściowo koszty wyżywienia skarżącego nie spełnia dobrowolnie obowiązku alimentacyjnego. W przypadku dobrowolnego spełniania obowiązku alimentacyjnego wobec osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej nie ma podstaw do uznania braku współudziału tej osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o jakim mowa w art. 6 ust. 1 a ustawy, chyba że zachodzi rażąca dysproporcja pomiędzy świadczeniem alimentacyjnym regulowanym dobrowolnie a usprawiedliwionymi potrzebami uprawnionego oraz zarobkowymi i majątkowymi możliwościami zobowiązanego. W tym miejscu wskazać należy, iż odmowa przyznania lub wstrzymanie świadczeń z pomocy społecznej na podstawie art. 6 ust. 1a powołanej wyżej ustawy są przedmiotem uznania administracyjnego. Z powyższych względów Sąd na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł, jak w sentencji.