I SA/Łd 13/98

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 1999 r. sprawy ze skargi Anny T. na decyzję Izby Skarbowej w P. z dnia 28 listopada 1997 r. (...) w przedmiocie odmowy zaniechania poboru zobowiązania dodatkowego w podatku od towarów i usług oraz odmowy umorzenia podatku - oddala skargę. W dniu 29 września 1997 r. Anna T. złożyła wniosek w Urzędzie Skarbowym w K. zawierający prośbę o zaniechanie poboru podatku od towarów i usług za lata 1996-1997. Urząd Skarbowy w K. decyzjami z dnia 9 października 1997 r., (...) oraz (...) odmówił zaniechania poboru podatku. Zdaniem organu I instancji nie można było uwzględnić wniosku, gdyż zobowiązania podatkowe Anny T. były już zaległością podatkową. Anna T. wniosła od tych decyzji odwołania. Izba Skarbowa w P. decyzją z dnia 28 listopada 1997 r., (...) utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego w K. W uzasadnieniu stwierdzono, że zaniechanie poboru podatku możliwe jest wyłącznie w odniesieniu do tych zobowiązań podatkowych w stosunku, do których termin płatności jeszcze nie upłynął. Wniosek rozpatrywano zatem pod kątem przepisu art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Nie może stanowić o jego zastosowaniu okoliczność, że podatniczka znajduje się w trudnej sytuacji materialnej lub nieznajomość prawa. Zasugerowano możliwość rozłożenia zobowiązania na raty - po złożeniu wniosku do organu I instancji. Na decyzję tę podatniczka złożyła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego (...). Wniosła o zastosowanie wobec niej przepisu art. 31 /lub art. 8 ust. 1/ ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./. Zdaniem skarżącej powstała zaległość przekracza jej możliwości płatnicze, a ściągnięcie naliczonych kwot spowoduje upadek działalności - brak zarobków i podstaw egzystencji. Podkreśliła też, że powołane przez Izbę Skarbową kwoty dotyczą dochodów za dziewięć miesięcy a nie za jeden miesiąc. Dodatkowo trudną sytuację podatniczki pogarsza fakt, że musi ponosić wszystkie koszty związane z posiadaniem obiektu, co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w K. (...) ustalającego sposób korzystania z pawilonu handlowego stanowiącego współwłasność m.in. Anny T. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasową argumentację Izba Skarbowa wskazała, że argumenty skarżącej /trudna sytuacja finansowa, kłopoty zdrowotne, nieuczciwy wspólnik, konieczność spłaty zaciągniętych wcześniej kredytów/ nie stanowią podstawy do uwzględnienia stanowiska skarżącej. Wskazano też na treść deklaracji PIT-5 za poszczególne miesiące 1997 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, z przyczyn wskazanych przez Izbę Skarbową, a zawartych w uzasadnieniu jej decyzji, a także w odpowiedzi na skargę. Na wstępie trzeba przypomnieć i stwierdzić, że umorzenie zaległości podatkowych, podobnie jak zaniechanie poboru podatku, jest prawem, a nie obowiązkiem organów podatkowych. Ustawodawca pozostawił uznaniu organu podatkowego ustalenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających zastosowanie tej instytucji. Już tylko z tego przypomnienia wynika wyjątkowy charakter tej instytucji. Zgodnie natomiast z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sąd administracyjny jest powołany do sprawowania w zakresie swojej właściwości kontroli pod względem zgodności z prawem, co odnosi się do prawidłowości stosowania prawa materialnego jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to w niniejszej sprawie konieczność oceny czynności postępowania dowodowo-wyjaśniającego i dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych. Organy były obowiązane do podjęcia - zgodnie z dyspozycja art. 7 i art. 77 par. 1 kodeksu postępowania administracyjnego - wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego, wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. Ocena zebranego materiału dowodowego powinna zostać dokonana zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów i nie może nosić cech dowolności. Sąd administracyjny nie jest natomiast kolejną instancją w postępowaniu administracyjnym i nie przeprowadza - co do zasady - dodatkowego postępowania dowodowego. Sposób sformułowania dyspozycji art. 8 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych wskazuje na to, że ustawodawca pozostawił uznaniu organu podatkowego ustalenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających zaniechanie ustalania i poboru podatków, jak również zakres ewentualnego zaniechania. Przepis art. 31 ust. 1 ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /t.j. Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./ pozwalał natomiast na umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek w wypadkach gospodarczo lub społecznie uzasadnionych. Obywatelskie obowiązki podatkowe są powszechnie znaną oczywistością. Przyjęcie założenia, że podatniczka nie miała co do ich istnienia wystarczającej i odpowiedniej wiedzy byłoby zabiegiem sprzecznym nie tylko z zasadami logicznego rozumowania, ale także z zasadami doświadczenia życiowego. Przesłanki umorzenia należy oceniać nie tylko w kontekście osobistej sytuacji majątkowej podatnika, lecz także z uwzględnieniem związku zachodzącego pomiędzy obniżeniem zdolności płatniczej a zajściem wypadków powodujących i uzasadniających niemożność zapłaty. Trafnie wykazano brak związku pomiędzy relacjami występującymi w zakresie wymiaru podatku od towarów i usług a ewentualnością umorzenia powstałej zaległości. Zwrócić też trzeba uwagę, że sfera obowiązków prawnopodatkowych zakłada pewną logiczną i chronologicznie uporządkowaną sekwencję zdarzeń i czynności, wśród których decyzje organów co do zaległości podatkowych pojawić się mogą w ostatniej fazie postępowania. Rozpatrywanie możliwości umorzenia zaległości nie może odbywać się bez wiedzy o jej stanie. W instytucję tę wmontowane zostały nierozerwalnie elementy porównania. Najpierw zatem nie może podlegać wątpliwościom sam fakt istnienia zaległości oraz jej stan w dacie podejmowania rozstrzygnięcia. W dalszej kolejności wchodziło w grę rozważenie przesłanek ówcześnie obowiązującego przepisu art. 31 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Przepis ten oparty jest na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego". Oznacza to, że decyzja każdorazowo należy do organu administracji, który w przypadku wystąpienia pewnych zdarzeń czy okoliczności nadzwyczajnych może, ale nie musi umorzyć zaległości podatkowych. Tego rodzaju decyzje w znacznej części są wyłączone spod kontroli legalności sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, odmowa umorzenia zaległości podatkowej nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wypadki gospodarczo i społecznie uzasadnione wystąpiły jak też wtedy, gdy nie miały one miejsca. W pełnym natomiast zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami dotyczącymi postępowania administracyjnego. Zgromadzony w tej sprawie materiał był jednak - zdaniem Sądu - wystarczający do wydania decyzji w zaskarżonym brzmieniu, a ponadto został przez organ należycie rozważony. Przed wydaniem decyzji organy podatkowe podjęły wszelkie kroki zmierzające do zebrania kompletnego i nie budzącego wątpliwości materiału dowodowe co do wyjaśnienia stanu faktycznego. Organy sporządziły m.in. protokół o stanie majątkowym podatniczki, wzięły pod uwagę deklaracje podatkowe, w tym również za październik 1997 r., choć przyznać trzeba, że sformułowanie zdania zawartego w uzasadnieniu decyzji różni się od zawartości odpowiedzi na skargę. Nie zmienia to jednak zasadniczej tezy organu, który stwierdził, iż działalność podatniczki przynosi jej dochód. Nadmienić trzeba, że skarga nie zwiera wskazania jakiego typu dowody należałoby przeprowadzić dodatkowo. Nie można było wobec powyższego uznać, iż rozstrzygnięcie podejmowane było w oparciu o niepełny materiał dowodowy. Należy też przypomnieć, że nie jest wykluczone uwzględnienie zmian jakie mogą nastąpić w sytuacji gospodarczej i społecznej podatniczki w przyszłości. Jednak ewentualny wniosek powołujący tego rodzaju argumentację będzie przedmiotem odrębnego postępowania organów podatkowych. Rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej jest oceną konkretnych decyzji i nie ma wpływu na przyjęcie odmiennego stanowiska przez organy podatkowe w przypadku zaistnienia stosownych ku temu przesłanek. Zwraca uwagę wyraźna sugestia kierowana przez Izbę Skarbową wskazująca na możliwość rozłożenia zaległości na raty. Rozstrzygnięcie niniejsze nie pozbawia skarżącej możliwości ubiegania się o ulgę w spłacie tych odsetek w postaci rozłożenia na raty. W rozpatrywanej sprawie stanowisko organów podatkowych z przyczyn wskazanych wcześniej nie narusza żadnego przepisu prawa. Nie ma więc podstaw do uznania, że nastąpiło na tyle wadliwe zastosowanie przepisów prawa materialnego lub procedury, by skutkowało konieczność uchylenia zaskarżonych decyzji. Z wszystkich natomiast wcześniej przytoczonych względów uznając, że zaskarżona decyzja Izby Skarbowej nie narusza prawa na podstawie art. 27 ust. 1 powołanej poprzednio ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym orzec należało jak w sentencji.