II SA/Lu 1605/98

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Krystyny G. na decyzję Wojewody L. z dnia 12 października 1998 r. (...) w przedmiocie zasiłku okresowego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z dnia 20 sierpnia 1998 r. (...) w części orzekającej o wysokości i terminie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego /pkt 3 i 4 decyzji organu I instancji/; II. w pozostałej części oddala skargę; (...) Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Rady Miejskiej w L. decyzją z dnia 20 sierpnia 1998 r. (...) wydaną na podstawie art. 163 Kpa oraz art. 2a ust. 1 pkt 6, art. 4 ust. 1, art. 31, art. 34 ust. 4a, art. 43 ust. 2a i art. 45 ustawy z dnia 29 list opada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414/ 1. zmienił decyzję z dnia 19 stycznia 1998 r. (...) przyznającą Krystynie G. zasiłek okresowy w wysokości 320 zł w okresie od stycznia do maja 1998 r. w części dotyczącej wysokości świadczenia od marca 1998 r., 2. ustalił nową wysokość zasiłku okresowego od marca 1998 r. na kwotę 133,44 zł miesięcznie, 3. ustalił kwotę nadpłaty świadczenia za okres od marca do maja 1998 r. po 186,56 zł miesięcznie, co stanowi kwotę 559,68 zł łącznie jako świadczenie nienależnie pobrane, 4. ustalił termin zwrotu świadczenia nienależnie pobranego do kasy MOPS do 31 maja 1999 r. Według ustaleń tej decyzji w marcu 1998 r. córka Krystyny G. -Emilia wyszła za mąż i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Zmienił się zatem dochód ustawowy rodziny i od marca wynosi on 971 zł. Zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby lub rodziny wyliczonym zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy /o pomocy społecznej/ a dochodem uzyskanym przez osobę lub rodzinę. Mniejsza liczba Osób w rodzinie powoduje obniżenie kryterium dochodowego a w konsekwencji również obniżenie maksymalnej kwoty zasiłku okresowego, jaki może być przyznany. W myśl art. 40 ust. 1 nienależnie pobrane świadczenie podlega ściągnięciu przymusowemu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, niezależnie posiadanego dochodu rodziny. Osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej są zobowiązane poinformować właściwy organ o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej i majątkowej. Krystyna G. nie dopełniła tego obowiązku. Powyższą decyzję utrzymała w mocy Zastępca Dyrektora Wojewódzkiego Zespołu Pomocy Społecznej w L. działająca z upoważnienia Wojewody decyzją z dnia 12 października 1998 r. (...). Decyzję Wojewody L. Krystyna G. zaskarżyła z kolei do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca podniosła, że w czasie, kiedy przyznano jej zasiłek, rodzina jej znajdowała się w tragicznej sytuacji finansowej. Mąż pobierał ok. 700 zł renty wraz z zasiłkiem rodzinnym, ona sama jest zaś bezrobotna od 1994 r. Na utrzymaniu ich w tym okresie pozostawało czworo dzieci w wieku szkolnym. Krystyna G. wyjaśniła, że przypisaną jej do zwrotu kwotę 559,68 zł przeznaczyła na zakup obuwia i kurtek dla dzieci. Trudną sytuację materialną rodziny pogłębiają liczne schorzenia męża skarżącej, z czym wiąże się konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leki. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył, co następuje: W świetle materiałów zgromadzonych w aktach sprawy bezsporna jest okoliczność, że najstarsza córka skarżącej - Emilia w marcu 1998 r. zawarła związek małżeński i od tego czasu prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Bezsporne jest również, że w marcu 1998 r. rodzina osiągnęła dochód w wysokości 837,56 zł, podczas gdy kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczenia pieniężnego dla tej rodziny, wyliczone zgodnie z zasadami określonymi w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414/ wynosiło w tym czasie 971 zł. Zgodnie z art. 31 ust. 4 tej ustawy, zasiłek okresowy ustala się do wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym rodziny a dochodem osiąganym faktycznie przez rodzinę. W związku z tym maksymalna wysokość zasiłku okresowego, jaki mógł być przyznany skarżącej począwszy od marca 1998 r. wynosił 133,44 zł /971 zł - 837,56 zł/. Art. 43 ust. 2a ustawy obligował w tej sytuacji organ administracji do zmiany dotychczasowej decyzji /z dnia 14 stycznia 1998 r./ o przyznaniu zasiłku okresowego poprzez zmniejszenie jego wysokości a to ze względu na zmianę sytuacji dochodowej i osobistej osób otrzymujących świadczenie. Należy raz jeszcze podkreślić, że kwota 133,44 zł miesięcznie, do jakiej obniżono wysokość zasiłku stanowi w świetle dyspozycji cyt. art. 31 ust. 4 jego wysokość maksymalną. Dlatego też argumentacja skargi kwestionująca rozstrzygnięcie dokonane w punktach 1 i 2 decyzji organu I instancji utrzymanej w mocy decyzją zaskarżoną, odwołująca się do trudnej sytuacji materialnej rodziny i złego stanu zdrowia męża skarżącej, nie mogła być skuteczna i skarga w tym zakresie podlegała oddaleniu. Odmiennie przedstawia się sytuacja, gdy chodzi o orzeczenie w punktach 3 i 4 decyzji pierwszoinstancyjnej ustalające wysokość świadczenia nienależnie pobranego oraz określające termin jego zwrotu. Otóż stosownie do dyspozycji art. 40 ustawy o pomocy społecznej, tytułem egzekucyjnym w sprawach m.in. o zwrot nienależnie pobranych świadczeń jest wykaz należności, sporządzony przez właściwy organ /ust. 2/. W myśl ust. 3 powołanego przepisu wykaz należności organ doręcza, wraz z upomnieniem i pouczeniem, zobowiązanemu. Ten zaś może w terminie 30 dni od dnia doręczenia wykazu należności i upomnienia złożyć do sądu /powszechnego/ pozew o ustalenie, że należność nie istnieje w całości lub w części, albo uległa przedawnieniu. Przedstawiona regulacja prawna oznacza, że ustalenie wysokości nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej oraz określenie terminu jego zwrotu nie dokonuje się w formie decyzji administracyjnej. W tych warunkach, nienależnie od zarzutów skargi i korzystając z uprawnienia do wyjścia poza jej granice nadanych Sądowi w art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało uznać, że rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego dokonane zarówno w decyzji zaskarżonej jak i w utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji w istocie pozbawione jest podstawy prawnej. Załatwienie sprawy poprzez wydanie decyzji następuje bowiem tylko wtedy, gdy z mocy przepisów prawa materialnego lub innych rozstrzygnięcie sprawy powinno nastąpić w tej formie prawnej. Z tych względów należało w oznaczonej w sentencji wyroku części stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o NSA w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. W pozostałej części skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 55 ust. 1 tejże ustawy.