II SA/Łd 737/99

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Ryszarda Sz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 12 kwietnia 1999 roku (...) w przedmiocie odmowy zasiłku okresowego - uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy N. z dnia 2 lutego 1999 r. (...); (...). Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy N. decyzją nr 1199 (...) na podstawie art. 104 Kpa oraz 2 ust. 4, art. 3, art. 4, art. 31 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414/ odmówił Ryszardowi Sz. w styczniu 1999 r. pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. W uzasadnieniu stwierdził, że rodzina spełnia niezbędne dla udzielenia pomocy finansowej kryterium dochodowe i losowe ale Ośrodek Pomocy Społecznej Gminy N. w chwili obecnej nie posiada żadnych środków finansowych na przyznanie zasiłków okresowych z zadań zleconych Państwa. Na wykonanie zadań zleconych otrzymano zaledwie na rok 1999 tylko 86 tys. zł /7.000 zł miesięcznie/ co nie wystarcza nawet na wypłatę wszystkich zasiłków obligatoryjnych - stałych, wyrównawczych, gwarantowanych oraz rent socjalnych /potrzeba na nie 7.250 zł miesięcznie/. Brak jakichkolwiek środków na zasiłki okresowe w bieżącym roku musiał prowadzić do odmowy przyznania zasiłku okresowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia 12 kwietnia 1999 r. (...), po rozpatrzeniu odwołania Ryszarda Sz., na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa oraz art. 31 ust. 1, 2, 3, 4 ustawy o pomocy społecznej - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśniono sytuację rodziny Ryszarda Sz. Dochód jego sześcioosobowej rodziny wynosi 503,81 zł i nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych /dwoje dzieci dojeżdża do szkoły co kosztuje 100 zł miesięcznie a jedno z dzieci choruje na porażenie mózgowe co wiąże się ze stałymi wydatkami. Kolegium obszernie wyjaśniło zasady przyznawania zasiłków okresowych dochodząc w konkluzji do stwierdzenia iż odwołujący spełnia wymogi określone w art. 4 ust. 1 i art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 2 ust. 4 pow. ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny być uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Realizacja zadań zleconych, do których należy przyznawanie zasiłków okresowych, jest uzależniona od środków przyznanych na ten cel. Przyznanie ich w bardzo ograniczonej wysokości powoduje odmowę przyznania świadczeń. Ilość osób spełniająca warunki do uzyskania pomocy wzrasta natomiast środki przyznane na ten cel przez centralne władze państwowe zostały zmniejszone w stosunku do roku 1998.W związku z tym ośrodki są zmuszone do ograniczenia pomocy nawet w przypadkach gdy osoba ubiegająca się o pomoc nie posiada żadnego źródła dochodu. W tej sytuacji organ pomocy społecznej I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego bo nie miał możliwości przyznania zasiłku okresowego z braku środków finansowych. Ryszard Sz. zaskarżył tę decyzję do Sądu. W skardze wyjaśnił, że rodzina /rodzice i czwórka dzieci/ mieszka w krytycznych warunkach mieszkaniowych a sytuacja finansowa, m.in. z uwagi na chorobę pięcioletniej córki, jest równie krytyczna /m.in. opłata za przedszkole rehabilitacyjne w kwocie 70 zł i dojazdy po dziecko 80 zł/. Skarżący jest na rencie chorobowej, żona jest na urlopie wychowawczym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wnosiło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Organy orzekające w sprawie za podstawę odmowy przyznania zasiłku okresowego rodzinie Ryszarda Sz. przyjęły brak środków finansowych na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej w postaci zasiłków okresowych w roku 1999. Zarówno organ I jak i organ II instancji uznały, że rodzina Ryszarda Sz. spełnia warunki przyznania pomocy w postaci m.in. zasiłku okresowego, określone w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./. Zarówno wysokość dochodu sześcioosobowej rodziny /zasiłek wychowawczy, zasiłek rodzinny, zasiłek pielęgnacyjny, renta Ryszarda Sz. - wynosiły łącznie, zgodnie z wyliczeniami w wywiadzie środowiskowym i dołączonymi dokumentami, 787,90 zł, kwota wskazana jako dochód rodziny w uzasadnieniu decyzji zaskarżonej nie jest prawidłowa/jak i sytuacja rodzinna - zdrowotna i finansowa /matka na urlopie wychowawczym, ojciec na rencie, dwoje dzieci w szkole, pięcioletnie z mózgowym porażeniem dziecięcym wymagające szczególnej troski i rehabilitacji i dwuletnie/ uprawniały rodzinę do ubiegania się o pomoc w postaci zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 powyższej ustawy celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy a świadczenie pomocy społecznej powinno służyć również umacnianiu rodziny /ust. 3/. W myśl ust. 4 art. 2 potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uzależnienie świadczonej pomocy od możliwości pomocy społecznej oraz uznaniowy charakter kompetencji organu pomocy społecznej do przyznawania zasiłków okresowych na nie może jednak prowadzić do zaniechania - i to na okres roku - wykonywania tych, ustawowo określonych i przypisanych określonemu organowi administracji publicznej kompetencji. Przepis art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. W myśl przepisu art. 71 Konstytucji RP Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Źródłem wolności i praw człowieka i obywatela jest przyrodzona i niezbywalna godność człowieka /art. 30 Konstytucji RP/. Powołane przepisy Konstytucji zostały w niniejszej sprawie naruszone. Zgodnie z art. 8 Konstytucji RP jest ona najwyższym prawem a przepisy jej stosuje się bezpośrednio, chyba że sama Konstytucja stanowi inaczej Przyznanie określonym organom ustawowych kompetencji oznacza obowiązek ich realizacji. Nie do przyjęcia w demokratycznym państwie prawa - w myśl zasady zaufania do Państwa i stanowionego przezeń prawa - jest sytuacja gdy właściwy organ przyznanych mu kompetencji nie wykonuje i na dodatek oznajmia, że niemożność ta ma charakter trwały - "w roku 1999". Kompetencja do przyznawania zasiłków okresowych ma charakter uznaniowy a przyznanie zasiłku w kwocie niższej od maksymalnej lub nieprzyznanie, mimo spełnienia wymogów ustawowych, jest prawnie dopuszczalne m.in. z uwagi na ograniczone możliwości pomocy społecznej. Odmowa przyznania zasiłku okresowego przekracza jednak granice uznania gdy ma charakter trwały i gdy w istocie oznacza rezygnację z ustawowej kompetencji. Organy administracji publicznej są obowiązane wykonywać zadania im przydzielone. Wykonywanie ustawowych kompetencji nie jest prawem ale obowiązkiem organów administracji publicznej. W sytuacji gdy przekazane na realizację zadań z zakresu administracji rządowej środki finansowe nie pozwalają na a wykonywanie zadań ustawowych organ administracji publicznej powinien podejmować wszelkie możliwe działania by środki te, choćby w ograniczonym zakresie, uzyskać. Zaniechanie takich starań z powołaniem się na "centralne władze państwowe" podważa zaufanie do Państwa, narusza zasadę legalności działania administracji publicznej, narusza także godność człowieka, chorego, zmuszonego do życia wraz z rodziną, w tym czwórką dzieci, w warunkach tę godność naruszających mimo zadeklarowanej konstytucyjnie szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Nie zmienia tej oceny okoliczność korzystania przez rodzinę z innych form świadczeń m.in. zasiłku rodzinnego i pielęgnacyjnego czy opłacenia na parę miesięcy kosztów śniadań dla dwójki dzieci w szkole - w sytuacji gdy świadczona pomoc jest niewystarczająca i gdy odmowa przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego ma charakter trwały, co wynika z uzasadnienia decyzji I instancji "brak natomiast jakichkolwiek środków na zasiłki okresowe w bieżącym roku", podjętej w dniu 2 lutego 1999 r. oraz z uzasadnienia decyzji II instancji. W tej sytuacji; zważywszy że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja naruszały prawo a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 powyższej ustawy.