I SA/Ka 1595/99

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zdzisława B. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w W. z dnia 28 czerwca 1999 r. (...) w przedmiocie umorzenia należności celnych - oddala skargę. Pismem z dnia 27 kwietnia 1998 r. Zdzisław B. zwrócił się do Dyrektora Urzędu Celnego w K. z wnioskiem o umorzenie wymierzonych mu decyzją z dnia 5 lipca 1993 r., (...), należności celnych i z tytułu podatku obrotowego oraz o umorzenie wszczętego w związku z powyższą zaległością postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego (...). W przypadku zaś odmownego załatwienia przedmiotowego wniosku wniósł o wznowienie postępowania i uchylenie wskazanej wyżej decyzji i umorzenie postępowania. Stwierdził, iż jako kierowca, pracownik właściciela samochodu ciężarowego, przewoził towar na rzecz firmy R.-T. w R. i od spedytora otrzymał polecenie dostarczenie go do S. Tam też po telefonicznej rozmowie z celnikiem wydał przewożony towar przedstawicielowi firmy "T.". W późniejszym czasie okazało się jednak, iż firmy takie nie istniały, a przeciwko ich wspólnikom wszczęto postępowanie karne. Zaś należne z tytułu importu cło i podatek obrotowy wymierzony został kierowcom, gdyż w tym czasie nie były jeszcze znane osoby faktycznie odpowiedzialne za dokonanie przedmiotowego importu, a zatem nie przeprowadzając odpowiedniego postępowania celnego uznano bezpodstawnie, iż to wnioskodawca dokonywał przewozu towaru we własnym imieniu i pozostawił go w sobie znanym miejscu, nie dokonując stosownej odprawy celnej. Skoro jednak obecnie sytuacja uległa zmianie i znani są faktyczni importerzy, to oni powinni ponieść związane z tym obowiązki, a wdrożona egzekucja winna być skierowana do tych osób, jako faktycznych dłużników. Zaś skierowanie jej przeciwko wnioskodawcy powoduje, że egzekucja należności głównych i narosłych odsetek za zwłokę przewyższa jego możliwości finansowe. Sama bowiem miesięczna kwota odsetek wynoszących 1.450,00 zł przewyższa zarobki wnioskodawcy, co oznacza, że mimo dokonywanych spłat kwota zaległości będzie się w dalszym ciągu powiększać. Zasadnicze wynagrodzenie, które otrzymuje wnioskodawca w kwocie 843,60 zł wraz z pozostałymi dodatkami, przy dokonywanych potrąceniach w wysokości 929,90 zł sprawia, iż jego rodzina znalazła się w ciężkiej sytuacji, a uzyskiwany dochód wystarcza na zaspokojenie jedynie podstawowych i niezbędnych potrzeb. Konkludując Zdzisław B. podkreślił, iż nie może się pogodzić z faktem, że musi płacić za cudze oszustwa. Decyzją z dnia 28 maja 1998 r., (...), Dyrektor Urzędu Celnego w K. powołując się na art. 104 Kpa, art. 87 ust. 1 Prawa celnego w związku z art. 289 Kodeksu celnego, po rozpatrzeniu przedstawionego wniosku, odmówił umorzenia należności celnych wymierzonych Zdzisławowi B. decyzją z dnia 5 lipca 1994 r. Uzasadniając swoje stanowisko organ celny podkreślił, iż ustawodawca zobowiązuje podmioty dokonujące obrotu towarowego z zagranicą do uiszczenia należności w terminie 7 dni, od dnia w którym decyzja o ich wymiarze stała się ostateczna. Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 Prawa celnego, należności celne mogą być umarzane w całości lub w części gdy: - w wyniku postępowania egzekucyjnego lub innych okoliczności stwierdzono, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można by dochodzić należności, - w wyniku egzekucji z majątku dłużnika lub jego wynagrodzenia za pracę albo z innych dochodów, dłużnik lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byliby pozbawieni niezbędnych środków utrzymania, - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym tych należności nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów. W niniejszej zaś sprawie wobec nieuregulowania należności wynikający z ww. decyzji wdrożone zostało postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego ustalono, że zobowiązany Zdzisław B. otrzymuje dochody w postaci wynagrodzenia za pracę w kwocie wyższej od kwoty wolnej od zajęcia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a co za tym idzie - w ocenie organu celnego - brak jest przesłanek do umorzenia przedmiotowych należności celnych. W odwołaniu od powyższej decyzji Zdzisław B. wniósł o jej uchylenie, umorzenie postępowania egzekucyjnego i zwrot bezpodstawnie wyegzekwowanych już należności. Stwierdził, iż zgodnie z art. 83 ust 3 Prawa celnego, należności celnych można dochodzić w ciągu 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja o ich wymiarze stała się ostateczna, a zatem okres ten upłynął w dniu 30 marca 1997. Skoro zaś wszczęcie postępowania miało miejsce w dniu 28 lipca 1997 r., to nastąpiło to z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 86 ust. 6 Prawa celnego, który nakazuje uwzględnienie przedawnienia z urzędu. Decyzją z dnia 29 czerwca 1999 r., (...), Prezes Głównego Urzędu Ceł powołując się na art. 233 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 par. 1 oraz art. 246 par. 1 i art. 248 Kodeksu celnego, zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, iż zgodnie z art. 289 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ postępowania wszczęte i nie zakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z wyjątkiem postępowań dotyczących wydawania koncesji na prowadzenie agencji celnych i pozwoleń na prowadzenie składów celnych. W rozpatrywanym przypadku postępowanie w sprawie wymiaru należności celnych wszczęte zostało w 1993 r., a zakończone ostateczną decyzją Prezesa GUC w dniu 30 marca 1994 r. Zaś z wnioskiem do organu celnego o umorzenie należności celnych Zdzisław B. zwrócił się w dniu 27 kwietnia 1998 r., a zatem przy jego rozpatrzeniu mają zastosowanie przepisy obowiązującego od dnia 1 stycznia 1998 r. Kodeksu celnego oraz przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. W związku z tym stwierdzono, iż na grunt Kodeksu celnego, nie zostały przeniesione przepisy obowiązującego do dnia 31 grudnia 1997 r. Prawa celnego, a odnoszące się do umorzenia należności celnych z przyczyn o charakterze podmiotowym, tj. wiążące się z sytuacją ekonomiczną dłużnika /art. 87 ust 1 i 2 Prawa celnego/. W Kodeksie celnym nie wskazano przypadków uzasadniających umorzenia zaległości celnych w związku z trudną sytuacją majątkową dłużnika. Zawarte w tym Kodeksie przepisy odnoszące się do tej kwestii maja wyłącznie charakter przedmiotowy i są związane z prawną sytuacją towaru. W myśl obowiązujących obecnie przepisów umorzenie cła może nastąpić po ustaleniu, że w chwili zarejestrowania kwota należności nie wynikała z obowiązujących przepisów lub, gdy kwota ta została zarejestrowana niezgodnie z art. 229 par. 3 /art. 246 par. 1 Kodeksu celnego/ oraz jeżeli zarejestrowana kwota cła dotyczy towarów objętych procedurą celną i nie przyjętych przez osobę wprowadzającą, ze względu na to, iż w chwili, o której mowa w art. 69, towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów /art. 248 par. 1 Kodeksu/. Ponadto wykonując delegację zawartą w art. 252 par. 1 Kodeksy celnego, Rada Ministrów w rozporządzeniu z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane, oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu i umorzenia /Dz.U. nr 158 poz. 1050/ wskazała pozostałe przypadki, w których należności celne są umarzane, jednak żaden z wymienionych w tych przepisach przypadków, nie ma zastosowania do rozpatrywanej sprawy. Taka zaś sytuacja wyklucza możliwość uwzględnienia w tym zakresie wniosku strony. Ponadto stwierdzono, że pomimo tego, iż zaskarżona decyzja powołała się na błędną podstawę prawną, to jednak organ odwoławczy nie wyeliminował jej z obrotu prawnego, gdyż w sprawie nie może zapaść inne rozstrzygnięcie niż decyzja dotychczasowa. Odnosząc się również do wskazanego w odwołaniu zarzutu przedawnienia dochodzenia należności celnych, organ odwoławczy podniósł, iż w myśl art. 83 par. 4 Prawa celnego /gdyż ten przepis należy mieć na względzie w odniesieniu do obowiązku powstałego przed 1 stycznia 1998 r./ okres przedawnienia przerywa m. in. wszczęcie postępowania przed sądem administracyjnym. Taka skarga do sądu została wniesiona, zatem zgodnie z ust. 5 pkt 3 ww. artykułu, przedawnienie rozpoczęło bieg na nowo, począwszy od dnia 20 grudnia 1994 r., kiedy to Naczelny Sąd Administracyjny przedmiotową skargę odrzucił. Wdrożenie zatem egzekucji w lipcu 1997 r. nastąpiło przed upływem terminu przedawnienia. Dodano również, iż fakt nieopłacenia przez stronę wniesionej do NSA skargi nie ma znaczenia, bo stosownie do art. 33 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ Sąd wszczyna postępowanie na podstawie skargi wniesionej przez uprawniony podmiot i nie jest ono uzależnione od wniesienia opłaty. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Zdzisław B. po raz kolejny przedstawił przebieg zdarzeń związanych z przywozem na polski obszar celny towaru, od którego został zobowiązany ponieść należności celne. Podkreślił, iż nie dokonywał obrotu towarowego, a zatem organy celne nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy, gdyż w tej kwestii winny skorzystać z materiałów ustalonych w toku toczącego się przeciwko właściwym importerom postępowania karnego, i w stosunku do nich winna być wdrożona egzekucja administracyjna. Podniósł też, że z trójki kierowców, którzy wykonywali usługę przywozu towaru, jednemu organ odwoławczy uchylił decyzję wymiarową, a od pozostałych dwóch należności w dalszym ciągu są egzekwowane. W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie i w całej rozciągłości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko oraz argumentację na jego poparcie, zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wbrew jej wywodom zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W przedmiotowej sprawie wniosek o umorzenie wymierzonych decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w K. z dnia 5 lipca 1993 r. należności celnych, złożony został przez skarżącego pismem datowanym na dzień 27 kwietnia 1998 r. /data wpływu do organu celnego 30 kwietnia 1998 r./. Z powyższego faktu wynika więc, iż do merytorycznego rozstrzygnięcia złożonego wniosku o umorzenie nieuiszczonych jeszcze należności celnych zastosowanie mają przepisy obowiązującej od dnia 1 stycznia 1998 r. ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./. Wynika to jednoznacznie z uregulowania art. 289 powołanego Kodeksu, który to przepis stanowi, że postępowania wszczęte i nie zakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z wyjątkiem postępowań dotyczących wydawania koncesji na prowadzenie agencji celnych i pozwoleń na prowadzenie składów celnych. W przedmiotowej sprawie postępowanie w sprawie wymiaru należności celnych, których umorzenia skarżący obecnie żąda, zakończone zostało ostateczną decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł w dniu 30 marca 1994 r. Oznacza to tym samym, że postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 27 kwietnia 1998 r. o umorzenie należności celnych jest postępowaniem odrębnym, niezależnym od postępowania toczącego się na przestrzeni lat 1993-1994, w sprawie wymiaru tychże należności. Skoro zatem postępowanie w przedmiocie umorzenia zaległości celnych wszczęto pod rządami przepisów Kodeksu celnego, to tylko te przepisy mogły mieć zastosowanie do merytorycznego rozpatrzenia złożonego wniosku. Mając to na uwadze wskazać należy, iż wymieniony Kodeks celny w Dziale V noszącym tytuł: Zwrot i umorzenie należności celnych, zawiera przepisy, które określają sytuacje, w jakich może dojść do umorzenia tych należności. I tak w art. 246 par. 1 Kodeks celny stanowi, że należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie wynikała z obowiązujących przepisów, lub gdy kwota ta została zarejestrowana niezgodnie z art. 229 par. 3. Natomiast w art. 249 par. 1 tego Kodeksu stwierdza się, że zwrot lub umorzenie cła może nastąpić również po ustaleniu, że zarejestrowana kwota cła dotyczy towarów objętych procedurą celną i nie przyjętych przez osobę wprowadzającą, ze względu na to, iż w chwili, o której mowa w art. 69, towary były wadliwe lub niezgodne z warunkami kontraktu, w wyniku którego dokonano przywozu tych towarów. Innych przypadków umorzenia należności celnych omawiane przepisy Kodeksu celnego nie przewidują. W art. 252 par. 1 Kodeksu zawarta jest jednak delegacja dla Rady Ministrów do określenia innych wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane. Rada Ministrów opierając się na powyższej delegacji wydała w dniu 19 grudnia 1997 r. rozporządzenie w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane, oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia /Dz.U. nr 158 poz. 1050 ze zm./, w którym w par. 1 i par. 1a określiła takie przypadki. I tak w par. 1 wskazanego rozporządzenia stanowi się, że cło jest zwracane lub umarzane, gdy: 1/ po zwolnieniu towarów niekrajowych objętych procedurą celną odprawy czasowej, z całkowitym lub częściowym zwolnieniem od cła, towary te zostały skradzione, a następnie odnalezione w stanie, w jakim znajdowały się w momencie kradzieży, przy czym nastąpiło to przed przewidywanym w pozwoleniu terminem zakończenia procedury odprawy czasowej, 2/ towary, które ze względu na ich przeznaczenie zostały dopuszczone do obrotu z zastosowaniem środków taryfowych, o których mowa w art. 14 Kodeksu celnego, zostały skradzione, a następnie, nie później niż w okresie sześciu miesięcy, odnalezione w stanie, w jakim znajdowały się w momencie kradzieży, 3/ niemożliwe jest otwarcie środka transportu, w którym znajdują się towary uprzednio dopuszczone do obrotu, i w związku z tym niemożliwe jest dokonanie jego rozładunku, 4/ towary dopuszczone do obrotu zostały następnie objęte procedurą uszlachetniania biernego, w celu bezpłatnego usunięcia przez dostawcę usterek występujących w towarze, a kontrahent zagraniczny zdecydował się na zatrzymanie towarów i organ celny został o tym fakcie powiadomiony, 5/ po zwolnieniu towarów dopuszczonych do obrotu stwierdzono, że w momencie zwolnienia towarów obowiązywał zakaz posiadania, rozpowszechniania lub obrotu takimi towarami, 6/ towary dopuszczone do obrotu zostały następnie, za zgodą organu celnego, bezpłatnie przekazane jednostkom organizacyjnym statutowo powołanym do realizacji pomocy humanitarnej, pod warunkiem że będą wykorzystane do takiej pomocy, 7/ towary zostały dostarczone odbiorcy wskutek pomyłki kontrahenta zagranicznego, 8/ towary okazały się nieprzydatne do użytku, przewidzianego przez osobę uprawnioną do korzystania z procedury celnej, z powodu oczywistej pomyłki w zamówieniu, 9/ towary zostały dostarczone osobie korzystającej z procedury celnej, po terminie dostawy przewidzianym w kontrakcie, 10/ zastosowano retrospektywnie środki taryfowe, o których mowa w art. 13 par. 3 pkt 4 i 5 oraz w art. 14 par. 2 Kodeksu celnego. Zaś par. 1a rozporządzenia stanowi, że należności celne mogą zostać umorzone w całości lub w części: 1/ jeżeli nie ściągnięto ich w toku zakończonego postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego, 2/ w wypadku zawarcia układu z dłużnikiem w postępowaniu układowym, w granicach przewidzianych w układzie. Jak zatem wynika z przedstawionych wyżej przepisów przesłanki warunkujące umorzenie zaległości celnych odnoszą się wyłącznie do sytuacji prawnej towaru, mają więc one charakter przedmiotowy. Obecny Kodeks celny, w przeciwieństwie do art. 87 ust. 1 obowiązującej do dnia 31 grudnia 1997 r. ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ w ogóle nie przewiduje podmiotowych przesłanek warunkujących umarzanie należności celnych tj. przesłanek odnoszących się do sytuacji ekonomicznej strony zobowiązanej do ich uiszczenia. Zatem powoływanie się na trudną sytuację rodzinną i majątkową - a taka okoliczność miała miejsce w niniejszej sprawie - nie może spowodować uwzględnienia wniosku o umorzenie tych należności. Z przedstawionego więc powodu zaskarżona decyzja, w której nie uwzględniono wniosku o umorzenie należności celnych nie narusza prawa, a zatem brak było podstaw, by mogło dojść do jej uchylenia. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż pozostałe argumenty strony, a odnoszące się do występujących - jej zdaniem - nieprawidłowości w postępowaniu egzekucyjnych, a zwłaszcza zarzuty odnoszące się do niewłaściwego obciążenia skarżącego przedmiotowymi należnościami celnymi, nie mogły również zostać uwzględnione. Podkreślić bowiem należy, iż wyłącznym przedmiotem oceny, poddanej kontroli Sądu decyzji, była kwestia umorzenia należności celnych. Zatem tylko okoliczności związane z tak określonym przedmiotem sprawy w niniejszym postępowaniu podlegały ocenie z punktu ich zgodności z prawem, bo taki właśnie jest zakres kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny. Wskazać więc trzeba, że ustalenie w decyzji wymiarowej należności celnych oraz umorzenie tych należności to niewątpliwie dwa różne zagadnienia, dla rozstrzygnięcia których należy toczyć dwa oddzielne postępowania administracyjne. Czasami postępowania te mogą pozostawać ze sobą w ścisłym związku, co nie oznacza jednak, iż w jednym z nich możliwe jest ustalenie, czy też weryfikowanie przesłanek właściwych dla rozstrzygnięcia kwestii będącej przedmiotem drugiego z nich. Nawet gdyby uznać, że ostateczna decyzja w sprawie wymiaru należności celnych z oznaczonych powodów jest wadliwa, to istnieją przewidziane prawem środki umożliwiające prowadzenie postępowania zmierzającego do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Brak jest natomiast podstaw, by eliminacja skutków takiej decyzji, miała dokonywać się za pomocą instytucji umorzenia należności celnych. Istotą postępowania prowadzonego w związku z umorzeniem należności celnych jest bowiem ustalenie czy zachodzą przesłanki do zdjęcia z importera w całości lub w części obowiązku uiszczenia wskazanych należności, a tym samym nie jest możliwe w tym postępowaniu dokonywanie faktycznej weryfikacji ostatecznej decyzji o wymiarze należności celnych za pomocą instrumentów służących zupełnie innym celom. Niezależnie od powyższego nadmienić jednak należy, iż we wniosku z dnia 27 kwietnia 1998 r. skarżący oprócz żądania umorzenia należności celnych - co było przedmiotem niniejszego postępowania - złożył również alternatywnie, na wypadek nie uwzględnienia jego żądania o umorzeniu tych należności, wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia 5 lipca 1993 r. w oparciu o przepisy art. 145 par. 1 pkt 1 i 5 Kpa. Ten zaś wniosek - wbrew obowiązkowi ciążącemu na organach celnych - nie spowodował wszczęcia odpowiedniego w tym zakresie postępowania, a tym samym wniosek ten nie został merytorycznie rozpatrzony. Zatem z przedstawionego powodu, koniecznym staje się odniesienie do tej kwestii. Mając na uwadze całokształt przedstawionych wyżej okoliczności rozpatrywanej sprawy, Sąd nie znalazł podstaw do podzielenia zasadności wywodów skarżącego, a zatem skarga jako nieuzasadniona w myśl art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ podlegała oddaleniu.