II SA/Kr 2674/00

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Aleksandry B. na decyzję Rektora Uniwersytetu J. w K. z dnia 25 września 2000 r. /.../ w przedmiocie odmowy przyjęcia na I rok studiów dziennych na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego w K. - uchyla zaskarżoną decyzję (...). Aleksandra B. ubiegała się o przyjęcie na I rok studiów dziennych na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego w K. w roku akademickim 2000/2001. Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna na Wydziale Prawa i Administracji UJ decyzją z dnia 6 lipca 2000 r. opartą na przepisie art. 141 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./ oraz na uchwale Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z dnia 26.01.2000 r. w sprawie zasad i trybu oraz zakresu egzaminu wstępnego na I rok studiów na rok akademicki 2000/2001, odmówiła przyjęcia skarżącej na I rok. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przy przyjętym dla studiów stacjonarnych limicie przyjęć ustalonym na co najmniej 132 punktów, Aleksandra B. uzyskała 131 punkty, to jest o jeden punkt mniej od wymaganego limitu. W odwołaniu od tej decyzji do Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, Aleksandra B. zarzuciła, że jej odpowiedzi na str. 5 w zdaniu 1 i 3, oraz na stronie 12 w punkcie M. M., były prawidłowe, a zakwalifikowane zostały jako błędne, przez co otrzymała o 3 punkty mniej. Pismem z dnia 18.09.2000 r. (...) Przewodniczący Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej zawiadomił Aleksandrę B., że w związku z kwestionowanym wynikiem egzaminu, dokonano sprawdzenia komisyjnego pracy egzaminacyjnej, w następstwie czego obniżono ocenę o dalsze 2 punkty, do łącznej liczby 129 punktów. Natomiast Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego decyzją z dnia 25 września 2000 r. (...) opartą na: - art. 141 ust. 5 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./, - postanowieniach par. 126 Statutu Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz - Uchwale Senatu UJ z dnia 24.11.1999 r. w sprawie postępowania kwalifikacyjnego na I rok studiów dziennych na rok akademicki 2000/2001 - wniosku Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej z dnia 1.09.2000 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej. W uzasadnieniu tej decyzji, odwołano się do ustalenia Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, że postępowanie rekrutacyjne przeprowadzono zgodnie z powołaną w decyzji uchwałą Senatu, stosownie do której podstawą przyjęcia na I rok studiów stacjonarnych na wydziale Prawa, było uzyskanie minimum 132 punktów, której kandydatka nie uzyskała. Skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego i poprzedzającą ją decyzję Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej złożyła Aleksandra B. z wnioskiem o jej uchylenie. Skargę oparto na zarzucie naruszenia prawa - art. 139 Kpa, przez obniżenie przy rozpatrywaniu odwołania, pierwotnego wyniku egzaminu o dalsze dwa punkty, do 129 punktów /przy czym skarżącej nie są znane odpowiedzi dodatkowo uznane za błędne/. Zarzucono także, że zaskarżona decyzja Rektora UJ nie odnosi się do zarzutów postawionych decyzji Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej, które nadal pozostają aktualne. Skarżąca podniosła nadto, że w świetle przedłożonej przez nią przy skardze dokumentacji, rozwinięcie podanego na stronie 12 w punkcie M. M. zdanie 1 skrótu nazwy było prawidłowe. Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wskazano w odpowiedzi na skargę, że Wydziałowa i Uczelniana Komisja Rekrutacyjna nie naruszyły prawa materialnego ani przepisów postępowania, a tylko w tym zakresie sprawa podlega kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, który nie jest uprawniony do merytorycznej oceny prawidłowości udzielonych odpowiedzi. Równocześnie w odpowiedzi na skargę wyjaśniono, że Uczelniana Komisja Rekrutacyjna dokonała analizy testu pod względem prawidłowości udzielonych odpowiedzi, a w wyniku tego sprawdzenia: - udzieloną na str. 5, zd. 1 odpowiedź uznano za prawidłową, dodając 1 punkt - odjęto 3 punkty w odpowiedziach początkowo zakwalifikowanych /przez Komisję Wydziałową/, jako prawidłowe /str. 4 pkt H7, str., 10 pkt B. B., str. 12 pkt M. M. zd. 5/, - bezzasadne jest odwołanie od negatywnej oceny odpowiedzi udzielonej na str. 12 pkt M. M. zd. 1, co prowadzi do ustalenia uzyskanej przez skarżącą liczby 129 punktów. Do odpowiedzi na skargę załączono między innymi pismo z dnia 4.12.2000 r. podpisane przez dr J. L.-M. z Katedry Historii Prawa Polskiego, Wydziału Prawa UJ sekretarza Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej na Wydziale Prawa i Administracji UJ skierowane do Sądu Administracyjnego. Z pisma tego wynika, że Uczelniana Komisja Odwoławcza, dokonała w postępowaniu sprawdzającym analizy testu sporządzonego przez kandydatkę, dokonując ustaleń jakie powołano w odpowiedzi na skargę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Przepis art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ stanowi, że Sąd w zakresie swojej właściwości sprawuje kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./, w przepisie art. 141 ust. 5 przewiduje, że "od decyzji Komisji Rekrutacyjnej służy odwołanie, w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji o nieprzyjęciu na studia do Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, powołanej w trybie określonym przez statut uczelni. Decyzję podejmuje rektor zgodnie z wnioskiem Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej. Decyzja rektora jest ostateczna". Zgodnie natomiast z art. 161 tej ustawy do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Na decyzje ostateczne w sprawach, o których mowa w art. 141 ust. 5, art. 148 i art. 159 ust. 2 i 5 przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w trybie i na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Powołane wyżej przepisy wskazują, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest ostateczna decyzja Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, a płaszczyznę tej kontroli stanowi kwestia jej zgodności z prawem. Wynikające z art. 141 ust. 3 uregulowanie, w myśl którego "w przypadkach gdy wstęp na studia nie jest wolny, rekrutację przeprowadzają Komisje Rekrutacyjne powołane przez dziekana wydziału lub inny organ wskazany w statucie uczelni oraz, że Komisje Rekrutacyjne podejmują decyzje w sprawie przyjęcia na studia", przy uwzględnieniu treści powołanego już ust. 5 in principio tego artykułu, wyraźnie wskazuje, że komisje te są organami rozpatrującymi w pierwszej instancji indywidualne sprawy dotyczące przyjęć na studia. Mimo natomiast, że odwołanie od decyzji Komisji Rekrutacyjnej służy do Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej, to dalsze brzmienie przepisu art. 141 ust. 5 ustawy wskazuje, że organem odwoławczym w rozumieniu art. 138 par. 1 Kpa jest w konkretnej sprawie - Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Należy tu podzielić podgląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 1996 r. I SA 1308/95 /Palestra 1996 nr 9-10 str. 198/, że uchwała Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej nie ma charakteru rozstrzygnięcia w przedmiocie odwołania, lecz wyraża stanowisko tej komisji, co do jego zasadności. Należy jednak zwrócić uwagę, że zawarte w art. 141 ust. 5 zd. II sformułowanie ustawy, że "decyzję podejmuje rektor zgodnie z wnioskiem Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej", wskazuje na wiążący charakter stanowiska tej Komisji. Nawet przy przyjęciu poglądu, mniej rygorystycznego jest oczywiste, że z punktu widzenia stworzonych przez ustawę zasad rozpatrywania odwołań w indywidualnych sprawach związanych z przyjęciem na studia, stanowisko zawarte we wniosku Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej ma walor zasadniczy dla sposobu rozstrzygnięcia odwołania. Jedną z podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego jest wyrażona w art. 15 - zasada dwuinstancyjności tego postępowania. Ustawa o szkolnictwie wyższym, zasadę tę przyjmuje wprost, o czym świadczy powołane już brzmienie art. 141 ust. 1 i 5. Istotą zasady dwuinstancyjności jest możliwość dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w I i II instancji. Z uregulowania ustawy o szkolnictwie wyższym wynika, że w I instancji organem rozpoznającym i rozstrzygającym sprawę jest Wydziałowa Komisja Rekrutacyjna, zaś rozstrzygającym sprawę w II instancji jest Rektor uczelni związany stanowiskiem Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej. Stosownie do przepisu art. 52 ust. 2 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, dopuszczono dowód z dokumentów powołanych jako podstawy decyzji Komisji Wydziałowej i zaskarżonej decyzji Rektora Uniwersytetu. Z dokumentów tych wynika, że jednym z sekretarzy Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej na rok akademicki 2000/2001, na Wydział Prawa i Administracji UJ była dr Izabela L.-M. - pracownik naukowy Katedry Historii Prawa Polskiego na Wydziale Prawa UJ. Osoba ta nie była członkiem /ani sekretarzem/ Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej rozpatrującej odwołania i wyrażającej swe stanowisko Rektorowi Uniwersytetu stosownym wnioskiem. W skierowanym do akt sprawy piśmie z dnia 4.12.2000r wyjaśnieniu dr I. L.-M., wyjaśniła jednak motywy jakimi kierowała się Uczelniania Komisja Rekrutacyjna, dokonując ponownego merytorycznego sprawdzenia pracy egzaminacyjnej skarżącej i przyczyny zmiany ocen. Jak wynika, z oświadczenia pełnomocnika Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego złożonym na rozprawie dnia 17.01.2001 dr I. L.-M., na zlecenie Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej dokonywała w związku z odwołaniami na studia prawnicze weryfikacji prac. Stosownie zaś do przyjętych kryteriów kwalifikacji kandydatów na I rok studiów dziennych na Wydziale Prawa i Administracji UJ na rok akademicki 2000/2001, przedmiotem egzaminu testowego była historia i wiedza o społeczeństwie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, fakt weryfikowania na potrzeby i zlecenie Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej w związku ze złożonymi odwołaniami, prawidłowości udzielonych w teście na egzaminie wstępnym odpowiedzi, przez pracownika naukowego-specjalistę, powołanego w charakterze sekretarza w skład Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej, podejmującej w I instancji decyzję w sprawie przyjęcia na studia na podstawie wyników uzyskanych w testowym egzaminie, narusza wymienioną przepisem art. 141 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./ zasadę dwuinstancyjności, gdyż weryfikacja taka stanowi specjalistyczną ocenę dla sformułowania przez Uczelnianą Komisję Rekrutacyjną wniosku, wiążącego Rektora Uczelni, co do sposobu rozstrzygnięcia odwołania. O tyle zarzut Skarżącej naruszenia prawa jest uzasadniony. Powołany już przepis art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym, przewiduje, że do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich... stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżąca zarzuca naruszenie, zaskarżoną decyzją przewidzianego art. 139 Kpa zakazu orzekania na niekorzyść. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Zastosowanie tego przepisu wprost do konkretnej sytuacji nie wskazuje na naruszenie zakazu reformationis in peius, gdyż i decyzja organu I instancji - Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej była niekorzystna dla strony. Jednakże powstaje kwestia odpowiedniego stosowania tego przepisu do decyzji podjętych w indywidualnych sprawach studenckich w związku z trybem rozpatrywania odwołań od odmowy przyjęcia na studia, na których wstęp nie jest wolny /art. 141 ust. 3 ustawy/. W konkretnej sytuacji, potwierdzenie przy rozpoznaniu odwołania, że jedna z błędnie zakwalifikowanych odpowiedzi była prawidłowa /przy nie uznaniu dalszych zarzutów/ dawało Skarżącej sumę 132 punktów, a więc minimum gwarantujące przyjęcie kandydata. Za taką - w istocie prawidłową, uznano odpowiedź udzieloną na str. 5 zd. 1. Natomiast weryfikując, cały test, poza oceną odpowiedzi objętych zarzutami odwołania, zweryfikowano negatywnie 3 odpowiedzi /str. 4 pkt H7, str. 10 pkt B. B., str. 12 pkt M.M./, które organ I instancji uznał za udzielone prawidłowo. Takie działanie, co prawda nie zmienia niekorzystnej decyzji lecz prowadzi do zmian ustaleń faktycznych, które niejako mają tę niekorzystną decyzję "umocnić". Z przedstawionych Sądowi przez stronę przeciwną "Zasad postępowania kwalifikacyjnego na I rok studiów dziennych na rok akademicki 2000/2001 dla Komisji Rekrutacyjnych", wynika /ust. XI, pkt 1 zd. 2/, że ilość kandydatów przyjętych na dany kierunek nie może przekraczać wyznaczonego limitu przyjęć poza sytuacją określoną w ust. XII - gdy tę samą ilość punktów uzyskała większa ilość kandydatów i nie wszyscy mogą zostać przyjęci z uwagi na ustalony limit. O wyznaczeniu limitu przyjęć decyduje Senat na wniosek Wydziału. Wyznaczenie natomiast limitu punktów niezbędnych do przyjęcia na studia należy do Wydziałowej Komisji Rekrutacyjnej. Powołane zasady postępowania kwalifikacyjnego na I rok studiów dziennych w roku akademickim 2000/2001 nie wyłączają, obniżenia przez Wydziałową Komisję Rekrutacyjną limitu punktów, w sytuacji, gdy nie został wyczerpany ustalony limit przyjęć. Ma zatem doniosłość prawną okoliczność, czy w następstwie rozpoznania odwołania, co najmniej zachowany zostanie limit punktów zebranych z odpowiedzi uznanych za poprawne przez organ I instancji - Wydziałową Komisję Rekrutacyjną, czy też następstwem odwołania może być obniżenie - jak w sprawie - uzyskanych punktów, poprzez weryfikację odpowiedzi nie kwestionowanych odwołaniem. W tym zakresie w istocie nie następuje rozpatrzenie sprawy w zakresie odwołania lecz dokonywana jest weryfikacja ocen organu I instancji przyjętych dla wszystkich odpowiedzi testu. Opowiedzenie się za drugą z tych możliwości, oznacza zarazem wyrażenie zgody na taką sytuację, że inni studenci, którzy nie odwołali się, odnoszą korzyść z zaliczenia na ich rzecz punktów z tych odpowiedzi, które organ I instancji uznał za poprawne, lecz które poprawnymi nie są. Mogą to być punkty decydujące o spełnieniu limitu niezbędnego do przyjęcia. Poczynione uwagi prowadzą do konstatacji, że odpowiednie z mocy art. 161 ustawy o szkolnictwie wyższym, stosownie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie rozpoznawania odwołań od odmowy przyjęć na studia, oznacza, iż weryfikacja na niekorzyść studenta przez organ II instancji, odpowiedzi uznanych za pozytywne i nie objętych odwołaniem, stanowi naruszenie zakazu orzekania na niekorzyść strony odwołującej się statuowanego przepisem art. 139 Kpa. Z powyższych względów na podstawie art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym /Dz.U. nr 65 poz. 385 ze zm./ oraz art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ zaskarżona decyzja Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego w K. ulegała uchyleniu. Orzeczenie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania na rzecz Skarżącej oparte jest na przepisie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.