I SA/Ka 1547/00

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 11 października 2001 r. na rozprawie sprawy ze skargi Stadniny Koni w U. Sp. z o.o. z siedzibą w U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Cz. z dnia 24 maja 2000 r. (...) w przedmiocie ulgi podatkowej w podatku rolnym - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ż. z dnia 11 lutego 2000 r., (...); (...). Zaskarżoną decyzją z dnia 24.05.2000 r., (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Cz. po rozpatrzeniu odwołania Stadniny Koni Sp. z o.o. w U. utrzymało w mocy, na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w zw. z art. 13c ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym /Dz.U. 1993 nr 94 poz. 431 ze zm./, decyzję Wójta Gminy Ż. z dnia 11.02.2000 r., (...) w przedmiocie odmowy przyznania ulgi w podatku rolnym z tytułu klęski żywiołowej. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności przywołano treść zaskarżonej decyzji pierwszoinstancyjnej oraz argumentację odwołania, która zasadniczo sprowadzała się do eksponowania zarzutu braku podjęcia postanowienia o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie. Odnosząc się zatem do okoliczności sprawy oraz powyższej argumentacji przywołano na wstępie treść art. 165 Ordynacji podatkowej. Nawiązując do niej stwierdzono dalej, że postępowanie w niniejszej sprawie wszczęte zostało na żądanie strony. Tym samym, więc organ podatkowy nie miał obowiązku wydawania postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie. Następnie przytoczono treść art. 13c ustawy o podatku rolnym, po czym wyjaśniono, że klęską żywiołową są wszelkie wydarzenia żywiołowe, zagrażające bezpieczeństwu, życiu lub mieniu większej liczby osób, mogące wywołać zakłócenia w funkcjonowaniu gospodarki narodowej, dla których zwalczania konieczna jest zorganizowana akcja społeczna, co zostało uregulowane w dekrecie z dnia 23 kwietnia 1953 r. o świadczeniach w celu zwalczania klęsk żywiołowych /Dz.U. nr 23 poz. 93 ze zm./. Nie jest zatem klęską żywiołową w rozumieniu ww. przepisów przykładowo pożar zabudowań gospodarczych. Nadmieniono przy tym równocześnie, powołując się na wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 1991 r. SA/Wr 154/91, że przyznanie przedmiotowej ulgi nie jest uzależnione od uznania administracyjnego. Ustawa nie uzależnia bowiem jej przyznania od względów gospodarczych i zdolności płatniczych podatnika. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności sprawy stwierdzono dalej, że dnia 8.08.1999 r. na terenie stadniny miał miejsce pożar, w efekcie którego spaleniu uległa stodoła wraz z sianem i bryczką. Podatnik poniósł zaś z tego tytułu szkodę o wartości 23.000,00 zł. Tym samym więc zasadnie organ pierwszej instancji odmówił przyznania przedmiotowej ulgi albowiem taki pożar nie ma charakteru klęski żywiołowej. Powyższa decyzja zaskarżona została do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Stadninę Koni sp. z o.o. w U., która wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej. Na poparcie zgłoszonego żądania podniesiono w uzasadnieniu, że dokonana przez organy podatkowe wykładnia pojęcia klęska żywiołowa ma charakter zawężający. Tym samym więc jest błędna. Stanowisko takie wsparto przy tym poglądem NSA zaprezentowanym w wyroku NSA z dnia 28 lipca 1995 r., SA/Gd 1018/94. Nadmieniono przy tym, że pozostaje ono także w sprzeczności z przepisami dekretu o świadczeniach w celu zwalczania klęsk żywiołowych, który nakazuje stosować odpowiednio przepisy dotyczące klęsk żywiołowych w stosunku do katastrof. Kontynuując wywód wskazano poza tym, że nawet gdyby znajdujący zastosowanie w sprawie przepis interpretować tylko w literalny sposób to i tak pożar, jaki dotknął podatnika uzasadnia stosowanie przepisów ww. dekretu. W końcowej części wywodów wskazano, że w trakcie rozpatrywania sprawy doszło do naruszenia szeregu przepisów proceduralnych w tym zwłaszcza tych, które obligują organ podatkowy do zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu /m.in. art. 123 par. 1 i art. 200 par. 1 Ordynacji podatkowej/ jak i nakazują wszechstronnie zabrać i ocenić materiał dowodowy. Stąd też takie rozstrzygnięcia uznano za wadliwe, co usprawiedliwia zgłoszone wyżej żądanie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Cz. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo nadmieniono przy tym w nawiązaniu do meritum sprawy, że organ pierwszej instancji już we wstępnym etapie postępowania ocenił żądanie strony za bezzasadne, gdyż zaistniały pożar nie miał charakteru klęski żywiołowej. Zbędnym było, zatem prowadzenie dalszego postępowania wyjaśniającego. Równocześnie wskazano, że dokładne postępowanie wyjaśniające jak i zapoznanie strony z zebranym materiałem dowodowym wymagane jest niewątpliwie w przypadku ulg o charakterze uznaniowym. Skoro zaś przedmiotowa ulga takiego charakteru nie ma to zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych także nie daje podstaw do uwzględnienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu niniejszej sprawy stwierdził, co następuje: Skarga jest uzasadniona w związku, z czym należało uwzględnić zawarte w niej żądania. Powodem takiego wniosku są, co godzi się szczególnie podkreślić, uchybienia proceduralne popełnione przede wszystkim na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. Rozwijając zaś powyższe spostrzeżenie zauważyć w punkcie wyjścia trzeba, że obowiązkiem organów podatkowych jest w pierwszym rzędzie merytoryczne załatwienie spraw czy to wszczynanych z urzędu czy też inicjowanych wnioskiem /podaniem/ strony chyba, że zaistniały przesłanki do ich zakończenia z przyczyn formalnych /m.in. art. 169 par. 1 w zw. z par. 4; art. 208 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Aby jednak indywidualna sprawa mogła być w taki, tj. merytoryczny, sposób załatwiona organy te zobowiązane są przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami określonymi w przepisach działu IV cytowanej wyżej ustawy - Ordynacja podatkowa. Tym samym więc stwierdzić można, że warunkiem koniecznym podjęcia poprawnego rozstrzygnięcia w danej sprawie jest poprzedzenie go prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem podatkowym. Wymóg taki da się bowiem wyprowadzić z sformułowanej w przepisie art. 120 Ordynacji podatkowej zasady praworządności. Zgodnie z powyższym przepisem organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. Działanie takie obejmuje zatem w pierwszej kolejności ustalenie przez sam organ swej kompetencji do prowadzenia postępowania w danej sprawie a następnie - w przypadku jej potwierdzenia - zastosowanie przepisów prawa materialnego i procesowego przy jej rozpoznaniu i rozstrzyganiu. W tych zaś ramach organ podatkowy jest zatem zobowiązany między innymi do podporządkowania się regułom prawa procesowego, które przewiduje cały ciąg czynności jakie należy podjąć od chwili wszczęcia postępowania w sprawie do chwili podjęcia w niej rozstrzygnięcia. Innymi słowy z powyższej zasady wynika dla organów podatkowych - co godzi się w tym miejscu podkreślić - obowiązek zastosowania przepisów prawa procesowego /por.: B. Adamiak, J. Borkowski - "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" - Wyd. C. H. Beck W-wa 1996 r. str. 39-49, które to uwagi odnieść można, zdaniem składu orzekającego, także do postępowania podatkowego/. Tym samym więc organy podatkowe stosując prawo procesowe winny przestrzegać wszelkich wynikających zeń zasad i reguł prowadzenia postępowania w sprawie. Między innymi zatem winny one respektować zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu jak też i te regulacje, które zasadę tą konkretyzują. Mając powyższe na uwadze zauważyć należy, że wspomniana wyżej zasada określona została w przepisie art. 123 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że "organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań". Taka regulacja wynika przy tym niewątpliwie z tej okoliczności, że gospodarzem postępowania podatkowego jest właściwy organ podatkowy. Z faktu tego wynika, zatem ten skutek, że jego pozycja w postępowaniu jest dominująca. Stąd też dla jej zrównoważenia przepisy procesowe przewidują cały system gwarancji interesów strony, które winny być respektowane. Podkreślić jednak trzeba, że obowiązek, o którym mówi przywołana wyżej regulacja /wraz z przepisami ją konkretyzującymi/ oznacza dla organu de facto jedynie zapewnienia stronie wykorzystania przysługującej jej uprawnień. Prawo nie może, bowiem zmusić strony do skorzystania z przysługującej jej uprawnień wbrew jej woli /por.: C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla - "Ustawa Ordynacja Podatkowa. Komentarz" - Dom Wydawniczy ABC W-wa 2000 r., str. 318 i nast./. Równocześnie zauważyć należy, że skoro omawiana zasada znalazła ustawowe odzwierciedlenie to wszelkie odstępstwa od niej winny także posiadać umocowanie w przepisach ustawy. Odstępstwa takie omawiana ustawa zresztą przewiduje, czego przykładem mogą być m.in. przepisy art. 123 par. 2 oraz art. 200 par. 2 Ordynacji podatkowej. Odnosząc zatem poczynione wyżej uwagi do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że organy obu instancji zasadę tą w postępowaniu wszczętym podaniem Stadniny Koni U. Sp. z o.o. z dnia 12.01.2000 r. całkowicie zignorowały. Co prawda można starać się zrozumieć powody, dla których uznały, iż w sprawie nie zachodzi potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego poza ten, który zaoferowała sama strona. Nawet jednak w takiej sytuacji organ pierwszej instancji nie miał prawa pozbawiać strony postępowania podatkowego możliwości wypowiedzenia się przed podjęciem rozstrzygnięcia zwłaszcza, że podstaw prawnych do tego nie dostarczały wskazane wyżej regulacje wyłączające obowiązek przestrzegania zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Podkreślić, bowiem trzeba, że zawiadomienie strony o przysługującym jej prawie wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego /art. 200 par. 1 Ordynacji podatkowej/ stanowi dla niej ważną informację, że postępowanie dowodowe w sprawie zostało zakończone. Wypowiedzenie się zaś w kwestii tego materiału, które z oczywistych względów winno być poprzedzone zapoznaniem się z nim umożliwia zatem stronie kontrolę poczynionych ustaleń jak też stwarza jej często ostatnią możliwość wnioskowania o jego ewentualne poszerzenie. Z tego powodu uzasadniony staje się pogląd, że nie można pozbawiać strony prawa wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów przed wydaniem decyzji nawet w takich przypadkach, w których wynik rozstrzygnięcia zdaje się być oczywisty chyba, że istnieje wyraźna ku temu podstawa prawna /vide: art. 200 par. 2 Ordynacji podatkowej/. Podkreślić przy tym zresztą trzeba, że wszelkie uchybienia w tym zakresie spotykają się ze szczególnie krytyczną oceną zarówno judykatury jak i doktryny prawa podatkowego /por. C. Kosikowski, H. Dzwonkowski, A. Huchla - "Ustawa (...)", op. cit. str. 486-487 wraz z przytoczonym tam orzecznictwem/. Tym samym, więc waga powyższego uchybienia sprawia, że organ odwoławczy, do którego także przecież odnosi się zasada praworządności /art. 120 Ordynacji podatkowej/, nie powinien przechodzić nad nim do porządku. Sanując zaś decyzję naruszającą prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu sam prawo narusza, co stanowi wystarczającą podstawę do uwzględnienia zgłoszonego w skardze żądania. Marginalnie jedynie w kwestii meritum niniejszej sprawy podnieść trzeba, że podjęcie w niej prawidłowego rozstrzygnięcia wymaga wnikliwego rozpatrzenia wszelkich jej aspektów w tym także dokonać oceny jej okoliczności pod kątem interpretacji zawartych w rozstrzygnięciach sądowych, na które skarżąca powołała się w skardze. W przeciwnym bowiem razie wszelkie wnioskowanie zupełne nie będzie. Kierując się zatem przedstawionymi wyżej względami Sąd na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 w zw. z art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zarówno zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Cz. jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ż. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego oparte zostało o przepis art. 55 ust. 1 powołanej wyżej ustawy.