II SA/Wr 1806/01

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Józefy I. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 października 1999 r. (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie - oddala skargę. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 4 sierpnia 1999 r. (...) orzekł o pozbawieniu Józefy I. uprawnień wdowy po kombatancie. Decyzję wydano na podstawie art. 22 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 5 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./. Na uzasadnienie organ wskazał, że decyzją ZW ZBoWiD w W. z dnia 8 grudnia 1978 r. przyznano stronie uprawnienia wdowy po kombatancie, zmarłym mężu Zygmuncie I., który otrzymał uprawnienia kombatanckie przyznane na podstawie zaświadczenia WKU Ś. z dnia 16 lipca 1976 r. stwierdzającego, iż pełnił służbę wojskową od 17 grudnia 1945 r. do 15 grudnia 1947 r. i brał udział w walkach z bandami. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, na podstawie książeczki wojskowej Zygmunta I., iż pełnił służbę wojskową od 17 grudnia 1945 r. do 9 listopada 1947 r. w WBW B., od 10 listopada 1947 r. do 15 grudnia 1947 r. w II Brygadzie KBW oraz na podstawie pisma CAW z dnia 24 września 1998 r., że żołnierze WBW Białystok i 2 Brygady KBW w latach 1945-1947 brali udział w zwalczaniu Narodowych Sił Zbrojnych oraz poakowskiego zbrojnego podziemia. Z powyższych ustaleń wynika, iż mąż strony nie uczestniczył w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu. Zgodnie z dyspozycją art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Wyjątkowo uprawnienia kombatanckie zachowują żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Jednakże art. 20 ust. 3 ustawy nie stanowi, by uprawnienia wdów po kombatantach przysługiwały po osobach, które mogłyby jedynie zachować uprawnienia kombatanckie na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy. W związku z treścią decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, zgodnie ze stosownym pouczeniem złożyła strona osobiście. Decyzją tego samego organu z dnia 14 października 1999 r. (...), wydaną na tej samej podstawie materialnoprawnej oraz art. 138 par. 1 Kpa w zw. z art. 127 par. 3 i art. 129 Kpa, utrzymano w mocy decyzję własną. W motywach tej decyzji powtórzono argumentację zawartą w pierwszej decyzji dodając, że podniesione we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy argumenty, dotyczące przebiegu służby wojskowej męża skarżącej, nie mają wpływu na wynik sprawy. Na ostateczną w toku instancji administracyjnych decyzję administracyjną skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła Józefa I. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Zarzuciła nieprawidłową interpretację przepisów prawa materialnego, przeprowadzoną przez organ w zaskarżonych decyzjach wskazując, że jej zdaniem, skoro organ uznaje, że zmarły mąż strony należałby do osób zachowujących uprawnienia, to tym samym i skarżąca winna uprawnienia wdowie zachować. W doręczonej Sądowi odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o je oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył: Skarga jest nieuzasadniona, a to musi doprowadzić do jej oddalenia. Zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego określa rozdział 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, a przede wszystkim jej art. 16. Z kolei z art. 21 tejże ustawy wynika, że rzeczą sądu administracyjnego jest sprawowanie - w toku postępowania przed nim - kontroli pod względem zgodności z prawem. Inaczej mówiąc, zgodnie z wiążącą sąd dyrektywą ustawową, winien on w każdej rozpoznawanej sprawie posługiwać się kryterium legalności. Zakreślone ustawowo granice poprzez właśnie to kryterium nie pozwalają na badanie przez sąd administracyjny ani celowości, ani tym bardziej słuszności podjętej decyzji. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy niniejszej rozważenia zatem wymaga, czy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych - orzekając o pozbawieniu skarżącej uprawnień przysługujących w świetle przywołanej wyżej ustawy - orzekł nie sprzecznie z obowiązującym w tym zakresie prawem. Kwestię zachowania nabytych przez małżonka uprawnień rozpatrywał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 21 lutego 2000 r. /OPS 15/99/, w której wyjaśnił ostatecznie, że "wdowie lub wdowcowi pozostałym po osobach, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" i zachowały te uprawnienia jako żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, przysługują uprawnienia, o których mowa w art. 20 ust. 3 tej ustawy". W tym miejscu dodać można, że kwestią uprawnień małżonków pozostałych po kombatantach zajmował się wielokrotnie zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Sąd Najwyższy. I tak w uchwale z dnia 25 stycznia 1996 r., III AZP 32/95 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że: "Na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 25 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 15 poz. 75 ze zm./ można pozbawić uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 w związku z ust. 3 tej ustawy, wdowy lub wdowców - emerytów lub rencistów pozostałych po osobach, które uzyskałyby uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej". Zdaniem Sądu Najwyższego, wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 lutego 2001 r. /III RN 72/00/ decydujące, dla wyniku postępowania administracyjnego w zakresie uprawnień małżonków zmarłych osób korzystających z uprawnień kombatanckich, jest bowiem to, że sprawa wynika 2 żądania osoby, której uprawnienia - stosownie do art. 20 ust. 3 ustawy kombatanckiej aczkolwiek przysługują z mocy prawa, ale w ustawowo ukształtowanych warunkach jako określony skutek bycia wdową po kombatancie i w tym sensie są określane jako pochodne. Nie ma tu konstrukcji dziedziczenia praw zmarłego kombatanta lecz ustalenie przez ustawę uprawnień /nadawanym ustawą/ wdowy po kombatancie. Wszystko zależy od ustalenia tej sytuacji faktycznej, z którą ustawa wiąże uprawnienia, to jest, że dana osoba jest wdową pozostałą po kombatancie. W sprawie, w której wdowa po kombatancie wykazuje ustawowy stan faktyczny jej uprawnienia, w wymienionym wyżej sensie, w drodze zaświadczenia potwierdzającego uprawnienia kombatanckie jej męża jest dopuszczalne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego zmierzającego do pozbawienia skutków prawnych tego zaświadczenia. Nie będzie to wówczas bezpośrednie postępowanie weryfikacyjne w trybie art. 25 ust. 4 ustawy kombatanckiej, bo prowadzenie takiego postępowania w stosunku do osoby zmarłej oczywiście nie jest dopuszczalne, będzie to natomiast ustalenie przesłanki rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie, a w istocie - w wypadku ustalenia negatywnego - rozstrzygnięcie o odmowie wydania zaświadczenia potwierdzającego uprawnienia /art. 22 ust. 2 w związku z art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 4 ustawy kombatanckiej/. Na dopuszczalność przeprowadzenia takiego swoistego przeciwdowodu, że osoba dochodząca uprawnień na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy kombatanckiej nie jest wdową po "kombatancie" wskazuje art. 25 ust. 2 ustawy kombatanckiej określający, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby spełniające określone w pkt 1 i pkt 2 warunki. Jak wskazują dołączone do odpowiedzi na skargę akta administracyjne, w toku postępowania weryfikacyjnego dopuszczono dowody z akt zmarłego męża strony, z których wynika, że pełnił służbę wojskową od 17 grudnia 1945 r. do 9 listopada 1947 r. w WBW Białystok, od 10 listopada 1947 r. do 15 grudnia 1947 r. w II Brygadzie KBW. Z pisma CAW z dnia 24 września 1998 r. wynika nadto, że żołnierze WBW Białystok i 2 Brygady KBW w latach 1945-1947 brali udział w zwalczaniu Narodowych Sił Zbrojnych oraz poakowskiego zbrojnego podziemia. Suma powyższych okoliczności wskazuje, że organ przeprowadził wystarczające postępowanie dowodowe, które poprzedziło merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy i doprowadziło do uznania, że małżonek skarżącego nabył uprawnienia kombatanckie przyznane przez ZBoWiD z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej. W konsekwencji uprawnienia te podlegają weryfikacji po myśli art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższych okoliczności nie sposób przypisać zaskarżonym decyzjom cechy niezgodności z prawem. Zarzuty skargi nie mogą jej skutecznie wzruszyć. Niesporne w sprawie pozostaje, że Zygmunt I. otrzymał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, a takie uprawnienia podlegają weryfikacji po myśli art. 25 ust. 2 pkt 2 w myśl którego pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" Na koniec rozważań można dodać, że organ nie uznaje, wbrew odmiennym twierdzeniom skargi, że zmarły małżonek strony korzystałby nadal z uprawnień kombatanckich, lecz w uzasadnieniu wyjaśnia jedynie jaka grupa osób, które otrzymały uprawnienia z tytułu utrwalania władzy ludowej, nadal je zachowuje. Niewadliwie ustalony stan faktyczny sprawy nie pozwala bowiem uznać, że Zygmunt I. był żołnierzem z poboru, który pełnił służbę wojskową w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Reasumując, prawidłowe zastosowanie prawa materialnego w toku postępowania administracyjnego, przeprowadzonego z poprawnym wykorzystaniem procedury administracyjnej powoduje, że zaskarżona decyzja mieści się w ramach obowiązującego porządku prawnego. W konsekwencji, na zasadzie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, skarga podlega oddaleniu.