II SA/Gd 1310/00

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Marka K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 9 maja 2000 r. (...) w przedmiocie renty socjalnej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia 8 marca 2000 r. (...) - obie w częściach rozstrzygających o dacie początkowej przyznania renty socjalnej;(...). Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia 8 marca 2000 r. (...), którą w oparciu o art. 27a ust. 1 i 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm. - dalej ustawa/ przyznano Markowi K., począwszy od czerwca 1999 r., rentę socjalną. Podstawę faktyczną decyzji organu I instancji stanowiły ustalenia oparte na orzeczeniu Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 9 lipca 1982 r. nadesłanym do organu przy piśmie Inspektoratu ZUS w Cz. z dnia 18 czerwca 1999 r. W tym orzeczeniu istniał zapis, iż inwalidztwo istnieje od dzieciństwa. W uzasadnieniu decyzji organu I instancji wyjaśniano, że w wypisie orzeczenia z tej samej daty jakim wcześniej dysponował organ przez omyłkę nie naniesiono zapisu "od dzieciństwa". Kolegium nie uwzględniło odwołania matki adresata decyzji - Janiny K., w którym kwestionowana była data od jakiej przyznane zostało świadczenie. Wychodziło bowiem z założenia, że skoro powstanie inwalidztwa przed ukończeniem 18 roku życia udokumentowane zostało w czerwcu 1999 r., to i od tego miesiąca mogło zostać przyznane świadczenie. Jednocześnie Kolegium wskazywało, iż zaskarżona odwołaniem decyzja zapadła po ponownym rozpoznaniu sprawy i jest ona zgodna ze wskazaniami zawartymi w uprzedniej decyzji odwoławczej wydanej w trybie art. 138 par. 2 Kpa, zaś organ I instancji miał orzekać na podstawie wniosku złożonego w dniu 22 czerwca 1999 r. W skardze do Sądu administracyjnego został podniesiony ten sam zarzut co w odwołaniu. Matka Marka K. twierdziła, że opóźnienie w dołączeniu do akt orzeczenia K.I.Z. zawierającego stwierdzenie, kiedy u syna powstał stan inwalidztwa, nastąpiło z przyczyn leżących po strome Ośrodka Pomocy Społecznej. Ośrodek bowiem winien to wyjaśnić wcześniej zwracając się do właściwej komórki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W skardze zawarto też sugestię, że pełny stan zdrowia podopiecznego winien być znany gminnym służbom pomocy społecznej skoro wniosek o analogiczne świadczenie na rzecz Marka K., noszące wówczas nazwę stałego zasiłku pieniężnego, złożony był w Urzędzie Gminy D. już w 1987 r. Na potwierdzenie prawdziwości tego twierdzenia dołączono do skargi kserokopie wniosku Gminnego Związku Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych w D. do Naczelnika Miasta i Gminy w D. z dnia 10 grudnia 1987 r. o przyznanie Markowi K. stałego zasiłku pieniężnego z uzasadnieniem, że spełnia wymogi określone uchwałą nr 41 Rady Ministrów z dnia 30 marca 1987 r. w sprawie stałych zasiłków (...) /M.P. nr 9 poz. 80/. Skarżąca zaprzeczała też, aby ona lub syn w latach 1995-1997 korzystali z pomocy w formie zasiłku stałego i przyznała korzystanie z pomocy, lecz w formie zasiłków okresowych i celowych. W piśmie procesowym z dnia 18 października 2000 r. Janina K. żądała przyznania renty nie tylko za okres poprzedzający o trzy lata datę przyjętą w decyzji organu I instancji, ale i za cały czas od chwili "gdy tylko próbowałam otrzymać jakiś grosz z Ośrodka Pomocy Społecznej w D.". W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie i to nie tylko dlatego, że przedstawione sądowi akta sprawy administracyjnej nie zezwalają na ocenę w jakiej dacie złożono wniosek o przedmiotowe świadczenie i jak był on udokumentowany w chwili złożenia. Sąd nie widział potrzeby odroczenia rozprawy i wezwania Kolegium do uzupełnienia akt, a to z uwagi na pogląd prawny jaki legł u podstaw wyroku. Z niego bowiem będzie wynikało, iż zakres niezbędnego materiału powstanie w toku czynności dowodowych. Zarówno decyzja Kolegium jak i poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Ośrodka nie wymieniają art. 43 ust. 6 ustawy, choć jak należy przypuszczać przepis ten posłużył organom do ustalenia miesiąca, od którego renta ma być wypłacana. Faktycznie zdanie pierwsze tegoż przepisu stanowi "świadczenia pieniężne pomocy społecznej wypłaca się w okresach miesięcznych, od miesiąca kalendarzowego, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją". Wykładnia zdania pierwszego art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej nie może być jednak dokonywana w oderwaniu od funkcji pomocy społecznej określonych ustawą oraz w oderwaniu od również ustawą określonych obowiązków gminnych służb pomocy społecznej /art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1, art. 11, art. 36, art. 38 ust. 1, art. 46 ust. 4-4a, art. 49a i art. 49b/. Jedną z podstawowych cech jednostek organizacyjnych tych służb - ośrodków pomocy społecznej - jest aktywność w działaniach wobec osób potrzebujących pomocy, co przekładając na język procedury administracyjnej znaczy podejmowanie czynności z urzędu. Inną, istotną cechą działań ośrodków pomocy społecznej winna być ich ciągłość w czasie. Zmieniające się okoliczności faktyczne dotyczące osoby korzystającej z pomocy mogą powodować formalne wszczynanie kolejnych odrębnych postępowań w przedmiocie poszczególnych świadczeń. Jednak z punktu widzenia przepisów art. 1-2, art. 8, art. 36 ust. 2 ustawy a także art. 77 ust. 1 i 4 Kpa w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy materiały zgromadzone we wcześniejszych, już Zakończonych postępowaniach winy z urzędu, w zależności od okoliczności nowej sprawy administracyjnej, stanowić jej materiał dowodowy. W tej konkretnej sprawie nie można wykluczyć czy na Kierowniku Ośrodka nie ciążył obowiązek sięgnięcia do materiałów zgromadzonych w postępowaniu z wniosku dołączonego do skargi, skoro zgodnie z art. 7 pkt 7 ustawy z dnia 8 marca o samorządzie gminnym w jej pierwotnym brzmieniu /Dz.U. nr 16 poz. 95/ pomoc społeczna została zaliczona do zadań własnych gminy, a późniejszy podział w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej na zadania własne i zlecone nadal pozostawiał w kompetencji gminy sprawy z zakresu renty socjalnej /wówczas zasiłek stały - art. 27 ust. 3 ustawy w pierwotnym brzmieniu/. Innym, odległym w czasie postępowaniem, w którym mogły być zgromadzane materiały mające znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie będzie postępowanie toczące się w 1993 r. Za założeniem, że w 1993 r. toczyło się postępowanie w sprawie świadczenia na rzecz Marka K. przemawia informacja z pisma Inspektoratu ZUS w Cz. z dnia 14 czerwca 1999 r., z której wynika, iż orzeczenie komisji z 19 lipca 1993 r. wydane zostało na zlecenie Ośrodka i przesłane zostało do Ośrodka 27 lipca 1993 r. Ta ostatnia kwestia ma również inny aspekt. Niedorozwój umysłowy jest bowiem tego rodzaju anomalią psychiczną, że bez wiadomości specjalnych, na podstawie zwykłych wieloletnich obserwacji, można z dużą dozą prawdopodobieństwa stwierdzić czas jego powstania. Stąd brak formalnego stwierdzenia w orzeczeniu K.I.Z. czasu w jakim zaistniało inwalidztwo nakładał na organ pomocy społecznej obowiązek działań z urzędu. Faktycznie zostały one podjęte, lecz dopiero w czerwcu 1999 r. i to wyłącznie na skutek pisma interwencyjnego Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 26 maja 1999 r. /data wpływu do Ośrodka - 2 czerwca 1999 r./. Konsekwencją poglądu i wiążących wskazań Sądu może być ustalenie przy ponownym rozpoznaniu sprawy, iż data początkowa przyznanego świadczenia winna zostać cofnięta w czasie. Wówczas może powstać zagadnienie nałożenia się okresu prawa do renty socjalnej z okresami innych wcześniej przyznanych Markowi K. świadczeń wypłacanych periodycznie. Jak wcześniej wspomniano ciągłość działań gminnych służb pomocy społecznej wobec podopiecznych nie oznacza wyłączenia konieczności procesowego dzielenia działań na czynności w poszczególnych sprawach administracyjnych. Zatem zgodnie z procedurą administracyjną przyznanie na dany okres świadczenia pieniężnego będzie czyniło postępowanie za ten okres sprawą już poprzednio rozstrzygniętą inną decyzją. Aby umknąć naruszenia zasady res iudicata /art. 156 par. 1 pkt 3 Kpa/ należy wówczas skorzystać z instytucji wznowienia postępowania /art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa/. Powyższe uwagi znaczą, że w niniejszej sprawie przyznanie prawa do renty socjalnej może być cofnięte jedynie na okres w jakim Marek K. nie miał inną wcześniejszą decyzją przyznanego innego świadczenia pieniężnego wypłacanego periodycznie. Gdyby zaś prawo do renty nakładało się z innymi świadczeniami wówczas z urzędu należałoby wznowić postępowanie zakończone decyzją przyznającą to inne świadczenie, a następnie w nowej decyzji orzekając o prawie do renty socjalnej równocześnie obliczyć należne kwoty świadczenia po potrąceniu kwot już wypłaconych. Z przytoczonych względów orzeczono jak w sentencji wyroku /art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 oraz ust. 55 ust. 1 ustawy o NSA/.